Lý giải nguyên nhân khiến phụ nữ chịu cơn đau mạn tính kéo dài hơn nam giới

Theo các nhà khoa học tại Đại học Bang Michigan (MSU, Mỹ), sự khác biệt này có liên quan trực tiếp đến hoạt động của các tế bào miễn dịch chịu sự điều hòa của hormone giới tính.

Đau mạn tính là một vấn đề y tế công cộng lớn, ảnh hưởng đến khoảng 50 triệu người trưởng thành tại Mỹ. Trong số đó, phụ nữ chiếm tỷ lệ cao hơn đáng kể và thường trải qua các cơn đau kéo dài, khó kiểm soát hơn so với nam giới. Tuy nhiên, trong nhiều năm, sự khác biệt này thường được lý giải bằng yếu tố tâm lý hoặc khác biệt trong cách cảm nhận và báo cáo cơn đau.

Nghiên cứu mới được công bố trên Tạp chí Science Immunology cho thấy sự khác biệt không chỉ nằm ở cảm nhận chủ quan mà có cơ sở sinh học rõ ràng trong hệ miễn dịch.

Nhóm nghiên cứu do Phó Giáo sư sinh lý học Geoffroy Laumet và cộng sự Jaewon Sim thực hiện đã phát hiện một phân nhóm tế bào miễn dịch gọi là monocytes (bạch cầu đơn nhân) có vai trò quan trọng trong quá trình "tắt" cơn đau. Các tế bào này sản xuất một phân tử chống viêm mang tên interleukin-10 (IL-10), có chức năng gửi tín hiệu đến các tế bào thần kinh để chấm dứt phản ứng đau.

Kết quả cho thấy ở nam giới, nhờ nồng độ hormone giới tính như testosterone cao hơn, các monocytes sản xuất IL-10 hoạt động mạnh mẽ hơn. Điều này giúp quá trình chấm dứt cơn đau diễn ra nhanh hơn. Ngược lại, ở nữ giới, hoạt động của các tế bào này thấp hơn, dẫn đến quá trình hồi phục kéo dài và nguy cơ chuyển sang đau mạn tính cao hơn.

Phát hiện này được ghi nhận nhất quán trên cả mô hình chuột thí nghiệm và dữ liệu bệnh nhân người, cho thấy tính phổ quát của cơ chế sinh học này.

Theo các nhà khoa học, một trong những điểm quan trọng của nghiên cứu là làm thay đổi cách nhìn truyền thống về đau. Trước đây, nhiều người cho rằng cơn đau sẽ tự giảm dần khi tác nhân kích thích biến mất. Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ ra rằng quá trình chấm dứt đau là một hoạt động chủ động, được điều khiển bởi hệ miễn dịch.

"Quá trình hết đau không phải là thụ động mà là một cơ chế tích cực do hệ miễn dịch điều phối" - ông Laumet nhấn mạnh - "Sự khác biệt giữa nam và nữ có nền tảng sinh học. Đó không phải là vấn đề tâm lý".

Các thí nghiệm sử dụng kỹ thuật phân tích tế bào hiện đại (spectral flow cytometry đa chiều) cho phép nhóm nghiên cứu xác định rõ vai trò trực tiếp của monocytes trong việc tương tác với các tế bào thần kinh cảm nhận đau.

Khi nhóm nghiên cứu ức chế hormone giới tính nam trên mô hình động vật, hoạt động sản xuất IL-10 giảm xuống và thời gian đau kéo dài hơn, củng cố giả thuyết về vai trò của hormone trong cơ chế này.

Trong bối cảnh cuộc khủng hoảng lạm dụng thuốc giảm đau opioid vẫn là vấn đề nghiêm trọng tại Mỹ và nhiều quốc gia, phát hiện này mở ra hướng tiếp cận điều trị mới không phụ thuộc vào thuốc gây nghiện.

Thay vì chỉ tập trung vào việc chặn tín hiệu đau tại não, các nhà khoa học đề xuất hướng tiếp cận nhằm tăng cường hoạt động của các monocytes sản xuất IL-10, qua đó thúc đẩy quá trình chấm dứt đau một cách tự nhiên.

Dù các liệu pháp cụ thể còn cần nhiều năm nghiên cứu phát triển, nhóm tác giả cho rằng việc xác định được con đường miễn dịch - thần kinh này là bước tiến quan trọng, có thể giúp ngăn chặn đau mạn tính ngay từ giai đoạn sớm.

Phát hiện mới cũng góp phần thay đổi trọng tâm nghiên cứu từ câu hỏi "đau bắt đầu như thế nào" sang "vì sao đau kéo dài". Theo các chuyên gia, hiểu rõ cơ chế duy trì và chấm dứt đau có thể giúp xây dựng các chiến lược can thiệp hiệu quả hơn, đặc biệt đối với phụ nữ - nhóm đối tượng lâu nay chịu gánh nặng lớn hơn nhưng chưa được quan tâm tương xứng.

Các nhà nghiên cứu kỳ vọng công trình này sẽ mở đường cho các nghiên cứu tiếp theo, hướng tới phát triển các liệu pháp không opioid an toàn và cá thể hóa hơn theo giới tính sinh học.

Trong bối cảnh hàng chục triệu người đang sống chung với đau mạn tính, việc làm sáng tỏ cơ chế sinh học nền tảng không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mang giá trị xã hội sâu sắc, góp phần thay đổi nhận thức và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho cả nam và nữ.