Mạng vệ tinh Rassvet và cuộc chiến trên quỹ đạo

Tuyên bố của Nga được đưa ra sau khi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đề nghị Tổng thống Mỹ Donald Trump ngăn chặn dự án vệ tinh Rassvet, được xem là một đối trọng của Nga với Starlink của Mỹ.

Rassvet thực chất là gì, dự án này đã được triển khai đến đâu và vì sao một mạng Internet vệ tinh còn đang được xây dựng lại trở thành vấn đề chiến lược trong xung đột Ukraine?

Rassvet là hệ thống liên lạc vệ tinh quỹ đạo thấp được phát triển bởi công ty hàng không vũ trụ tư nhân Bureau 1440 của Nga. Các vệ tinh hoạt động như các trạm gốc 5G trên quỹ đạo, cung cấp khả năng truyền dữ liệu với tốc độ lên đến 1 Gbps và độ trễ tối thiểu. Các thiết bị đầu cuối được sử dụng để truyền dữ liệu có thể được lắp đặt trên cả các vật thể cố định và di động.

Một trong những điểm khác biệt chính so với Starlink là độ cao quỹ đạo. Rassvet được thiết kế hoạt động ở độ cao khoảng 800 km, cao hơn so với mức 550 km của Starlink. Dự án này đã bước vào giai đoạn triển khai thực tế, với tổng cộng 32 vệ tinh được phóng lên quỹ đạo vào tháng 3 và tháng 7 năm nay. Mục tiêu là mở rộng lên khoảng 250 vệ tinh thương mại vào năm 2027 và hơn 900 vệ tinh vào năm 2035 nhằm phủ sóng và cung cấp kết nối liên tục trên toàn cầu.

Rassvet có thể thu hẹp khoảng cách, nhưng khó có khả năng bắt kịp hoàn toàn Starlink trong tương lai gần. Về quy mô, Starlink hiện đã có hàng nghìn vệ tinh. Ngay cả khi việc triển khai thành công, Rassvet sẽ có số lượng vệ tinh ít hơn đáng kể, nghĩa là mật độ phủ sóng và tốc độ vẫn thấp hơn trên phạm vi toàn cầu.

Để duy trì tốc độ phóng cần thiết, ngành công nghiệp vũ trụ Nga sẽ phải tăng tốc sản xuất vệ tinh hàng loạt và phát triển cơ sở hạ tầng cho các lần phóng thường xuyên. Điều này đòi hỏi thời gian và nguồn lực.

Rassvet có khả năng thu hẹp đáng kể khoảng cách trong các kịch bản chuyên biệt, mang tính chiến lược quan trọng đối với Nga như kiểm soát Tuyến đường hàng hải Phương Bắc, độc lập công nghệ và an ninh dữ liệu quốc gia, số hóa hạ tầng giao thông trên lãnh thổ rộng lớn và hạ tầng công nghiệp liên bang.

Còn trên phạm vi toàn cầu, xét về mật độ phủ sóng, độ trễ tối thiểu và dịch vụ rộng khắp cho người dùng, Starlink có thể sẽ duy trì vị trí dẫn đầu trong thời gian dài. Vì vậy, câu hỏi lúc này không phải hệ thống nào tốt hơn về tổng thể mà là hệ thống nào tối ưu cho từng nhiệm vụ.

Những gì đang diễn ra tại Ukraine cho thấy khi liên lạc, dữ liệu, thậm chí hoạt động của phương tiện bay không người lái ngày càng phụ thuộc vào những vệ tinh cách Trái Đất hàng trăm kilômét, lợi thế trên chiến trường cũng có thể bắt đầu từ trên quỹ đạo.

Nga đang xây dựng Rassvet của riêng mình, Ukraine cũng muốn có một hệ thống vệ tinh riêng. Từ cuộc đối đầu dưới mặt đất, một cuộc chạy đua mới đang hình thành trên quỹ đạo.

Những thiết bị đầu cuối Starlink đã xuất hiện tại Ukraine từ những tháng đầu xung đột, phục vụ liên lạc và hỗ trợ hoạt động của phương tiện bay không người lái. Nhưng Starlink không chỉ được Ukraine sử dụng.

Đầu năm nay, sau khi phát hiện lực lượng Nga sử dụng các thiết bị Starlink, Ukraine và SpaceX đã thiết lập "danh sách trắng". Chỉ những thiết bị được Kiev xác nhận mới tiếp tục hoạt động. Nhiều thiết bị phía Nga sau đó bị vô hiệu hóa.

Nga đáp trả bằng gây nhiễu. Theo phía Ukraine, hệ thống tác chiến điện tử Volna Kupol Garant của Nga có thể gây nhiễu kết nối Starlink trong khu vực khoảng 20 km². Nhưng Moscow không chỉ tìm cách vô hiệu hóa mạng vệ tinh đối phương đang sử dụng. Nga còn muốn có một mạng lưới của riêng mình.

Tổng thống Nga Vladimir Putin cho biết: “Bureau 1440 đang xây dựng chòm vệ tinh quỹ đạo Trái Đất thấp này. Nó không hề thua kém Starlink, thậm chí có thể vượt trội hơn ở một số khía cạnh”.

Cuộc chiến tại Ukraine đặt ra một vấn đề lớn: một năng lực liên lạc có ý nghĩa chiến lược không thể phụ thuộc lâu dài vào quyết định của một công ty tư nhân.

Đầu tháng này, Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết Ukraine cũng đang phát triển một hệ thống vệ tinh riêng mà ông mô tả là "tương tự Starlink". Từ sử dụng Starlink, ngăn đối phương sử dụng Starlink, gây nhiễu kết nối đến xây dựng những mạng vệ tinh riêng, xung đột Ukraine đang đẩy một phần cuộc cạnh tranh từ mặt đất lên quỹ đạo. Bởi trong một cuộc chiến ngày càng phụ thuộc vào kết nối, quyền kiểm soát đường truyền cũng đang trở thành một lợi thế chiến lược.

Xung đột Ukraine đang đẩy một phần cuộc cạnh tranh từ mặt đất lên quỹ đạo. Câu chuyện này không chỉ dừng lại ở Ukraine, Nga hay Mỹ. Khi các cường quốc đang chạy đua để làm chủ không gian, các quốc gia khác cũng sẽ phải tính đến bài toán bảo đảm hạ tầng liên lạc vệ tinh của riêng mình, không chỉ cho phát triển kinh tế mà còn cho an ninh quốc gia. Bởi trong tương lai không xa, quyền làm chủ không gian có thể sẽ là một thước đo mới của chủ quyền.