Mặt trái của sự bùng nổ video ngắn

Một nghiên cứu tổng hợp với gần 98.000 người tham gia mới đây cho thấy việc thường xuyên sử dụng các nền tảng video ngắn có thể liên quan đến nguy cơ suy giảm nhận thức và gia tăng các vấn đề về tâm lý. Các nhà nghiên cứu gọi hiện tượng này là "popcorn brain" (não bỏng ngô) - trạng thái não bộ liên tục tìm kiếm những kích thích mới, khiến khả năng tập trung bị gián đoạn và khó duy trì sự chú ý trong thời gian dài.

Trong bối cảnh việc sản xuất và tiêu thụ video ngắn ngày càng phổ biến, các chuyên gia khuyến nghị người dùng nên kiểm soát thời lượng sử dụng để hạn chế những tác động tiêu cực tới sức khỏe tinh thần và khả năng nhận thức.

Định đọc một bài viết dài nhưng chỉ vài dòng đã muốn chuyển sang nội dung khác. Định nghỉ ngơi vài phút giữa giờ học nhưng rồi cả tiếng đồng hồ trôi qua vẫn chưa thể quay lại công việc. Cứ cầm điện thoại, tay lại tự động bấm vào các ứng dụng, nền tảng có video ngắn. Đây là tình trạng không hiếm gặp ở nhiều người trẻ hiện nay.

"Mình thường xem video ngắn từ 4-5 tiếng mỗi ngày. Các nội dung này rất dễ gây cuốn hút, khiến mình liên tục lướt để xem video tiếp theo. Mình khó tập trung hơn khi học tập hoặc làm bài tập và thường vô thức cầm điện thoại mỗi khi cảm thấy bứt rứt", một bạn trẻ chia sẻ.

Một bạn khác cho biết việc xem video ngắn kéo dài còn ảnh hưởng đến giấc ngủ: "Nhiều đêm mình thức đến 2-3 giờ sáng chỉ để lướt video. Dần dần, mình mất kiên nhẫn với văn bản dài".

Theo các nghiên cứu, mỗi video ngắn đều tạo ra một đợt kích thích dopamine tức thời - chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến cảm giác hưng phấn và phần thưởng. Khi liên tục tiếp nhận những kích thích này, não bộ dần hình thành xu hướng tìm kiếm cảm giác mới và phản hồi tức thì.

Ông Nguyễn Thanh Hưng, tác giả cuốn sách "Làm bạn cảm xúc, làm chủ hạnh phúc", cho rằng việc tiếp nhận quá nhiều kích thích dopamine có thể khiến não bộ quen với những nội dung mang lại kết quả nhanh. Điều này làm giảm hứng thú đối với các hoạt động đòi hỏi sự tập trung và tư duy sâu như học tập, nghiên cứu hay đọc sách. Theo ông, việc tiêu thụ quá nhiều nội dung ngắn cũng có thể khiến người dùng phụ thuộc nhiều hơn vào trí nhớ ngắn hạn thay vì phát triển khả năng ghi nhớ dài hạn.

Nghiên cứu cũng ghi nhận nhiều tác động tiêu cực khác của video ngắn như suy giảm khả năng duy trì sự chú ý, giảm năng lực tự kiểm soát, gia tăng căng thẳng, lo âu và ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ.

Để hạn chế những tác động này, các chuyên gia khuyến nghị người dùng nên đặt giới hạn thời gian sử dụng thiết bị công nghệ, dành những khoảng "nghỉ ngơi kỹ thuật số" để não bộ được thư giãn và phục hồi. Bên cạnh đó, việc duy trì thói quen đọc sách, tập luyện thể dục thể thao và dành thời gian hòa mình với thiên nhiên cũng được xem là những giải pháp hiệu quả.