Mô hình thu phí 5 tuyến cao tốc Bắc - Nam có gì đột phá?

Ngày 2/3, hàng loạt dự án thành phần thuộc tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2017 - 2020 đã chính thức triển khai thu phí, bao gồm: Mai Sơn - QL45, QL45 - Nghi Sơn, Nghi Sơn - Diễn Châu, Vĩnh Hảo - Phan Thiết và Phan Thiết - Dầu Giây. Đáng chú ý, 5 tuyến cao tốc do Nhà nước đầu tư này được kết nối liên thông với 3 dự án BOT liền kề là Diễn Châu - Bãi Vọt, Nha Trang - Cam Lâm và Cam Lâm - Vĩnh Hảo. Nhờ sự khớp nối này, trục cao tốc Bắc - Nam hiện được thu phí thông suốt theo hai đoạn mạch chính: đoạn phía Bắc từ Hà Nội đến Hà Tĩnh và đoạn phía Nam trải dài từ tỉnh Khánh Hòa đến Thành phố Hồ Chí Minh.

Cục Đường bộ Việt Nam thông tin thêm, điểm khác biệt cốt lõi trên 5 dự án thành phần vừa đưa vào khai thác là việc áp dụng mô hình thu phí liên tuyến hiện đại. Cụ thể, hệ thống đầu vào sẽ áp dụng thu phí không dừng (ETC) đa làn tự do, hoàn toàn không có barie cản trở. Đầu ra duy trì ETC đơn làn có barie và loại bỏ hoàn toàn làn thu phí thủ công (MTC). Mô hình đột phá này thay thế cho phương thức "trả trước - có barie" để kiểm tra ngay từ đầu vào đang phổ biến hiện nay, đánh dấu bước tiến tương ứng với giai đoạn một trong lộ trình triển khai ETC do Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng) hoạch định từ năm 2023.

Với cơ chế mới, tại các điểm vào cao tốc, tài xế sẽ không còn bị cản trở bởi hệ thống barie truyền thống. Thay vào đó, giá long môn gắn camera thông minh sẽ tự động ghi nhận biển số và thời điểm phương tiện tiến vào tuyến. Trạm thu phí có barie chỉ xuất hiện ở đầu ra nhằm mục đích trừ tiền trong tài khoản và kiểm soát các trường hợp chưa đủ điều kiện thu phí như không dán thẻ, hoặc tài khoản cạn tiền. Sự liên thông này đồng nghĩa với việc không tồn tại trạm thu phí ngăn cách giữa hai dự án liền kề, ví dụ như điểm nối giữa cao tốc Nghi Sơn - Diễn Châu (đầu tư công) và BOT Diễn Châu - Bãi Vọt. Lấy ví dụ thực tế, khi tài xế di chuyển từ Ninh Bình đến Hà Tĩnh, hệ thống sẽ ghi nhận đầu xe vào tại Ninh Bình và chỉ tự động trừ tiền khi xe thoát ra khỏi nút giao tại Hà Tĩnh, giúp phương tiện chạy thẳng mạch mà không phải dừng chờ.

Chia sẻ về sự đổi mới này, ông Nguyễn Viết Huy, Phó cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam cho biết, các dự án thành phần tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông vừa chính thức triển khai thu phí có công nghệ hiện đại, không cần trạm, thanh có barie đầu vào. Ngoài ra, trạm còn có hệ thống kiểm soát tải trọng xe tự động, để phát hiện và phạt nguội xe chở quá tải. Theo ông Huy, mô hình thu phí ETC đầu vào không có barie, đầu ra có barie được áp dụng đại trà trên cơ sở đúc kết từ thành công của quá trình thí điểm tại các dự án Diễn Châu - Bãi Vọt, Nha Trang - Cam Lâm và Cam Lâm - Vĩnh Hảo. Kết quả thí điểm cho thấy, qua đánh giá chỉ số hiệu năng vận hành (KPI) hệ thống thu phí điện tử không dừng đều đạt yêu cầu theo quy định, hệ thống thu phí vận hành cơ bản ổn định. Đây là tiền đề quan trọng nhân rộng mô hình này ra các tuyến cao tốc khác.

Về phương thức thanh toán tại các nút ra cao tốc, hệ thống sẽ tự động trừ tiền trong phương tiện thanh toán của chủ xe (như ví điện tử, tài khoản ngân hàng) căn cứ trên số kilômét lưu thông thực tế. Đối với một số trạm thu phí thuộc các dự án BOT độc lập hiện vẫn đang phải duy trì barie đầu vào, nguyên nhân là do chưa được liên thông dữ liệu giữa các tuyến. Tuy nhiên, trong thời gian tới, các rào cản này sẽ được tháo gỡ để đồng bộ hóa liên thông và tiến tới xóa bỏ hoàn toàn barie đầu vào trên toàn hệ thống.