Mở rộng hành lang pháp lý cho thuê tài chính để khơi thông nguồn vốn vào tài sản số và công nghệ

Khơi thông dòng vốn vào tài sản vô hình để thích ứng với nền kinh tế số hóa hiện đại

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức và công nghệ, hạ tầng sản xuất của doanh nghiệp không còn bó hẹp trong những cỗ máy cơ khí hay phương tiện vận tải hữu hình. Ngày nay, các hệ thống phần mềm quản trị, cơ sở dữ liệu khách hàng, quyền khai thác tài nguyên hay các bằng sáng chế và tài sản trí tuệ đã trở thành "tư liệu sản xuất" cốt lõi, quyết định năng lực cạnh tranh của mỗi đơn vị. 

Tuy nhiên, hành lang pháp lý hiện tại, cụ thể là Thông tư số 26/2024/TT-NHNN đang tạo ra một "nút thắt" khi chỉ giới hạn tài sản cho thuê tài chính ở các loại máy móc, thiết bị và phương tiện vận tải có hình thái vật chất. Điều này vô hình trung khiến kênh dẫn vốn từ các công ty cho thuê tài chính chưa thể chạm tới nhu cầu thực tế của các doanh nghiệp công nghệ hoặc các đơn vị đang thực hiện chuyển đổi số mạnh mẽ.

Nhận diện rõ rào cản này, Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước) đã đề xuất một thay đổi mang tính đột phá trong dự thảo thông tư mới, chính thức phân loại tài sản cho thuê thành hai nhóm hữu hình và vô hình. Theo đó, tài sản vô hình bao gồm phần mềm, quyền khai thác, tài sản trí tuệ, dữ liệu và cả tài sản số sẽ được đưa vào phạm vi hoạt động của các tổ chức tín dụng. Đây không chỉ là bước đi nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân mà còn là sự thừa nhận về mặt pháp lý đối với giá trị kinh tế của các loại tài sản phi truyền thống. Việc mở cửa cho tài sản vô hình giúp các công ty cho thuê tài chính thoát khỏi lối mòn kinh doanh truyền thống, vốn lâu nay bị bó hẹp trong lĩnh vực cho thuê xe tải, xe khách hay máy móc xây dựng.

Nhìn nhận về thay đổi này, ông Phạm Xuân Hòe, Tổng thư ký Hiệp hội Cho thuê tài chính Việt Nam (VILEA) cho rằng đây là một "vận hội lớn" để ngành cho thuê tài chính thức tỉnh sau một thời gian dài ngủ quên trước tiềm năng của thị trường. Ông nhấn mạnh thêm, cho thuê tài chính bản chất là một kênh cung ứng vốn trung và dài hạn cực kỳ hiệu quả cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, những đơn vị thường xuyên thiếu tài sản thế chấp để vay vốn ngân hàng. Khi phần mềm và dữ liệu được chấp nhận làm tài sản cho thuê, một doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ có thể tiếp cận hệ thống máy chủ hoặc phần mềm chuyên dụng trị giá hàng tỷ đồng mà không cần phải bỏ ra một khoản vốn đối ứng quá lớn ngay từ đầu. Điều này giúp tối ưu hóa dòng tiền và giảm bớt áp lực tài chính trong giai đoạn đầu tư phát triển.

Dưới góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Văn Hoàng Nam, Giám đốc điều hành một công ty chuyên về giải pháp logistics tại Vĩnh Phúc chia sẻ, việc đầu tư vào các hệ thống phần mềm quản lý kho bãi tự động và tối ưu hóa lộ trình vận tải tiêu tốn của doanh nghiệp hàng triệu USD. Trước đây, các ngân hàng thường e dè khi nhận thế chấp bằng phần mềm vì khó định giá và xử lý khi có rủi ro. Nếu các công ty cho thuê tài chính có thể triển khai dịch vụ cho thuê tài sản vô hình này, doanh nghiệp sẽ có thêm một kênh huy động vốn vô cùng linh hoạt. Thay vì phải trích từ lợi nhuận giữ lại hoặc vay lãi suất cao, doanh nghiệp có thể "thuê" chính những phần mềm đó để vận hành sản xuất, trả dần theo thời gian, từ đó đảm bảo được nhịp độ mở rộng quy mô kinh doanh.

Sự chuyển dịch này cũng đòi hỏi các công ty cho thuê tài chính phải nâng cao năng lực thẩm định. Khác với tài sản hữu hình có thể dễ dàng kiểm đếm và đánh giá hao mòn vật lý, tài sản vô hình như dữ liệu hay quyền sở hữu trí tuệ đòi hỏi một cơ chế định giá phức tạp hơn nhiều. Dự thảo thông tư cũng đã đón đầu vấn đề này khi đưa ra quy định về việc bên cho thuê được quyền tự xác định giá theo tiêu chuẩn thẩm định giá của Bộ Tài chính hoặc thuê các đơn vị chuyên nghiệp. Sự linh hoạt này sẽ tạo điều kiện cho các công ty tài chính chủ động hơn trong việc kiểm soát rủi ro và thiết lập các gói sản phẩm phù hợp với đặc thù của từng loại tài sản số, từ đó thực sự biến "vốn ảo" thành giá trị thật cho nền kinh tế.

Nâng ngưỡng giá trị nhỏ và cải cách thủ tục để tạo đòn bẩy tài chính thực chất cho doanh nghiệp

Song song với việc mở rộng danh mục tài sản, một điểm nhấn quan trọng khác trong dự thảo thông tư là đề xuất nâng ngưỡng "khoản cho thuê tài chính có giá trị nhỏ" từ mức 100 triệu đồng lên 400 triệu đồng. Con số 100 triệu đồng từ lâu đã bị xem là "lạc nhịp" so với biến động của thị trường và giá trị thực tế của các loại trang thiết bị văn phòng hay máy móc sản xuất nhỏ. Thực tế cho thấy các khoản cho thuê dưới 100 triệu đồng hiện nay gần như vắng bóng trên thị trường, chỉ chiếm một tỷ lệ không đáng kể khoảng 0,2% tổng dư nợ toàn ngành. Điều này cho thấy quy định cũ không còn mang lại ý nghĩa thực tiễn trong việc hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các khoản tín dụng nhỏ nhưng cấp thiết.

Việc nâng ngưỡng này lên gấp 4 lần mang lại lợi ích kép cho cả bên thuê và bên cho thuê. Về phía doanh nghiệp, đặc biệt là các hộ kinh doanh cá thể và doanh nghiệp siêu nhỏ, nhu cầu thuê các thiết bị như máy photocopy cao cấp, hệ thống máy chủ nhỏ, máy scan chuyên dụng hay các dòng máy gia công cơ khí cầm tay thường dao động trong khoảng 200 - 500 triệu đồng. Với quy định mới, các khoản này sẽ được xếp vào nhóm "giá trị nhỏ", giúp đơn giản hóa đáng kể quy trình xét duyệt. 

Điểm mấu chốt nằm ở chỗ, theo Luật Các tổ chức tín dụng, với các khoản giá trị nhỏ, công ty cho thuê tài chính không bắt buộc phải đánh giá phương án sử dụng tài sản có khả thi hay không, mà chỉ cần tập trung xem xét mục đích sử dụng hợp pháp và năng lực tài chính trả nợ của khách hàng. Việc giảm bớt một bước thẩm định phức tạp này giúp tiết kiệm thời gian, giảm bớt "rừng" thủ tục hồ sơ và đẩy nhanh tốc độ giải ngân vốn.

Theo chuyên gia kinh tế, TS Nguyễn Trí Hiếu, việc đồng nhất mức giá trị nhỏ 400 triệu đồng với quy định về cho vay trong hệ thống ngân hàng sẽ tạo ra sự thống nhất trong quản lý tín dụng của Ngân hàng Nhà nước. Điều này giúp các tổ chức tín dụng dễ dàng hơn trong việc phân loại nợ và quản trị rủi ro hệ thống. Đồng thời, nó cũng phản ánh đúng thực tế rằng giá cả máy móc, thiết bị đã tăng cao sau nhiều năm và mức 100 triệu đồng từ thập kỷ trước không còn đủ để mua sắm các thiết bị sản xuất cơ bản cho một doanh nghiệp. Khi thủ tục được khơi thông, các công ty cho thuê tài chính sẽ mặn mà hơn với các hợp đồng nhỏ lẻ, từ đó gia tăng độ phủ của dịch vụ tài chính đến các vùng sâu, vùng xa hoặc các phân khúc khách hàng chưa được phục vụ tốt bởi hệ thống ngân hàng thương mại.

Bên cạnh vấn đề ngưỡng giá trị, dự thảo cũng giải quyết một bất cập gây nhức nhối lâu nay liên quan đến các chính sách ưu đãi phí cầu đường. Hiện nay, tại nhiều địa phương, các chính sách ưu đãi hoặc miễn giảm phí giao thông chỉ được áp dụng cho "chủ sở hữu" phương tiện. Trong khi đó, ở các giao dịch cho thuê tài chính, công ty cho thuê mới là chủ sở hữu trên giấy tờ, còn bên thuê là người trực tiếp vận hành, chịu mọi rủi ro và chi trả chi phí thực tế lại không được hưởng lợi. Quy định mới trong dự thảo đã bổ sung quyền cho bên thuê được thỏa thuận với bên cho thuê để thụ hưởng các chính sách ưu đãi, bảo dưỡng, bảo hành gắn liền với tài sản. Đây là một sự điều chỉnh đầy tính nhân văn và sát sườn, giúp bảo vệ quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp thuê tài sản, giảm gánh nặng chi phí vận hành cho các đơn vị vận tải.

Để hoàn thiện bức tranh phát triển của ngành, vấn đề định giá tài sản cũng được làm rõ với hai phương thức lựa chọn linh hoạt. Việc cho phép doanh nghiệp tự định giá dựa trên các tiêu chuẩn chung của Bộ Tài chính thay vì bắt buộc phải thuê bên thứ ba trong mọi trường hợp sẽ giúp giảm bớt chi phí giao dịch cho khách hàng.

Nhìn chung, những thay đổi trong dự thảo thông tư lần này không chỉ đơn thuần là việc sửa đổi các con số hay câu chữ kỹ thuật, mà là một nỗ lực toàn diện nhằm "phá băng" cho thị trường cho thuê tài chính. Khi những rào cản về loại hình tài sản được dỡ bỏ và các thủ tục hành chính được tinh gọn, cho thuê tài chính sẽ thực sự trở thành một trụ cột quan trọng, song hành cùng tín dụng ngân hàng để cung cấp nguồn lực tài chính bền vững cho sự phát triển của doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn tới./.