Một năm sắp xếp lại giang sơn: Tinh gọn, gần dân, hiệu quả

 "Cái gì cũ mà xấu, thì phải bỏ. Cái gì cũ mà không xấu, nhưng phiền phức thì phải sửa đổi lại cho hợp lý..." - đây là lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong tác phẩm Đời sống mới (1947). Dưới bút danh Tân Sinh, Bác hoàn thành viết cuốn sách “Đời sống mới” và giao cho Ủy ban Trung ương Vận động Đời sống mới xuất bản rộng rãi. Đến hôm nay, lời dạy ấy vẫn là kim chỉ nam cho quá trình đổi mới tổ chức bộ máy, cải cách hành chính và xây dựng nền quản trị hiện đại, lấy người dân làm trung tâm phục vụ.

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, sau 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử; cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế của đất nước chưa bao giờ được nâng cao như hiện nay. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045, đất nước cần một mô hình phát triển phù hợp hơn với yêu cầu thực tiễn, một phương thức quản trị hiện đại và một bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.

Vì vậy, sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy là yêu cầu tất yếu của quá trình phát triển. Ngay từ năm 2017, Nghị quyết số 18 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã chỉ rõ thực trạng tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị còn cồng kềnh, nhiều tầng nấc, nhiều đầu mối, nhiều cấp trung gian; hiệu lực, hiệu quả hoạt động ở một số mặt chưa đáp ứng yêu cầu.

Những năm sau đó, việc sắp xếp bộ máy được triển khai từng bước, trong đó có thí điểm một số mô hình mới tại địa phương. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy vẫn còn những hạn chế như thiếu cơ sở pháp lý, thiếu hướng dẫn cụ thể; việc hợp nhất ở một số nơi còn mang tính cơ học, phương thức vận hành chưa thực sự đổi mới, chưa gắn chặt với cải cách hành chính và chuyển đổi số. Việc tinh giản biên chế ở một số địa phương còn thực hiện theo hướng bình quân, chưa phù hợp với đặc thù của các lĩnh vực như giáo dục và y tế.

Từ thực tiễn đó cho thấy, tinh gọn bộ máy nếu chỉ làm từng phần, từng nơi thì chưa đủ. Muốn tạo chuyển động đồng bộ trong toàn hệ thống, Trung ương phải đi trước, làm trước, làm gương.

"Trung ương mà gọn được thì tỉnh sẽ gọn. Đây là vấn đề rất lớn, sắp tới phải bàn. Không tinh gọn bộ máy thì không phát triển được" - đó là nhấn mạnh của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV, ngày 31/10/2024. Ít ngày sau, ngày 5/11/2024, trong bài viết "Tinh - Gọn - Mạnh - Hiệu năng - Hiệu lực - Hiệu quả", Tổng Bí thư Tô Lâm đặt vấn đề sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị ở tầm chiến lược, xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Sau đó, nhiều quyết sách quan trọng được triển khai.

Với định hướng chỉ đạo "việc đã chín, đã rõ, có lợi cho dân, cho nước thì phải làm ngay", cuộc cách mạng sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy được triển khai đồng bộ từ Trung ương theo tinh thần "Trung ương làm gương, địa phương hưởng ứng".

Ngày 12/4/2025, Ban Chấp hành Trung ương Đảng thông qua nghị quyết thống nhất chủ trương sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh, không tổ chức cấp huyện, sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã và xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp; đồng thời sắp xếp các tổ chức chính trị - xã hội, các hội quần chúng được Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ, cùng hệ thống Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân và tổ chức đảng ở địa phương.

Từ tháng 4 đến tháng 6/2025, Bộ Chính trị liên tiếp ban hành các kết luận về nhân sự, tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền, cơ sở vật chất, chuyển đổi số, chế độ, chính sách và vận hành thử mô hình mới. Trên cơ sở kiểm tra, khảo sát thực tiễn tại nhiều địa phương, Bộ Chính trị thống nhất chọn ngày 1/7/2025 là thời điểm vận hành đồng bộ mô hình chính quyền địa phương hai cấp trên cả nước.

Đúng 4 tháng sau khi các cơ quan Trung ương vận hành theo mô hình mới, ngày 1/7/2025 trở thành dấu mốc quan trọng trong quá trình đổi mới tổ chức bộ máy. Dù quy mô sắp xếp chưa từng có, hệ thống vẫn vận hành ổn định, không phát sinh khoảng trống quản lý.

Sau sắp xếp, cả nước giảm từ 63 xuống còn 34 tỉnh, thành phố; kết thúc hoạt động cấp huyện; 10.035 đơn vị hành chính cấp xã được tổ chức lại còn 3.321 xã, phường, đặc khu.

Bộ máy của toàn hệ thống chính trị được sắp xếp đồng bộ, giảm đầu mối ở các cơ quan Đảng, Chính phủ và địa phương; các tổ chức của Mặt trận Tổ quốc, tổ chức chính trị - xã hội, lực lượng vũ trang và cơ quan tư pháp cũng được kiện toàn. Toàn hệ thống chính trị giảm hơn 247 nghìn biên chế so với năm 2021.

Việc hoàn thành sắp xếp đúng tiến độ không chỉ tạo bước chuyển về tổ chức bộ máy và phương thức quản trị mà còn tạo nền tảng chính trị, pháp lý để chuẩn bị nhân sự, tổ chức thành công đại hội đảng bộ các cấp và Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

Cùng với việc sắp xếp tổ chức bộ máy, việc sửa đổi, bổ sung Hiến pháp và ban hành các luật, nghị quyết về tổ chức bộ máy, chính quyền địa phương hai cấp, phân cấp, phân quyền đã tạo cơ sở để tổ chức thành công cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, đồng thời kiện toàn bộ máy chính quyền địa phương nhiệm kỳ mới.

Để mô hình tổ chức mới vận hành thông suốt, cải cách hành chính và chuyển đổi số được xác định là đột phá chiến lược. Theo đó, phân cấp, phân quyền gắn với cải cách thủ tục hành chính, bảo đảm giao rõ thẩm quyền, trách nhiệm, quy trình và thời hạn giải quyết.

Trên phạm vi cả nước, Chính phủ đã quyết định cắt giảm, đơn giản hóa hơn 2.000 thủ tục hành chính và hơn 2.000 điều kiện kinh doanh, góp phần giảm hơn một nửa chi phí và thời gian tuân thủ của người dân, doanh nghiệp, tạo điều kiện để bộ máy sau sắp xếp vận hành hiệu quả hơn.

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng khẳng định, sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy là bước đột phá về tư duy lãnh đạo và quản trị quốc gia. Với quyết tâm chính trị cao, nhiều mục tiêu của Nghị quyết số 18 được hoàn thành trước thời hạn; lần đầu tiên kể từ năm 1945, nước ta giảm một cấp hành chính, đưa mô hình chính quyền địa phương ba cấp vào vận hành.

Đây không chỉ là sự thay đổi về tổ chức bộ máy mà còn là sự đổi mới phương thức quản trị, giảm tầng nấc trung gian, rút ngắn quy trình xử lý công việc, mở rộng không gian phát triển và đưa chính quyền đến gần dân hơn. Thực tiễn một năm qua cho thấy, cuộc cách mạng sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy là chủ trương đúng đắn, phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước.

Thành công bước đầu có được từ sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư; sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận của cán bộ, đảng viên, các tầng lớp nhân dân. Trong quá trình đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm giữ vai trò định hướng, chỉ đạo và thúc đẩy cuộc cách mạng sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy.

Với tinh thần "việc gì có lợi cho dân, cho nước thì phải làm ngay", toàn hệ thống chính trị đã triển khai đồng bộ việc sắp xếp tổ chức bộ máy, vừa thực hiện vừa hoàn thiện, bảo đảm hoạt động của các cơ quan, đơn vị thông suốt, không để gián đoạn việc phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Sau một năm, nhiệm vụ trọng tâm không chỉ là hoàn thành việc sắp xếp mà còn là vận hành hiệu quả bộ máy mới. Trong quá trình hoạt động, mô hình sẽ tiếp tục được rà soát, hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, hướng tới nền hành chính tinh gọn, chuyên nghiệp, hiện đại, phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn, tạo nền tảng cho phát triển nhanh, bền vững và hiện thực hóa mục tiêu xây dựng đất nước hùng cường, thịnh vượng.