MRI có thể phát hiện sớm những dấu hiệu của Alzheimer

Alzheimer là một dạng rối loạn thoái hóa thần kinh mạn tính và là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra chứng sa sút trí tuệ ở người cao tuổi thường được nhận biết qua những vấn đề về trí nhớ, khả năng suy nghĩ hoặc thay đổi hành vi, nhưng quá trình dẫn đến những biểu hiện này có thể bắt đầu từ trước khi căn bệnh có những dấu hiệu ban đầu. Nghiên cứu mới cho thấy ảnh chụp cộng hưởng từ (MRI) có thể ghi nhận thay đổi rất nhỏ ở vỏ não, lớp ngoài cùng của não, ở những người sau này xuất hiện lượng amyloid-beta cao, một loại protein thường liên quan đến bệnh Alzheimer.

Nhóm nghiên cứu phân tích ảnh MRI của hơn 1.000 người được theo dõi sức khỏe trong nhiều năm để tìm những thay đổi nhỏ trong cấu trúc não. Họ tập trung vào vỏ não, lớp mô nằm ở bên ngoài não và giữ vai trò quan trọng trong trí nhớ, suy nghĩ và nhiều hoạt động nhận thức. Ở một số khu vực, vỏ não chỉ dày khoảng 2,5 mm nên bất kỳ thay đổi nào cũng rất nhỏ. Tuy nhiên, kết quả cho thấy những người sau này có lượng amyloid-beta cao trong não lại có vỏ não dày hơn một chút so với những người không xuất hiện mức amyloid-beta tương tự. Chênh lệch chỉ tính bằng vài phần trăm milimet nhưng xuất hiện ổn định trong dữ liệu theo dõi. Đáng chú ý, các nhà khoa học có thể nhận ra sự khác biệt này khoảng 7 năm trước khi xét nghiệm PET (phương pháp chụp giúp phát hiện các chất tích tụ trong não) cho thấy lượng amyloid-beta tăng cao. Điều đó cho thấy những thay đổi về cấu trúc não có thể xuất hiện từ khá lâu trước khi các dấu hiệu liên quan đến Alzheimer được phát hiện bằng những phương pháp chuyên sâu hơn.

Điểm đáng chú ý nằm ở diễn biến của vỏ não theo thời gian, bởi cả hai nhóm đều mất dần độ dày vỏ não khi độ tuổi tăng lên nhưng nhóm sau này có lượng amyloid-beta cao lại mỏng đi chậm hơn trong giai đoạn đầu. Phát hiện này khiến các nhà nghiên cứu phải xem xét lại cách hiểu đơn giản rằng não chỉ bắt đầu thay đổi khi Alzheimer có những tiến triển rõ rệt, bởi những dấu hiệu đầu tiên có thể xuất hiện theo một cách khác và sớm hơn nhiều so với thời điểm người bệnh nhận thấy vấn đề.

Các nhà khoa học hiện chưa biết chính xác điều gì tạo ra sự khác biệt này. Yunpeng Wang, nhà nghiên cứu Alzheimer thuộc Đại học Oslo, cho rằng tình trạng viêm có thể liên quan đến quá trình amyloid-beta bắt đầu tích tụ, tuy nhiên MRI chỉ cho thấy sự thay đổi về cấu trúc và chưa thể xác định nguyên nhân trực tiếp.

Điều đó cũng có nghĩa MRI chưa thể trở thành công cụ trong việc chẩn đoán Alzheimer dựa trên phát hiện này. Frederik Barkhof, chuyên gia hình ảnh thần kinh tại University College London, cho rằng mức chênh lệch quá nhỏ để bác sĩ sử dụng cho từng bệnh nhân, nhất là khi độ dày vỏ não còn chịu ảnh hưởng bởi tuổi tác và nhiều yếu tố khác.

Giá trị của nghiên cứu nằm nhiều hơn ở việc mở thêm một cánh cửa để tìm hiểu Alzheimer trước khi bệnh biểu hiện rõ ràng. Các thay đổi trong não có thể diễn ra âm thầm trong nhiều năm, vì vậy việc tìm được những dấu hiệu sớm có thể giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn cách bệnh hình thành và xác định thời điểm phù hợp để nghiên cứu các phương pháp can thiệp, thay vì chỉ tập trung vào giai đoạn trí nhớ đã bắt đầu suy giảm.