Mua bán điện trực tiếp: Tháo gỡ điểm nghẽn, mở rộng thị trường

Mua bán điện trực tiếp qua lưới điện quốc gia

Mới đây, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc và Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đã làm việc với Bộ Công Thương, Bộ Tài chính và các bộ, ngành về lộ trình phát triển thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam.

Để hiện thực hoá mục tiêu hoàn thiện các cấp độ thị trường điện cạnh tranh, nâng cao tính minh bạch, hiệu quả và phù hợp với yêu cầu phát triển của ngành điện, thời gian qua nhiều chính sách đã được ban hành. Trong đó cơ chế mua bán điện trực tiếp qua lưới điện quốc gia, giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn được quy định tại Nghị định số 57 ban hành vào tháng 3 năm ngoái, được xem là tiền đề cho quá trình phát triển thị trường điện ở khâu bán lẻ theo lộ trình.

Ngày 1/6 năm nay, thông qua lưới điện quốc gia và thị trường bán buôn điện cạnh, hợp đồng mua bán điện trực tiếp đầu tiên đầu tiên tại Việt Nam được ký kết giữa Công ty Samsung Việt Nam Thái Nguyên và Nhà máy Điện mặt trời Đức Huệ 2 thuộc tỉnh Tây Ninh với sản lượng điện mặt trời cung cấp khoảng 70GWh mỗi năm, tương đương 70 triệu kWh điện thương phẩm cung cấp cho sản xuất.

Ông Nguyễn Quốc Trung - Phó Tổng giám đốc Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia cho biết: "Đây là một dấu mốc rất quan trọng. Chúng tôi ghi nhận, sau 3 tháng vận hành qua hệ thống của chúng tôi, hai bên đã giao dịch với nhau 16,6 triệu kWh điện, tương đương lượng điện tiêu thụ của 27.000 hộ gia đình trong cùng khoảng thời gian. Đối với hợp đồng này, có thể nhìn nhận rằng chúng ta đã thông thoáng và tạo ra sự thành công cho cơ chế DPPA mua bán điện trực tiếp một cách thực chất, thay vì chỉ dừng ở những quy định trên giấy tờ".

Từ góc độ vận hành hệ thống điện và thị trường điện, theo đánh giá của các nhà đầu tư lĩnh vực năng lượng, cột mốc này không chỉ là giao dịch thương mại đầu tiên, mà còn đánh dấu nỗ lực thúc đẩy tích hợp nguồn điện năng lượng tái tạo, tăng cường tính minh bạch trong giao dịch điện năng, hỗ trợ khách hàng sử dụng điện lớn tiếp cận nguồn điện xanh và đồng hành cùng mục tiêu chuyển dịch năng lượng bền vững của Việt Nam.

Ông Nguyễn Thái Hà, Tổng Giám đốc Công ty Tập đoàn Năng lượng T&T, cho biết: "Cơ chế mua bán điện trực tiếp giúp các doanh nghiệp phát triển năng lượng tái tạo tiếp cận nguồn vốn xanh, công nghệ và kinh nghiệm để triển khai các dự án trong tương lai. Đồng thời, cơ chế này đáp ứng nhu cầu phát triển bền vững, gắn với yêu cầu về môi trường của khách hàng".

"Cơ chế mua bán điện trực tiếp giúp doanh nghiệp và các nhà sản xuất sử dụng điện xác định rõ nguồn gốc điện năng. Qua đó, các bên có thể kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng, hướng tới nguồn năng lượng ít phát thải và đáp ứng yêu cầu kiểm đếm CO2 toàn cầu, mang lại lợi ích cho nhiều bên tham gia", ông Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, cho hay.

Theo quy định, để thực hiện cơ chế mua bán điện trực tiếp qua lưới điện quốc gia, doanh nghiệp phát điện cần đáp ứng các yêu cầu là đơn vị sử dụng nguồn điện gió, mặt trời hoặc sinh khối, công suất từ 10 MW trở lên và trực tiếp tham gia thị trường bán buôn điện cạnh tranh. Còn đối với khách hàng sử dụng điện lớn phải có sản lượng tiêu thụ điện bình quân từ 200.000 kWh/tháng trở lên và ký kết hợp đồng mua bán theo quy định.

Mở rộng các hợp đồng mua bán điện trực tiếp

Có thể nói cơ chế mua bán điện trực tiếp được triển khai là phép thử trong tiến trình chuyển dịch năng lượng của Việt Nam. Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy, đến nay chúng ta mới chỉ có được 1 cặp hợp đồng mua bán điện trực tiếp đầu tiên được ký kết.

Nhiều ý kiến cho rằng việc mua bán điện trực tiếp qua lưới điện quốc gia với quy định về lượng điện sản xuất và tiêu thụ lớn, hay cơ chế tính phí dịch vụ hệ thống điện phức tạp… đang là những rào cản kỹ thuật làm giới hạn các hợp đồng mua bán điện trực tiếp ngay từ giai đoạn đầu.

Để tháo gỡ điểm nghẽn và mở rộng khung pháp lý cho năng lượng tái tạo, tăng số hợp đồng mua bán điện trực tiếp trong giai đoạn tới, tháng 6 vừa qua Chính phủ đã ban hành Nghị định 243 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 57, quy định cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện.

Theo quy định mới, cùng với việc duy trì cơ chế mua bán điện trực tiếp qua lưới điện quốc gia, giữa đơn vị phát điện có công suất từ 10MW trở lên và khách hàng có sản lượng tiêu thụ điện bình quân từ 200.000 kWh/tháng trở lên. Nghị định 243 đã mở rộng đơn vị sản xuất điện, với hình thức mua bán qua lưới điện kết nối riêng và không quy định một mức công suất cụ thể giới hạn cho đơn vị bán lẻ điện và khách hàng có sản lượng tiêu thụ điện giảm 10 lần so với quy định tại Nghị Định 57.

Ông Trịnh Quốc Vũ, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương, cho biết: "Nghị định 57 hạ ngưỡng tiêu thụ điện của khách hàng sử dụng điện lớn từ 200.000 kWh xuống còn 20.000 kWh/tháng, qua lưới điện kết nối riêng. Bên cạnh đó, Nghị định 243 cũng mở rộng đối tượng tham gia cho các đơn vị phân phối, bán lẻ điện tại khu kinh tế, khu công nghiệp, cụm công nghiệp và khu dân cư".

Cũng theo quy định của Nghị định 243, đối với hợp đồng mua bán điện trực tiếp qua lưới điện kết nối riêng, sản lượng điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ dư thừa được phép bán với tỷ lệ tối đa không quá 50% tổng sản lượng phát ra, tăng 30% so với quy định trước đây. Việc cho phép thêm nhiều chủ thể tham gia giao dịch điện, được xem là bước đi nhằm đa dạng thị trường, thúc đẩy giao dịch điện năng minh bạch và tạo tiền đề cho quá trình phát triển thị trường điện ở khâu bán lẻ theo lộ trình.

Ông Trần Minh Tiến, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Net Zero Carbon, cho rằng: "Quy định cho phép điện mặt trời tự tiêu được bán đến 50% là tín hiệu tích cực, góp phần đặt nền móng cho phát triển năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, cần có hướng dẫn cụ thể và công cụ thực hiện để chính sách sớm đi vào thực tế".

"Cơ chế mua bán điện trực tiếp, không qua EVN, giúp mở rộng số lượng người mua trên thị trường, qua đó giảm rủi ro phụ thuộc vào một đơn vị. Đồng thời, doanh nghiệp có thể chia sẻ rủi ro kinh tế, tài chính thông qua các hợp đồng mua bán điện khác nhau, tạo điều kiện thuận lợi cho cả bên phát điện năng lượng tái tạo và bên mua điện", ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, cho biết.

Thực tế cho thấy, điều các nhà đầu tư quan tâm hiện nay là với các chính sách mới được ban hành, thì chính sách đó sẽ được triển khai nhanh, minh bạch và ổn định đến mức nào. Vì chỉ khi khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn được thu hẹp, dòng điện xanh mới thực sự trở thành động lực cho tăng trưởng xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.