Mưa lớn, triều cường gây áp lực lên hệ thống thoát nước TP Hồ Chí Minh

Trận mưa lớn chiều 30/9 cho thấy khả năng tiêu thoát nước tại một số khu vực của TP Hồ Chí Minh còn hạn chế do tác động đồng thời của mưa lớn, triều cường và quá trình thi công các dự án hạ tầng. Ngành chức năng đang rà soát, xử lý những điểm ảnh hưởng đến dòng chảy và khả năng tiêu thoát nước.

Theo Trung tâm Quản lý Giao thông và Hạ tầng kỹ thuật, Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh, trận mưa ngày 30/9 bắt đầu khoảng 16 giờ 30 phút và kéo dài đến 20 giờ, trong đó mưa lớn nhất từ 17 giờ đến 17 giờ 45 phút. Lượng mưa đo được tại trạm Hà Huy Giáp đạt 79,2mm.

Lượng mưa tập trung trong 45 phút đã vượt khả năng tiêu thoát của hệ thống cống hiện hữu. Trong khi đó, hệ thống được tính toán đáp ứng lượng mưa khoảng 86mm trong 3 giờ với mực triều 1,32m thì thực tế, triều cường tại trạm Bình Triệu lên tới 1,59m. Mưa lớn trong thời gian ngắn kết hợp triều cao khiến nước tiêu thoát không kịp, gây ngập cục bộ tại một số khu vực.

Trước diễn biến này, Trung tâm Quản lý Giao thông và Hạ tầng kỹ thuật đã chủ động vận hành các trạm bơm cố định, di động để tăng khả năng tiêu thoát của hệ thống. Các cống kiểm soát triều lớn như Nhiêu Lộc - Thị Nghè, Rạch Nhảy Ruột Ngựa, Bình Lợi, Bình Triệu và Rạch Lăng cũng được vận hành nhằm kiểm soát mực nước trên các tuyến kênh.

Tại những vị trí ngập có nguy cơ ảnh hưởng đến giao thông và an toàn người dân, đơn vị tổ chức rà soát, vận hành trạm bơm tại các hầm chui An Sương, cầu Điện Biên Phủ và Nguyễn Hữu Cảnh. Các đơn vị công ích được yêu cầu bố trí lực lượng ứng trực, phân luồng giao thông, hỗ trợ phương tiện, lắp đặt hàng rào cảnh báo và vớt rác trước, trong và sau mưa.

Máy bơm di động, xe hút nước cũng được bố trí tại một số điểm ngập cục bộ như chân cầu Ba Son, đường Lương Định Của, đường Bình Quới, khu dân cư An Phú và đường R12, khu vực chân cầu Thủ Thiêm.

Bên cạnh tác động của mưa và triều cường, quá trình thi công một số dự án hạ tầng cũng ảnh hưởng đến dòng chảy và khả năng tiêu thoát nước tại từng khu vực. Trong đó có dự án cải tạo kênh Tham Lương - Bến Cát - Rạch Nước Lên và dự án cải tạo hệ thống cống thoát nước đường Nguyễn Văn Khối - Lê Văn Thọ.

Đáng chú ý, tình trạng ngập trên đường Phan Huy Ích diễn biến nặng hơn những năm trước. Theo Trung tâm Quản lý Giao thông và Hạ tầng kỹ thuật, trong quá trình thi công dự án cải tạo kênh Tham Lương - Bến Cát - Rạch Nước Lên, chất thải nạo vét được tập kết trong lòng kênh, làm thu hẹp dòng chảy. Khi mưa lớn, nước dâng và xâm nhập ngược vào tuyến cống, hạn chế khả năng tiêu thoát.

Trung tâm đã kiểm tra, yêu cầu chủ đầu tư khẩn trương thanh thải các chướng ngại vật trong lòng kênh, bảo đảm dòng chảy. Chủ đầu tư đã cam kết thực hiện. Trung tâm sẽ tiếp tục phối hợp Phòng Kiểm tra chuyên ngành, Sở Xây dựng theo dõi, kiểm tra và xử lý nếu việc khắc phục chậm được thực hiện.

Đối với các vị trí bị ảnh hưởng bởi quá trình thi công dự án, Trung tâm Quản lý Giao thông và Hạ tầng kỹ thuật cũng phối hợp Phòng Kiểm tra chuyên ngành, Sở Xây dựng kiểm tra thực tế, xử lý các trường hợp làm ảnh hưởng đến hệ thống thoát nước. Tại dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm, chủ đầu tư được yêu cầu chỉ đạo đơn vị thi công khắc phục và bảo đảm thoát nước cho khu vực.

Theo ông Lê Ngọc Linh, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh, công tác chống ngập đô thị cần được tính toán theo lưu vực thay vì chỉ xử lý riêng từng điểm. Thành phố hiện có 23 lưu vực thoát nước chính, đồng thời chịu tác động của thời tiết cực đoan, tình trạng sụt lún khoảng 2,5cm/năm, bê tông hóa, lấn chiếm và xả rác tại gần 400 tuyến kênh, rạch.

Giải pháp chống ngập được định hướng theo nguyên tắc “trì hoãn” dòng nước, “lưu trữ” tại các hồ điều tiết và không gian có khả năng chứa nước, sau đó mới “tiêu thoát”. Việc giữ lại một phần nước mưa ngay tại nơi phát sinh sẽ góp phần giảm áp lực tức thời lên hệ thống cống, kênh và trạm bơm. Do đó, không gian mặt nước, hồ điều tiết và các khu vực có khả năng hấp thụ, lưu giữ nước cần được tính toán trong quá trình quy hoạch đô thị.

Sở Xây dựng đang chuẩn bị điều chỉnh Đề án chống ngập và xử lý nước thải giai đoạn 2026-2030, dự kiến hoàn thành phần tư vấn vào cuối tháng 10/2026. Từ nay đến năm 2030, Thành phố Hồ Chí Minh dự kiến triển khai 87 dự án chống ngập với tổng vốn khoảng 140.000 tỷ đồng, hướng tới giải quyết cơ bản 50 vị trí ngập. Các dự án được định hướng kết nối theo lưu vực, đồng thời dành lại không gian cho nước trong quá trình phát triển đô thị.