Mỹ cắt giảm ưu đãi cho điện mặt trời

Mỹ cắt giảm ưu đãi cho điện mặt trời

Trong những năm gần đây, các chính sách ưu đãi đã góp phần đưa điện mặt trời trở thành một trong những ngành tăng trưởng nhanh nhất tại nước Mỹ. Theo tổ chức nghiên cứu, tư vấn đầu tư của Anh là Wood Mackenzie, trong giai đoạn 2022 - 2025, công suất điện mặt trời tại Mỹ đã tăng gần gấp đôi, từ 141 GW lên 279 GW.

Một trong những động lực quan trọng của đà tăng trưởng này là các chính sách khuyến khích đầu tư được triển khai theo Đạo luật Giảm lạm phát (IRA) năm 2022. Theo đó, nhiều dự án điện mặt trời đủ điều kiện sẽ được hưởng ưu đãi thuế đầu tư, tương đương khoảng 30% tổng chi phí phát triển dự án.

Tuy nhiên, môi trường chính sách đang dần thay đổi. Đạo luật One Big Beautiful Bill của chính quyền Tổng thống Donald Trump đã chấm dứt nhiều ưu đãi thuế dành cho các dự án điện mặt trời mới, đồng thời siết chặt các điều kiện để được hưởng chính sách hỗ trợ.

Theo quy định mới, các dự án điện mặt trời khởi công sau ngày 4/7 sẽ không còn đủ điều kiện hưởng ưu đãi thuế như trước. Bộ Tài chính Mỹ cũng thay đổi cách xác định thời điểm khởi công, yêu cầu doanh nghiệp phải chứng minh dự án đã thực sự triển khai các hạng mục xây dựng trên thực địa, thay vì chỉ đóng 5% chi phí như trước.

Những thay đổi này nhanh chóng phản ánh vào hoạt động đầu tư của thị trường. Theo tổ chức nghiên cứu năng lượng E2, số lượng dự án năng lượng sạch mới được công bố tại Mỹ từ đầu năm 2025 đã giảm xuống dưới 200 dự án. Gần 10 GW công suất điện mặt trời cũng đã bị hủy bỏ hoặc thu hẹp quy mô do những thay đổi về môi trường pháp lý và đầu tư.

Điện mặt trời tại Mỹ bứt phá dù chịu nhiều sức ép

Việc các chính sách ưu đãi dành cho năng lượng tái tạo dần bị thu hẹp đã làm dấy lên nhiều lo ngại về triển vọng của điện mặt trời tại Mỹ. Tuy nhiên, ít nhất ở thời điểm hiện tại, thị trường vẫn đang phát đi những tín hiệu tích cực, khi điện mặt trời tiếp tục ghi nhận những cột mốc mới.

Theo tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember, tháng 5 vừa qua, lần đầu tiên trong lịch sử, điện mặt trời đã vượt điện than về tỷ trọng phát điện tại Mỹ, chiếm 12,8% tổng sản lượng điện, trong khi điện than chỉ còn 12,2%. Điện mặt trời cũng vươn lên trở thành nguồn điện lớn thứ ba tại Mỹ, chỉ sau khí tự nhiên và điện hạt nhân.

Ông Nicolas Fulghum - Chuyên gia cấp cao, Tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember cho biết: "Trong nhiều năm qua, điện mặt trời liên tục gia tăng tỷ trọng trong cơ cấu nguồn điện của Mỹ. Trong khi đó, điện than đã đánh mất vị thế, trước hết là nguồn điện lớn nhất của nước Mỹ, rồi sau đó tiếp tục suy giảm theo thời gian. Tháng 5 vừa qua là một cột mốc quan trọng khi lần đầu tiên sản lượng điện mặt trời vượt sản lượng điện than trong cơ cấu điện năng của Mỹ, ngay cả trong bối cảnh các nguồn năng lượng sạch đang phải đối mặt với ngày càng nhiều thách thức về chính sách tại Mỹ".

Theo Hiệp hội Công nghiệp Năng lượng Mặt trời Mỹ và Wood Mackenzie, điện mặt trời cùng hệ thống lưu trữ pin chiếm tới 91% tổng công suất phát điện mới được bổ sung trong quý I năm nay. Các chuyên gia cho rằng, nhu cầu điện gia tăng từ các trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, hoạt động sản xuất và quá trình điện hóa nền kinh tế đang tạo thêm động lực cho các nguồn điện có thể triển khai nhanh như điện mặt trời.

Ông Nicolas Fulghum - Chuyên gia cấp cao, Tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember chia sẻ: "Nước Mỹ hiện đã quay trở lại giai đoạn nhu cầu tiêu thụ điện tăng trưởng. Các trung tâm dữ liệu, nhu cầu điều hòa không khí và nhiều khu vực của hệ thống điện đều cần thêm nguồn cung điện. Trong bối cảnh đó, điện mặt trời là cách nhanh nhất để nhiều hệ thống điện tại Mỹ bổ sung công suất phát điện mới".

Bên cạnh nhu cầu thị trường, chi phí công nghệ ngày càng giảm cũng giúp điện mặt trời duy trì sức cạnh tranh.

Bà Johanna Neumann - Giám đốc cấp cao Chiến dịch 100% năng lượng tái tạo, Environment America nêu ý kiến: "Nhờ các khoản đầu tư trong 20 năm qua, chi phí điện mặt trời đã giảm mạnh và công nghệ tiếp tục được cải thiện, đến mức hiện nay đây là một trong những nguồn năng lượng rẻ nhất trên thị trường. Vì vậy, mặc dù các ưu đãi thuế của liên bang bị cắt giảm, điện mặt trời vẫn là nguồn năng lượng tăng trưởng nhanh nhất tại Mỹ".

Theo dự báo của Ember, điện mặt trời sẽ còn vượt điện than trong nhiều tháng tới trước khi vượt theo sản lượng cả năm trong vài năm tới. Nhiều tổ chức nghiên cứu cũng nhận định, điện mặt trời vẫn sẽ là nguồn bổ sung công suất phát điện mới chủ đạo của Mỹ trong phần còn lại của thập niên này, dù tốc độ tăng trưởng có thể chậm hơn khi các chính sách ưu đãi thuế hết hiệu lực.

Giá điện sạch dự kiến tăng mạnh

Trong khi điện mặt trời vẫn tiếp tục mở rộng công suất, giá điện sạch tại Mỹ được dự báo sẽ tăng đáng kể trong những năm tới, trong bối cảnh chi phí đầu tư tăng cao do các biện pháp ưu đãi thuế dần hết hiệu lực, còn nhu cầu điện lại tăng nhanh do sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và hoạt động sản xuất.

Theo khảo sát của sàn giao dịch năng lượng sạch LevelTen Energy, giá các hợp đồng mua bán điện sạch (PPA) tại Mỹ có thể tăng từ 40% đến tới 120% sau khi các ưu đãi của Đạo luật Giảm lạm phát kết thúc, gây áp lực lớn lên các doanh nghiệp và người tiêu dùng. 

Không chỉ thay đổi về chính sách, nhiều yếu tố khác cũng đang làm chi phí phát triển dự án tăng lên. Giá máy biến áp đã tăng 60-80% kể từ năm 2020, chi phí nhân công lắp đặt điện mặt trời tăng khoảng 15% trong năm 2025, trong khi thời gian đấu nối lưới điện và chi phí vốn đều kéo dài. Các chuyên gia cho rằng, những yếu tố này sẽ tiếp tục tạo áp lực lên giá điện sạch trong thời gian tới.

Nội địa hóa chuỗi cung ứng điện mặt trời tại Mỹ

Trong bối cảnh chi phí phát triển dự án ngày càng gia tăng, nhiều doanh nghiệp điện mặt trời tại Mỹ đang lựa chọn một hướng đi khác: tăng tỷ lệ sản xuất ngay trong nước nhằm chủ động hơn về nguồn cung và giảm chi phí trong dài hạn. Thay vì chỉ lắp ráp tấm pin từ các linh kiện nhập khẩu, nhiều doanh nghiệp bắt đầu đầu tư vào những công đoạn có giá trị gia tăng cao nhằm hoàn thiện chuỗi cung ứng.

Một trong những dự án đáng chú ý của ngành công nghiệp điện mặt trời Mỹ là nhà máy mới của Qcells tại bang Georgia. Đây là cơ sở đầu tiên tại Mỹ có khả năng sản xuất các tế bào quang điện - bộ phận tạo ra điện năng của tấm pin - đồng thời hoàn thiện sản phẩm ngay trong cùng một tổ hợp sản xuất.

Ông Scott Moskowitz - Phó Chủ tịch phụ trách Chiến lược Thị trường và Đối ngoại, Công ty Qcells cho biết: "Nhà máy này sẽ sản xuất 3,3 GW pin mặt trời mỗi năm khi vận hành hết công suất vào cuối năm nay. Tính chung, chúng tôi sẽ sản xuất 8,6 GW tấm pin mặt trời mỗi năm tại Mỹ. Con số đó đủ cung cấp điện cho vài triệu hộ gia đình, tương đương hàng chục nghìn tấm pin được sản xuất mỗi ngày".

Theo các chuyên gia, xu hướng này phản ánh sự dịch chuyển trong chính sách phát triển ngành. Trong khi một số ưu đãi dành cho người sử dụng điện mặt trời bị thu hẹp, các chính sách khuyến khích sản xuất trong nước vẫn được duy trì, tạo động lực để doanh nghiệp tiếp tục mở rộng đầu tư.

GS. Daniel Matisoff - Chuyên gia Chính sách công, Viện Công nghệ Georgia nhận định: "Sau Đạo luật Giảm lạm phát, nước Mỹ đã khuyến khích cả sản xuất công nghệ điện mặt trời trong nước lẫn nhu cầu sử dụng. Với chính sách mới, một số ưu đãi dành cho phía nhu cầu đã được cắt giảm, nhưng nhiều ưu đãi dành cho sản xuất vẫn được duy trì. Nhìn chung, các ưu đãi cho điện mặt trời đã giảm, nhưng tác động chủ yếu đến nhu cầu thị trường nhiều hơn là các nhà sản xuất".

Dù môi trường chính sách đã thay đổi, quá trình nội địa hóa cho thấy ngành điện mặt trời Mỹ đang bước sang giai đoạn phát triển dựa nhiều hơn vào năng lực sản xuất và nhu cầu của thị trường. Đây có thể sẽ là yếu tố quyết định sức cạnh tranh của ngành trong những năm tới.

GS. Daniel Matisoff - Chuyên gia Chính sách công, Viện Công nghệ Georgia nêu ý kiến: "Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay đối với cả doanh nghiệp trong nước và nước ngoài là sự thiếu chắc chắn về chính sách. Các quy định, thuế quan hay chính sách nhập cư đều có thể thay đổi, khiến doanh nghiệp rất khó xây dựng kế hoạch đầu tư dài hạn".

Sự điều chỉnh này cũng đang làm thay đổi cấu trúc của ngành. Theo phân tích của The Economist, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đã bán lại các nhà máy sản xuất pin mặt trời và pin lưu trữ tại Mỹ sau khi không còn đáp ứng điều kiện hưởng ưu đãi thuế. Các cơ sở này được chuyển sang các nhà đầu tư trong nước, góp phần mở rộng năng lực sản xuất và thúc đẩy quá trình nội địa hóa chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, việc hoạch định đầu tư vẫn đối mặt với nhiều thách thức khi môi trường chính sách liên tục thay đổi.