Mỹ tăng tốc xây dựng chuỗi cung ứng đất hiếm

Mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng đất hiếm của Mỹ

Đất hiếm đang trở thành một trong những nguyên liệu chiến lược quan trọng nhất của chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu. Từ xe điện, tua-bin gió cho đến các thiết bị điện tử và nhiều hệ thống quốc phòng hiện đại, rất nhiều sản phẩm sẽ không thể hoàn thiện nếu thiếu đi một lượng nhỏ đất hiếm. Trong bối cảnh cạnh tranh chuỗi cung ứng ngày càng gia tăng, Mỹ đang đầu tư hàng tỷ USD để phát triển chuỗi cung ứng đất hiếm nội địa, từng bước giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài. Một nhà máy tại bang New Hampshire đang phản ánh rõ những nỗ lực đó.

Những khối kim loại màu vàng cam rực rỡ vừa được lấy ra từ hệ thống điện phân. Tại một cơ sở ở bang New Hampshire, các kỹ sư của Phoenix Tailings đang tinh luyện đất hiếm từ chất thải của các mỏ truyền thống, cùng nam châm và linh kiện điện tử đã qua sử dụng để tạo ra các kim loại đất hiếm có độ tinh khiết cao.

Dù chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong chi phí sản xuất, nhưng đất hiếm lại là vật liệu gần như không thể thay thế trong các sản phẩm công nghệ cao và hệ thống quốc phòng.

Ông Anthony Balladon - Giám đốc Thương mại, Công ty Phoenix Tailings cho biết: "Một hệ thống vũ khí trị giá khoảng 150 triệu USD chỉ sử dụng lượng đất hiếm có giá trị khoảng 20.000 - 30.000 USD. Tuy nhiên, hiệu suất của toàn bộ hệ thống lại phụ thuộc hoàn toàn vào những kim loại này. Nếu không có nguồn cung đất hiếm, hệ thống đó sẽ không thể được sản xuất".

Những cơ sở như Phoenix Tailings đang trở thành một mắt xích quan trọng trong nỗ lực xây dựng chuỗi cung ứng đất hiếm của Mỹ. Đây là một trong những doanh nghiệp chế biến đất hiếm mới nhất nhận được sự hậu thuẫn của Chính phủ Mỹ, với khoản vay 500 triệu USD từ Bộ Quốc phòng để xây dựng nhà máy tinh luyện trị giá 1 tỷ USD. Dự án hướng tới mở rộng năng lực phân tách và kim loại hóa - vốn bị coi là mắt xích yếu nhất trong chuỗi cung ứng của Mỹ.

Tuy nhiên, mở rộng năng lực sản xuất không phải câu chuyện có thể hoàn thành trong thời gian ngắn. Ví dụ như với samarium - một trong những kim loại đất hiếm quan trọng cho nhiều ứng dụng quốc phòng - Phoenix Tailings hiện mới sản xuất được khoảng 200 kg mỗi năm và sẽ phải đợi đến giai đoạn 2027 - 2028 mới đạt mục tiêu nâng công suất lên 120 tấn.

Ông Anthony Balladon - Giám đốc Thương mại, Công ty Phoenix Tailings nêu ý kiến: "Nhu cầu đất hiếm đang tăng cao, trong khi nguồn cung lại thiếu hụt. Chúng tôi đang nỗ lực tối đa để mở rộng quy mô. Tuy nhiên, nhà máy mới vẫn sẽ cần khoảng 14 đến 18 tháng mới có thể vận hành hết công suất".

Mỹ tăng tốc hỗ trợ ngành đất hiếm

Nhà máy của Phoenix Tailings là một ví dụ cho thấy Mỹ đang tăng tốc đầu tư vào khâu chế biến đất hiếm. Đằng sau những dự án như vậy là một lộ trình chính sách đã được Washington đặt ra, với mốc thời gian rất cụ thể.

Ngày 1/1/2027 được xem là một cột mốc quan trọng đối với ngành đất hiếm của Mỹ. Từ thời điểm này, các quy định mới trong bộ quy định mua sắm của Bộ Chiến tranh Mỹ - sẽ yêu cầu các nhà thầu quốc phòng không còn được sử dụng đất hiếm và nam châm có nguồn gốc từ Trung Quốc - quốc gia đang dẫn đầu thế giới về nguồn cung tài nguyên quan trọng này.

Những thay đổi này đang tạo sức ép buộc các doanh nghiệp phải nhanh chóng mở rộng năng lực sản xuất trong nước. Để hỗ trợ quá trình này, Washington đã liên tiếp công bố các gói hỗ trợ tài chính. Ngoài Phoenix Tailings, một công ty khác là Energy Fuels đã nhận được khoản vay có điều kiện là 725 triệu USD nhằm mở rộng sản xuất các oxit đất hiếm nặng. Trong khi đó, MP Materials và USA Rare Earth cũng nằm trong nhóm doanh nghiệp nhận được sự hỗ trợ của Chính phủ Mỹ. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc thu hẹp khoảng cách với các quốc gia đi trước như Trung Quốc sẽ không phải là câu chuyện dễ dàng.

Ông Tripp Hornick - Giám đốc vận hành, Công ty Quince Street Strategy nhận định: "Nguyên liệu thô thực ra không phải là vấn đề. Chúng ta thường nói về trữ lượng đất hiếm dưới các mỏ. Nhưng thực tế là chúng ta có tới 95% những gì mình cần ngay trong lãnh thổ nước Mỹ. Vấn đề nằm ở khâu giữa của chuỗi cung ứng: khâu chế biến. Chúng ta có năng lực đó không? Câu trả lời là không. Điểm nghẽn là chúng ta đã đánh mất năng lực này từ nhiều thập kỷ trước".

Ông Joe Deaux - Phóng viên theo dõi lĩnh vực khoáng sản, hãng tin Bloomberg cho biết: "Phải mất khoảng 20 năm để phát triển một mỏ khai thác, từ khi phát hiện đến khi đi vào sản xuất thương mại. Đây cũng là một ngành công nghiệp đã rất trưởng thành. Trung Quốc đã xây dựng và duy trì vị thế dẫn đầu trong suốt 20 đến 30 năm qua. Vì vậy, nếu hôm qua bạn mới quyết định muốn bắt kịp một ngành công nghiệp quy mô như vậy thì gần như không thể làm được chỉ trong vòng 18 tháng".

Bài toán đầu tư dài hạn cho chuỗi cung ứng đất hiếm

Báo Financial Times đã chỉ ra một câu chuyện đáng chú ý, đó là trong khi Washington thúc đẩy xây dựng chuỗi cung ứng đất hiếm nội địa, phần lớn đất hiếm do các công ty Mỹ khai thác lại đang phải xuất khẩu ngược sang các thị trường châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc do thiếu nhà máy chế biến và nhu cầu tiêu thụ nội địa chưa hoàn thiện.

Theo nhiều đánh giá, việc xây dựng một chuỗi cung ứng đất hiếm hoàn chỉnh sẽ là câu chuyện của nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ, đòi hỏi một chiến lược đầu tư dài hạn cho toàn bộ chuỗi giá trị.

Để hiện thực hóa được mục tiêu này, Mỹ không chỉ tăng đầu tư cho các doanh nghiệp chế biến trong nước mà còn triển khai nhiều công cụ hỗ trợ như cho vay ưu đãi, bảo đảm giá đối với một số sản phẩm đất hiếm và xây dựng kho dự trữ khoáng sản chiến lược theo mô hình hợp tác công - tư nhằm thu hút thêm nguồn vốn tư nhân.

Song song với đó, Mỹ cũng mở rộng hợp tác với Australia, Nhật Bản và các nước châu Âu để đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu, tăng cường năng lực chế biến. Theo giới phân tích, mục tiêu trước mắt của Mỹ không phải nhanh chóng thay thế các quốc gia đi trước, mà là từng bước xây dựng một chuỗi cung ứng đủ năng lực để giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài trong dài hạn.