Nâng cao giá trị chuỗi cung ứng xuất khẩu: Không chỉ là bán cái mình có!

Áp lực tái cấu trúc và "bài toán" định vị lại giá trị

Chiều ngày 3/2, Diễn đàn "Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm xuất khẩu Việt Nam trong chuỗi thương mại toàn cầu" nóng lên ngay từ những phút đầu tiên. Sự kiện nằm trong khuôn khổ Hội chợ Mùa Xuân lần thứ nhất năm 2026 này không chỉ là một hoạt động xúc tiến thương mại đơn thuần, mà còn là một "hội nghị diên hồng" của ngành xuất khẩu trước những biến động khó lường của thị trường thế giới.

Phát biểu khai mạc, ông Hoàng Minh Chiến, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) đã thẳng thắn chỉ ra thực tế khắc nghiệt: Thế giới đang thay đổi. Xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, cùng với đó là các yêu cầu khắt khe chưa từng có về phát triển bền vững, tiêu chuẩn môi trường – xã hội và truy xuất nguồn gốc,.

Nếu như trước đây, doanh nghiệp Việt Nam có thể tự tin bước ra biển lớn nhờ lợi thế chi phí thấp hay sản lượng khổng lồ, thì nay, lợi thế đó đang dần biến mất. Ông Chiến nhấn mạnh: "Cạnh tranh trong xuất khẩu không còn chỉ dựa vào lợi thế chi phí hay sản lượng, mà ngày càng chuyển sang chất lượng, giá trị gia tăng và năng lực tham gia sâu vào chuỗi thương mại toàn cầu". Đây chính là lý do Phiên tọa đàm 1 với chủ đề "Giải pháp, chính sách thúc đẩy xuất khẩu các ngành chủ lực" trở thành tâm điểm của Diễn đàn, nơi các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo hiệp hội cùng mổ xẻ câu chuyện: Làm sao để nâng cao giá trị từ gốc?

Từ "gia công" đến làm chủ chuỗi giá trị: Thiết kế và Nguyên liệu là then chốt

Tâm điểm của Phiên tọa đàm 1 xoay quanh mục tiêu cốt lõi: Nâng cao giá trị chuỗi cung ứng của các ngành xuất khẩu chủ lực. Các diễn giả thống nhất rằng, để thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình trong xuất khẩu, Việt Nam buộc phải chuyển dịch mô hình tăng trưởng.

Theo ghi nhận tại phiên thảo luận, đại diện Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) đã trình bày các định hướng chính sách xuất nhập khẩu cho năm 2026. Điểm nhấn trong kiến nghị chính sách không chỉ là việc mở rộng thị trường mà là các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp đi sâu vào chuỗi giá trị. Việc gia tăng giá trị không thể chỉ dừng lại ở khâu "cắt may" hay "lắp ráp" – những công đoạn có biên lợi nhuận thấp nhất, mà phải được thực hiện xuyên suốt từ thiết kế, nguyên liệu, sản xuất đến xây dựng thương hiệu.

Đại diện Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam (LEFASO) đã mang đến Diễn đàn một góc nhìn thực tế về sự chuyển mình của ngành. Thay vì chỉ nhận đơn hàng gia công (CMT), các doanh nghiệp da giày đang nỗ lực nâng cao chuỗi giá trị từ khâu thiết kế (ODM) và xây dựng thương hiệu riêng. Đây là bước đi táo bạo nhưng cần thiết để sản phẩm "Made in Vietnam" không chỉ được biết đến như một sản phẩm giá rẻ, mà là sản phẩm có hàm lượng sáng tạo cao.

Trong khi đó, Lãnh đạo Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (Viforest) lại nhấn mạnh vào câu chuyện kết nối giao thương và phát triển bền vững. Đối với ngành gỗ, việc tự chủ nguồn nguyên liệu hợp pháp và tham gia các Hội chợ triển lãm quốc tế là chiến lược sống còn để khẳng định vị thế trong bối cảnh hội nhập. Việc chuyển dịch từ xuất khẩu thô sang xuất khẩu các sản phẩm gỗ có thiết kế, có thương hiệu và đảm bảo nguồn gốc nguyên liệu rõ ràng chính là cách ngành gỗ Việt Nam nâng cao "chiều sâu" giá trị.

Một ví dụ điển hình được chia sẻ tại tọa đàm là trường hợp của Công ty CP Đầu tư và Thương mại TNG. Ông Nguyễn Đức Mạnh, Tổng Giám đốc TNG, đã chia sẻ về việc áp dụng công nghệ vào sản xuất và giải pháp nâng cao chuỗi giá trị từ thiết kế đến tiêu thụ. Bài học từ TNG cho thấy, việc đầu tư vào công nghệ và quy trình khép kín từ nguyên liệu đến thành phẩm là con đường ngắn nhất để gia tăng lợi nhuận và sức cạnh tranh.

"Sản xuất bền vững": Không còn là lựa chọn, mà là mệnh lệnh sinh tồn

Một chủ đề xuyên suốt và được nhấn mạnh nhiều lần trong các tham luận tại Diễn đàn là xu hướng "Sản xuất bền vững" (Green Manufacturing). Trong bối cảnh các thị trường lớn như EU, Mỹ ngày càng dựng lên các hàng rào kỹ thuật liên quan đến môi trường (như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon - CBAM), "xanh hóa" chuỗi cung ứng không còn là một lựa chọn mang tính hình ảnh (PR), mà là điều kiện tiên quyết để tồn tại.

Phó Cục trưởng Hoàng Minh Chiến nhận định: "Những yêu cầu mới này đang tạo ra áp lực rất lớn đối với doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, buộc các ngành hàng phải thay đổi tư duy và cách tiếp cận thị trường". Thực tế cho thấy, các ngành hàng chủ lực như dệt may, da giày, gỗ... nếu không đáp ứng được các tiêu chuẩn về môi trường và xã hội sẽ đối mặt với nguy cơ bị loại khỏi cuộc chơi ngay từ vòng "gửi xe".

Tại phiên tọa đàm, các diễn giả từ phía doanh nghiệp như TNG cũng đã chia sẻ về chiến lược tăng trưởng bền vững cho ngành dệt may. Việc chuyển đổi sang sử dụng năng lượng tái tạo, nguyên liệu tái chế và minh bạch hóa quy trình sản xuất đang trở thành lợi thế cạnh tranh mới, giúp doanh nghiệp Việt Nam ghi điểm trong mắt các nhà mua hàng quốc tế khó tính.

Vai trò "Tiền trạm" của Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài

Để hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện cuộc chuyển mình đầy khó khăn này, vai trò của hệ thống Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài được đề cao hơn bao giờ hết. Tại Phiên tọa đàm 1, đại diện các Thương vụ đã tham gia trao đổi trực tiếp về những cơ hội và thách thức cụ thể cho từng mặt hàng.

Thương vụ không chỉ đóng vai trò là "cầu nối" xúc tiến thương mại, quảng bá thương hiệu quốc gia mà quan trọng hơn, họ chính là hệ thống cảnh báo sớm. Trong bối cảnh các rào cản thương mại mới liên tục được dựng lên, thông tin kịp thời từ Thương vụ về các thay đổi chính sách, tiêu chuẩn kỹ thuật hay thị hiếu tiêu dùng tại thị trường sở tại là vô cùng quý giá.

Các đại diện Thương vụ tại diễn đàn đã cam kết đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc tìm kiếm đối tác, nhưng đồng thời cũng đưa ra những khuyến nghị sắc sảo: Doanh nghiệp cần chủ động hơn trong việc tìm hiểu luật chơi quốc tế. Sự phối hợp chặt chẽ giữa "hậu phương" (doanh nghiệp sản xuất) và "tiền tuyến" (Thương vụ) sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp, giúp hàng hóa Việt Nam thâm nhập sâu hơn và bền vững hơn vào các thị trường mục tiêu.

Cú hích từ chuyển đổi số và Thương mại điện tử B2B

Bên cạnh các giải pháp về sản xuất và chính sách, Diễn đàn cũng không quên nhắc đến một động lực tăng trưởng mới: Thương mại điện tử (TMĐT) xuyên biên giới. Sự hợp tác giữa Cục Xúc tiến thương mại và Alibaba.com thông qua sáng kiến "Gian hàng Quốc gia Việt Nam – Vietnam Pavilion" được xem là một điểm sáng,.

Ông Hoàng Minh Chiến khẳng định, chuyển đổi số và TMĐT không chỉ là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Việc đưa các sản phẩm tiêu biểu của Việt Nam lên nền tảng trực tuyến giúp doanh nghiệp – đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) – tiếp cận trực tiếp với nhà mua hàng toàn cầu, giảm bớt các khâu trung gian và gia tăng biên lợi nhuận. Phiên tọa đàm đã giới thiệu bộ tiêu chí tuyển chọn 100 doanh nghiệp tiêu biểu tham gia gian hàng này trong giai đoạn 2026-2027, mở ra cơ hội quảng bá thương hiệu Việt trên quy mô toàn cầu.

Diễn đàn "Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm xuất khẩu Việt Nam trong chuỗi thương mại toàn cầu" năm 2026 đã khép lại, nhưng những thông điệp của nó thì vẫn còn nguyên tính thời sự.

Câu chuyện xuất khẩu năm 2026 không còn là câu chuyện của ai bán rẻ hơn, mà là ai bán sản phẩm tốt hơn, xanh hơn và thông minh hơn. Từ những kiến nghị chính sách của Cục Xuất nhập khẩu, quyết tâm "lột xác" về thiết kế và thương hiệu của các Hiệp hội Da giày, Gỗ, cho đến sự cảnh báo và hỗ trợ từ hệ thống Thương vụ, tất cả đều hướng về một đích đến: Nâng cao giá trị thực chất.

Để làm được điều này, doanh nghiệp Việt cần một tư duy chiến lược dài hạn: Chấp nhận đầu tư cho chiều sâu, hy sinh những lợi ích ngắn hạn về số lượng để đổi lấy sự phát triển bền vững. Chỉ khi đó, chúng ta mới thực sự "bán cái thị trường cần" với vị thế của một đối tác ngang hàng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, chứ không chỉ mãi là người gia công cần mẫn.