Nâng cao kỹ năng kiểm chứng thông tin cho giới trẻ

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang giúp việc tạo ra hình ảnh, video, âm thanh ngày càng dễ dàng và chân thực. Tuy nhiên, công nghệ này cũng bị lợi dụng để tạo tin giả, giả mạo danh tính và phục vụ các hình thức lừa đảo trên không gian mạng. Trong bối cảnh đó, trang bị kỹ năng kiểm chứng thông tin trở thành yêu cầu cần thiết, nhất là đối với giới trẻ.

“Kiểm trước - Tin sau” là nguyên tắc được đặt ra tại khóa tập huấn “Kiểm chứng tin giả - Nhận diện bẫy nhận thức và kỹ năng phòng vệ số” dành cho sinh viên Thành phố Hồ Chí Minh.

Theo các chuyên gia, một thông tin đáng tin cậy cần bảo đảm các yếu tố như xác định rõ người đăng tải, nội dung chặt chẽ và được công khai, minh bạch. Là sinh viên, Nguyễn Thị Kim Dung, Trường Đại học Văn Lang, Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết thường xuyên nhận được các cuộc gọi, tin nhắn có dấu hiệu lừa đảo, vì vậy những kỹ năng kiểm chứng thông tin rất cần thiết.

“Chương trình cung cấp cho em những thông tin liên quan đến việc lừa đảo và các hành vi để em có thể nhận diện, từ đó áp dụng vào thực tiễn để không bị lặp lại những hành vi lừa đảo mà nhiều đối tượng đã từng gây ra”, Kim Dung chia sẻ.

Trước khi tin và nhất là trước khi chia sẻ một thông tin, người dùng cần đặt ra những câu hỏi như: Ai được lợi từ thông tin này? Nếu thông tin sai, hậu quả sẽ như thế nào? Đã có nguồn chính thức nào xác nhận hay chưa?

Theo Tiến sĩ, Nhà báo Tạ Bích Loan, AI không chỉ tạo ra những thông tin giả mà còn có thể bị lợi dụng để cắt ghép thông tin, tạo nội dung thiếu bối cảnh hoặc chỉ phản ánh một phần sự thật. Do đó, trách nhiệm trang bị kỹ năng kiểm chứng thông tin cần có sự chung tay của xã hội, nhà trường, các tổ chức, đoàn thể và đội ngũ giáo viên, giúp người trẻ hình thành thói quen dừng lại và kiểm chứng trước khi tiếp nhận, chia sẻ thông tin.

Nhà báo Tạ Bích Loan cho rằng: “Không phải chỉ là tin giả mà còn là những tin bị cắt ghép, tin bị thiếu bối cảnh, tin bị một phần sự thật. Vì thế chúng tôi tin rằng trách nhiệm của xã hội, của nhà trường, của đoàn thể, của thầy cô là phải chung tay giúp người trẻ có được kỹ năng dừng lại, kiểm chứng”.

Theo số liệu được đưa ra tại chương trình, trong 6 tháng đầu năm 2026, Việt Nam ghi nhận 959 vụ lừa đảo trực tuyến, gây thiệt hại khoảng 1.500 tỷ đồng, giảm 56% số vụ so với cùng kỳ. Tuy nhiên, thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi khi các đối tượng lợi dụng AI, Deepfake, DeepVoice để giả mạo hình ảnh, giọng nói, danh tính, qua đó tác động vào tâm lý người dùng.

Đại úy Nguyễn Lương Gia Khánh, Phòng An ninh mạng, Công an Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết lực lượng Công an mong muốn trang bị kiến thức, nâng cao nhận thức cho học sinh, sinh viên về phòng, chống và nhận diện tin xấu, tin sai sự thật, đặc biệt là những thông tin được sử dụng nhằm mục đích lừa đảo.

Trong bối cảnh hình ảnh và giọng nói đều có thể bị làm giả, người dùng cần chủ động dành thời gian kiểm tra trước khi tin và chia sẻ. Những cuộc gọi đề nghị chuyển tiền gấp, video kêu gọi đầu tư với mức lợi nhuận cao hay thông tin nóng chưa rõ nguồn đều là những trường hợp cần thận trọng, kiểm chứng nguồn tin trước khi đưa ra quyết định.