NATO triển khai sứ mệnh an ninh mới tại Bắc Cực

NATO triển khai sứ mệnh an ninh mới tại Bắc Cực với tên gọi Arctic Sentry, tạm dịch là “Cảnh giới Bắc Cực”, nhằm tăng cường hiện diện và phối hợp hoạt động tại khu vực Cực Bắc.

Sứ mệnh Arctic Sentry bao gồm các hoạt động đa lĩnh vực từ không gian, mạng, trên bộ, trên biển đến trên không, đồng thời tập hợp các chương trình và cuộc tập trận sẵn có của các nước thành viên NATO. Mục tiêu là tăng cường an ninh, bảo vệ ổn định tại khu vực Bắc Cực và vùng Cực Bắc, cũng như đối phó với sự gia tăng hoạt động quân sự của nhiều cường quốc.

Tổng Thư ký NATO Mark Rutte cho biết sáng kiến này phát huy sức mạnh của liên minh bằng cách đưa các hoạt động của NATO và các nước đồng minh tại khu vực Cực Bắc vào một khuôn khổ tác chiến thống nhất. Trước mắt, Arctic Sentry sẽ kết nối các cuộc tập trận của Đan Mạch và Na Uy, huy động hàng chục nghìn binh sĩ cùng trang bị cần thiết để tác chiến trong điều kiện khắc nghiệt của Bắc Cực, qua đó khẳng định cam kết đối với an ninh khu vực và toàn liên minh.

Cơ chế vận hành của NATO trong sứ mệnh mới vẫn dựa trên nguyên tắc tham vấn và đồng thuận. Ở tầng chiến lược, các Bộ trưởng Quốc phòng và Bộ trưởng Ngoại giao NATO xác định Bắc Cực là không gian có ý nghĩa địa chiến lược dài hạn, khi cạnh tranh ảnh hưởng ngày càng gia tăng. Lợi ích tập thể của NATO được đặt cao hơn các tranh cãi song phương, kể cả đề xuất của Tổng thống Mỹ Donald Trump về Greenland.

Ở tầng quân sự, các nước có lợi ích trực tiếp tại Bắc Cực như Đan Mạch, Na Uy, Canada và Mỹ đảm nhiệm vai trò nòng cốt trong triển khai lực lượng, tăng cường tuần tra và giám sát trên biển, trên không nhằm kiểm soát các tuyến hàng hải mới mở, đồng thời chia sẻ dữ liệu tình báo và cảnh báo sớm. NATO cũng tổ chức các cuộc tập trận chung và triển khai lực lượng theo hình thức luân phiên, vừa duy trì hiện diện liên tục vừa tránh tạo cảm giác leo thang căng thẳng.

Tại tầng chính trị - ngoại giao, NATO nhấn mạnh sự hiện diện tại Bắc Cực nhằm bảo đảm ổn định, tự do hàng hải và tuân thủ luật pháp quốc tế.

Về quân sự, Bắc Cực giữ vị trí cầu nối giữa Bắc Mỹ và lục địa Á - Âu. Nhiều quốc gia lớn như Mỹ, Nga, Canada và một số nước châu Âu có đường bờ biển tiếp giáp với Bắc Băng Dương, từ đó có thể triển khai tàu ngầm, máy bay tầm xa và hệ thống phòng thủ tên lửa.

Băng tan nhanh đang mở ra các tuyến đường biển mới như Hành lang Tây Bắc qua quần đảo Bắc Cực Canada và Hành lang Đông Bắc dọc bờ biển Nga, nối Đại Tây Dương với Thái Bình Dương. Quãng đường vận tải được rút ngắn hàng nghìn km, tiết kiệm thời gian, nhiên liệu và chi phí, đưa Bắc Cực trở thành trục giao thương tiềm năng.

Bắc Cực còn được ước tính chứa khoảng 13% trữ lượng dầu và 30% trữ lượng khí đốt chưa được khai phá của thế giới, cùng nhiều tài nguyên như nickel, vàng, đất hiếm và wolfram.

Trong cuộc cạnh tranh chiến lược tại Bắc Cực, Nga có lợi thế với hơn một nửa đường bờ biển Bắc Cực. Moscow củng cố căn cứ quân sự, phát triển hạ tầng và đặt mục tiêu đến năm 2030 biến tuyến đường biển phương Bắc thành hành lang vận tải quốc tế chủ lực.

Trung Quốc, dù không phải quốc gia Bắc Cực, theo đuổi chiến lược “Con đường tơ lụa vùng cực”, mở rộng đầu tư vào năng lượng và vận tải. Bắc Kinh đã mở rộng đội tàu phá băng với khoảng 4 - 5 tàu đang hoạt động hoặc được triển khai trong khu vực.

Mỹ xác định Bắc Cực là khu vực chiến lược dài hạn trong Chiến lược quốc gia về Bắc Cực giai đoạn 2022 - 2032, tập trung tăng cường hiện diện an ninh, bảo vệ tự do hàng hải và thúc đẩy nghiên cứu khoa học, khai thác tài nguyên bền vững.

Các nước châu Âu kết hợp ngoại giao, an ninh và phát triển bền vững để giữ vai trò chủ động trong quản trị Bắc Cực. Đan Mạch tuyên bố đầu tư hơn 2 tỷ USD để tăng cường an ninh tại khu vực. Tại Greenland, chính quyền cấp giấy phép khai thác dài hạn cho các dự án khoáng sản chiến lược, trong đó có dự án khai thác graphite 30 năm được Liên minh châu Âu hỗ trợ. Na Uy cũng khởi động lại cấp phép thăm dò dầu khí gần Bắc Cực nhằm duy trì vai trò nhà cung cấp năng lượng cho châu Âu.

Hiện đã có 66 căn cứ và cơ sở quân sự được thiết lập tại Bắc Cực. Băng tan mở đường, tài nguyên lộ diện và cuộc đua kiểm soát khu vực chiến lược này đang gia tăng.