Nền tảng an toàn thúc đẩy thị trường lưu trữ năng lượng

Theo Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh, Việt Nam đặt mục tiêu phát triển từ 10.000-16.300 MW hệ thống lưu trữ năng lượng vào năm 2030 nhằm nâng cao khả năng tích hợp nguồn năng lượng tái tạo, tăng tính linh hoạt trong vận hành hệ thống điện và bảo đảm an ninh năng lượng. Với thời lượng lưu trữ phổ biến từ 2-4 giờ, quy mô thị trường được dự báo lên tới hàng chục GWh.

Việt Nam đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo và hướng tới xây dựng hệ thống điện linh hoạt, hiện đại, hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (Battery Energy Storage System - BESS) được kỳ vọng sẽ trở thành một cấu phần quan trọng trong hạ tầng năng lượng quốc gia. Tuy nhiên, cùng với tiềm năng phát triển của thị trường là yêu cầu cấp thiết về xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn và cơ chế đánh giá an toàn đồng bộ. Đây là nội dung trọng tâm được trao đổi tại BESS Safety Workshop do TÜV Rheinland và Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam (TCCL VN) đồng tổ chức, với sự hỗ trợ của Huawei Digital Power.

Chia sẻ tại sự kiện, ông Nguyễn Quang Long, Trưởng phòng thuộc Trung tâm Thông tin Năng lượng & Phát triển Điện lực, Cục Điện lực, Bộ Công Thương, cho biết các dự án điện mặt trời tập trung sẽ phải tích hợp hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (Battery Energy Storage System - BESS) với công suất tối thiểu bằng 10% công suất lắp đặt, bảo đảm khả năng tích năng liên tục trong hai giờ. Quy định này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy việc ứng dụng hệ thống lưu trữ ngay từ giai đoạn đầu phát triển các dự án năng lượng tái tạo, góp phần nâng cao hiệu quả khai thác nguồn điện và tăng độ ổn định của hệ thống điện quốc gia.

Tuy nhiên, khác với các thiết bị điện truyền thống, BESS là hệ thống tích hợp nhiều thành phần như cell pin, hệ thống quản lý pin (BMS), bộ chuyển đổi công suất (PCS), hệ thống điều khiển, quản lý nhiệt, phòng cháy chữa cháy và nhiều lớp bảo vệ khác. Vì vậy, mức độ an toàn phụ thuộc vào khả năng vận hành đồng bộ của toàn hệ thống, thay vì chỉ chất lượng của từng thiết bị riêng lẻ.

Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy các sự cố liên quan đến BESS có thể làm giảm niềm tin của thị trường, đồng thời kéo theo việc siết chặt các yêu cầu kỹ thuật và quy trình đánh giá an toàn. Điều này đặt ra yêu cầu xây dựng hệ thống tiêu chuẩn và cơ chế chứng nhận ngay từ giai đoạn đầu phát triển thị trường.

Một trong những nội dung trọng tâm của hội thảo là vai trò của hệ thống tiêu chuẩn và chứng nhận trong việc bảo đảm an toàn cho BESS. Các chuyên gia đến từ cơ quan quản lý, tổ chức tiêu chuẩn, tổ chức chứng nhận và các tổ chức quốc tế đã chia sẻ những xu hướng mới nhất về tiêu chuẩn IEC, kinh nghiệm quản lý an toàn tại các thị trường phát triển cũng như các bài học từ những sự cố BESS đã từng xảy ra trên thế giới. Ông Yun Xu - Trưởng phòng Mảng Năng lượng Mặt trời & Sản phẩm Thương mại (P.04), TÜV Rheinland Thâm Quyến cho biết: "Cell pin là thành phần cốt lõi của hệ thống BESS và độ tin cậy, tính an toàn của cell quyết định hiệu suất cũng như mức độ an toàn của toàn hệ thống. Khi mật độ năng lượng và khả năng sạc – xả ngày càng tăng, các yêu cầu về tuổi thọ và an toàn cũng trở nên khắt khe hơn."

Các đại biểu cũng thảo luận về định hướng xây dựng hệ thống tiêu chuẩn và cơ chế đánh giá sự phù hợp đối với BESS tại Việt Nam. Trong bối cảnh công nghệ lưu trữ năng lượng phát triển nhanh, việc hài hòa tiêu chuẩn quốc gia với tiêu chuẩn quốc tế được đánh giá là yếu tố quan trọng để bảo đảm an toàn, tạo môi trường đầu tư minh bạch, nâng cao chất lượng dự án và tăng khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp.

Bà Đoàn Thị Thanh Vân, Trưởng Ban Điện và Điện tử - Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam nhận định: "Đối với BESS, tiêu chuẩn không chỉ là công cụ đánh giá chất lượng sản phẩm mà còn là nền tảng kỹ thuật chung cho toàn bộ chuỗi giá trị, từ cơ quan quản lý, nhà sản xuất, đơn vị thiết kế, chủ đầu tư đến tổ chức chứng nhận. Việc hài hòa tiêu chuẩn quốc gia với thông lệ quốc tế sẽ góp phần nâng cao mức độ an toàn, tạo niềm tin cho thị trường và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành lưu trữ năng lượng tại Việt Nam."

Theo các chuyên gia, cùng với việc hoàn thiện khung pháp lý, xây dựng hệ thống tiêu chuẩn và cơ chế chứng nhận đồng bộ sẽ là yếu tố quan trọng giúp giảm thiểu rủi ro kỹ thuật, nâng cao chất lượng dự án và tạo nền tảng để BESS được triển khai rộng rãi trong quá trình chuyển dịch năng lượng của Việt Nam.

Thông qua hội thảo, các bên kỳ vọng tiếp tục thúc đẩy đối thoại giữa cơ quan quản lý, tổ chức tiêu chuẩn, đơn vị chứng nhận và doanh nghiệp nhằm chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, hỗ trợ xây dựng hệ sinh thái BESS an toàn, tin cậy và đáp ứng các chuẩn mực quốc tế.