Ngã ba Đồng Lộc - Ngọn lửa không tắt

Dấu ấn một tọa độ lửa

Trong những năm kháng chiến, Ngã ba Đồng Lộc trở thành tọa độ lửa đánh phá rất ác liệt. Chỉ tính từ tháng 4 đến tháng 10/1968, không quân Mỹ đã đánh phá nơi đây gần 1.900 lượt, ném hơn 50 nghìn quả bom các loại; tính ra, mỗi mét vuông đất phải hứng chịu ba quả bom tấn, biến những quả đồi, con suối thành hố bom chằng chịt. Dưới “mưa bom, bão đạn” của quân thù, đã có hơn 16 nghìn người thuộc các lực lượng của quân và dân ta đã kiên cường bám trụ, mưu trí dũng cảm chiến đấu, chiến thắng kẻ thù xâm lược.

Trong chiến đấu và phục vụ chiến đấu đã có rất nhiều tấm gương anh dũng hy sinh, hoặc để lại một phần cơ thể nơi chiến trường Đồng Lộc. Tiêu biểu trong số đó có 10 nữ anh hùng liệt sĩ thanh niên xung phong thuộc Tiểu đội 4, Đại đội 552, Tổng đội 55 do Võ Thị Tần làm tiểu đội trưởng. Sự hy sinh của các chị không chỉ góp phần bảo vệ mạch máu giao thông, mà còn để lại bài ca bất tử về lòng yêu nước, đức hy sinh và khát vọng hòa bình. Đất nước hòa bình, thống nhất, các thế hệ hôm nay mãi luôn tưởng nhớ, tri ân sâu nặng những chiến công oanh liệt của các anh hùng liệt sĩ và các lực lượng anh dũng chiến đấu làm nên Đồng Lộc huyền thoại vang danh cùng non sông, đất nước.

Ngày nay, trên chính mảnh đất từng oằn mình dưới bom đạn, một quần thể di tích khang trang, trang nghiêm đã được xây dựng và tôn tạo: Nhà bia tưởng niệm, khu mộ 10 nữ anh hùng liệt sĩ, tượng đài chiến thắng, bảo tàng Ngã ba Đồng Lộc… Tất cả hòa quyện trong không gian xanh mát của núi rừng, tạo nên một quần thể vừa linh thiêng, vừa giàu giá trị lịch sử – nhân văn.

Dòng người tri ân không ngơi nghỉ

Ghi nhận của phóng viên trong những ngày đầu xuân, từng đoàn xe nối dài đổ về khu di tích. Từ các đoàn học sinh, sinh viên trong màu áo xanh tình nguyện, những cựu chiến binh tóc đã bạc phơ, đến các gia đình trẻ đưa con nhỏ về “học lịch sử bằng trái tim”, tất cả đều chung một điểm dừng: thắp nén hương thơm, cúi đầu tưởng niệm trước anh linh các anh hùng liệt sĩ.

"Mỗi lần đến tham quan, dâng hương tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ và phần mộ 10 cô gái hy sinh tại Ngã ba Đồng Lộc tôi luôn rưng rưng xúc động, thành kính, tri ân sâu sắc. Sự hy sinh cao cả đó đã tô thắm truyền thống anh hùng vẻ vang của dân tộc Việt Nam, để thế hệ hôm nay có cuộc sống hòa bình, độc lập. Tôi nguyện sẽ tiếp tục đóng góp công sức, trí tuệ, góp phần xây dựng quê hương, đất nước mạnh giàu" - anh Nguyễn Văn Chung, xã Mai Hoa cho biết.

Ông Nguyễn Văn Lộc, cựu chiến binh đến từ tỉnh Hưng Yên, xúc động chia sẻ: “Tôi từng hành quân qua Hà Tĩnh trong những năm chiến tranh. Mỗi lần trở lại Đồng Lộc, lòng tôi lại nghẹn ngào. Những người đã nằm lại đây mãi mãi là tuổi hai mươi, còn chúng tôi được sống đến hôm nay là nhờ sự hy sinh ấy.”

Không chỉ là nơi tưởng niệm, Ngã ba Đồng Lộc còn là điểm đến giáo dục truyền thống được nhiều trường học lựa chọn trong các chương trình “về nguồn”. Em Trần Thị Mai, học sinh lớp 9 đến từ Nghệ An, bày tỏ: “Trước đây em chỉ biết về 10 cô gái Đồng Lộc qua sách vở. Khi đứng trước mộ các chị, em cảm nhận rõ hơn sự mất mát và hy sinh của thế hệ đi trước. Em thấy mình cần sống tốt hơn, cố gắng học tập hơn.”

Những cảm xúc chân thành ấy chính là minh chứng sống động cho sức lan tỏa bền bỉ của khu di tích trong đời sống tinh thần của người Việt hôm nay.

Không gian lịch sử – văn hóa được gìn giữ và phát huy

Ngã ba Đồng Lộc, tọa độ lửa “bom cày, đạn xới”, một thời, giờ là di tích lịch sử cấp quốc gia, địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng và là điểm tham quan du lịch của du khách thập phương. Với những giá trị to lớn về lịch sử, văn hóa, mỗi dịp lễ, Tết và cả những ngày thường, khu di tích Ngã ba Đồng Lộc luôn có rất đông người dân, du khách đến dâng hương tưởng niệm, tri ân các anh hùng liệt sĩ.

"Đến Ngã ba Đồng Lộc, bên cạnh dâng hương tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ, chúng tôi còn được khám phá, tìm hiểu các tư liệu, hiện vật chiến tranh, được nghe hướng dẫn viên kể lại những câu chuyện oai hùng, cảm động nơi chiến trường. Qua đó giúp tôi hiểu thêm giá trị, tầm vóc lịch sử để tiếp tục giáo dục truyền thống yêu nước, niềm tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ" - ông Hoàng Thanh Lương ở phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa cho biết.

Theo báo cáo của Ban Quản lý khu di tích Ngã ba Đồng Lộc và khu tưởng niệm Lý Tự Trọng, năm 2025, khu di tích Ngã ba Đồng Lộc đã đón tiếp gần 39.000 đoàn với khoảng 535.000 lượt du khách trong nước và quốc tế đến tham quan, dâng hương tưởng niệm, tìm hiểu những giá trị lịch sử. Lượng khách tăng khoảng 10% so với năm 2024. Điều đó khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa của Ngã ba Đồng Lộc đã lan tỏa sâu rộng, trở thành điểm đến của du khách muôn phương.

Trao đổi với phóng viên, Giám đốc Ban Quản lý khu di tích Ngã ba Đồng Lộc và khu tưởng niệm Lý Tự Trọng Đặng Quốc Vũ cho biết, đơn vị luôn chú trọng thực hiện tốt công tác quản lý di tích, bảo quản, giữ gìn các tư liệu, hiện vật để phục vụ du khách đến tham quan, dâng hương tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ. Tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng công tác đón tiếp, hướng dẫn, thuyết minh để lại tình cảm, ấn tượng tốt đẹp trong lòng du khách.

"Vào các dịp lễ, tết, người dân, du khách đến Ngã ba Đồng Lộc khá đông. Chúng tôi tiếp tục bố trí cán bộ, nhân viên đón tiếp, hướng dẫn chu đáo cho du khách từ tổ chức dâng hoa, dâng hương tưởng niệm đến tham quan các tư liệu, hiện vật. Trong năm mới này, đơn vị sẽ tập trung đẩy mạnh tuyên truyền giáo dục truyền thống, ứng dụng hiệu quả chuyển đổi số gắn với huy động nguồn lực tu bổ, tôn tạo, chỉnh trang cảnh quan, thu hút du khách hành hương về với Ngã ba Đồng Lộc” - ông Đặng Quốc Vũ thông tin.

Thời gian lùi xa chiến tranh, nhưng ký ức về Ngã ba Đồng Lộc vẫn nguyên vẹn trong tâm thức dân tộc. Những nén hương chưa bao giờ tắt, những bước chân hành hương vẫn nối dài, như minh chứng cho đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của người Việt Nam.

Ngã ba Đồng Lộc hôm nay không còn bom rơi, đạn nổ, nhưng vẫn là một “tọa độ thiêng” – nơi ngọn lửa truyền thống cách mạng được tiếp nối từ thế hệ này sang thế hệ khác. Trong nhịp sống hiện đại, khu di tích không chỉ nhắc nhớ về một thời hoa lửa, mà còn hun đúc lòng yêu nước, trách nhiệm công dân và khát vọng dựng xây đất nước hòa bình, giàu mạnh.

Giữa đất trời Hà Tĩnh lộng gió, Ngã ba Đồng Lộc lặng lẽ mà bền bỉ, như một lời nhắc nhở sâu sắc: hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng máu xương của bao thế hệ anh hùng – và trách nhiệm của chúng ta là gìn giữ, tiếp nối những giá trị ấy bằng hành động thiết thực trong cuộc sống.