Ngành hàng không, du lịch "vượt khó" trước biến động giá xăng dầu

Cơn bão kép chi phí

Chiến tranh ở Trung Đông một lần nữa cho thấy hàng không và du lịch là những ngành chịu tác động trực diện, nhanh và mạnh nhất trước các cú sốc địa chính trị toàn cầu.

Những con số được đưa ra tại tọa đàm "Hàng không, du lịch ứng phó với bão xăng dầu" vừa được tổ chức tại TP Hồ Chí Minh sáng 31/3 cho thấy áp lực lớn càng đè nặng lên doanh nghiệp. Ông Đặng Anh Tuấn, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Hàng không Việt Nam, gọi đây là một "cơn lốc ngược", là cú sốc lớn nhất kể từ sau đại dịch. Theo ông Tuấn, giá nhiên liệu Jet A1 trung bình tháng hiện ở mức khoảng 190 USD/thùng, có thời điểm như ngày hôm trước vọt lên 242,7 USD/thùng, gấp ba lần mức mà các hãng xây dựng kế hoạch kinh doanh cho năm 2026. Với Vietnam Airlines, chỉ cần giá dầu tăng thêm 1 USD so với kế hoạch là chi phí đội lên hơn 300 tỉ đồng mỗi năm. Nếu tính từ mức tăng 85 USD lên 242 USD/thùng, phần chi phí phát sinh với quy mô khai thác hiện nay lên tới trên 30.000 tỉ đồng mỗi năm.

Khi chi phí đầu vào tăng quá nhanh, doanh nghiệp chỉ còn vài lựa chọn đều rất khó khăn: tăng giá vé, cắt giảm tần suất bay, cơ cấu lại mạng đường bay hoặc chấp nhận bào mòn lợi nhuận để giữ thị trường. Vietnam Airlines cho biết đang vận hành theo "kịch bản chiến tranh", nhưng đồng thời vẫn phải giữ vai trò của hãng hàng không quốc gia, ưu tiên kết nối, phục vụ nhu cầu đi lại và đóng góp cho phát triển kinh tế đất nước.

Ở góc độ doanh nghiệp, việc Vietnam Airlines khẳng định mức giá vé bình quân hiện chỉ ở khoảng 80% giá trần cho thấy các hãng chưa chuyển hết khó khăn sang phía hành khách. Nhưng điều đó cũng đồng nghĩa với việc dư địa "lợi nhuận" của doanh nghiệp đang bị thu hẹp nhanh chóng.

Không chỉ hãng hàng không quốc gia, các doanh nghiệp tư nhân cũng đang phải căng mình ứng phó. Ông Võ Huy Cường, Phó tổng giám đốc Bamboo Airways, thừa nhận chiến sự Trung Đông và giá xăng dầu tăng mạnh khiến toàn ngành gặp khó, dù Bamboo Airways có thể chịu áp lực ít hơn phần nào do quy mô đội bay nhỏ hơn. Tuy nhiên, khó khăn không nằm riêng ở hiện tại mà còn đè lên cả chiến lược trung hạn. Bamboo Airways đặt mục tiêu giai đoạn 2026 - 2030 sẽ tăng thêm 8 - 10 tàu bay mỗi năm, hướng tới quy mô 40 tàu bay vào năm 2030. Trong một thị trường mà chi phí nhiên liệu biến động khó lường, bài toán mở rộng đội bay sẽ không còn là câu chuyện của tham vọng, mà phải được đặt trên nền tảng quản trị rủi ro và lựa chọn đường bay chính xác hơn.

Với các hãng mới, cú sốc này thậm chí còn khắc nghiệt hơn. Ông Đào Đức Vũ, Phó tổng giám đốc Sun PhuQuoc Airways, gọi đây là "cú sốc đầu đời" của một hãng hàng không trẻ. Theo ông, chi phí nhiên liệu hiện chiếm khoảng 40% tổng chi phí vận hành. Khi một biến số đã chiếm gần nửa cơ cấu chi phí tăng đột biến, mọi kịch bản kinh doanh đều bị xáo trộn.

Ngay cả Vietravel Airlines, một hãng có quy mô đội tàu chưa lớn, cũng cho biết chi phí nhiên liệu trong tháng 4 dự kiến tăng khoảng 20 tỉ đồng cho mỗi tàu bay. Hãng thẳng thắn nhìn nhận nhiều chuyến bay trong tháng 4 càng bay càng lỗ và buộc phải cắt giảm tần suất các đường bay không hiệu quả từ đầu tháng 4 đến ngày 23/4, dù vẫn tăng chuyến vào dịp lễ 30/4 để phục vụ nhu cầu cao điểm.

Tác động không dừng ở hàng không. Khi giá vé tăng, đặc biệt ở các chặng dài, toàn bộ chuỗi giá trị du lịch bị ảnh hưởng. Ông Nguyễn Văn Hải, Giám đốc Phát triển thị trường Công ty cổ phần Vinpearl, nhận định giá xăng, chi phí hàng không tăng, kết nối đường bay bị ảnh hưởng và tâm lý chi tiêu của du khách thận trọng hơn đang tác động đến du lịch toàn cầu nói chung và Việt Nam nói riêng. Những đường bay dài từ châu Âu, Nga và các nước CIS trở nên đắt đỏ hơn, làm tăng chi phí tiếp cận điểm đến và ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định du lịch của nhóm khách trung, dài hạn. Đặc biệt, khi Trung Đông là điểm trung chuyển quan trọng giữa châu Âu và châu Á, bất ổn tại khu vực này làm thay đổi lộ trình bay, kéo dài thời gian hành trình, tăng chi phí vận hành và làm suy giảm sức hấp dẫn của một số sản phẩm du lịch cao cấp, MICE hay tour dài ngày.

Tái cấu trúc để vượt khó

Tuy nhiên, trong nguy cơ vẫn có cơ hội, và điểm sáng lớn nhất lúc này chính là năng lực thích ứng của thị trường Việt Nam. Ông Trần Ngọc Đông Quân, Trưởng phòng Quản lý lữ hành, Sở Du lịch TP Hồ Chí Minh, cho biết năm, từ thực tế hiện nay, các doanh nghiệp du lịch đã chuyển từ cạnh tranh bằng giá sang phát triển sản phẩm, tối ưu hành trình và gia tăng giá trị trải nghiệm. Đây là một thay đổi rất đáng chú ý. Trong giai đoạn bình thường, giá rẻ có thể là công cụ hút khách. Nhưng khi chi phí đầu vào tăng mạnh, cuộc đua hạ giá chỉ khiến doanh nghiệp kiệt sức nhanh hơn. Chỉ có tái cấu trúc sản phẩm, làm cho mỗi hành trình đáng tiền hơn, tiện lợi hơn và hiệu quả hơn mới giúp duy trì nhu cầu trong bối cảnh du khách phải tính toán kỹ từng khoản chi.

Các doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực nghỉ dưỡng cũng đang đi theo hướng đó. Vinpearl nhấn mạnh mô hình "all-in-one destination", nơi du khách có thể sử dụng đồng thời các dịch vụ lưu trú, vui chơi, ẩm thực, mua sắm, giải trí, chăm sóc sức khỏe và golf trong cùng một điểm đến.

Bà Trần Nguyện, Phó tổng giám đốc Khối Giải trí - Nghỉ dưỡng của Sun Group, nhận định đà tăng giá xăng dầu là "cú sốc kép" ngoài mọi dự báo kinh doanh, tác động trực diện đến hàng không và kéo theo áp lực lớn lên du lịch, nghỉ dưỡng. Thị trường nội địa rất nhạy cảm với giá cả, trong khi ngành du lịch sắp bước vào giai đoạn cao điểm dịp 30/4 - 1/5 và mùa hè 2026. Cùng lúc, nhiều đường bay và tần suất khai thác đã bị cắt giảm 10 - 20%.

Trước áp lực này, Sun Group cho biết sẽ siết chặt chi phí vận hành nhưng vẫn giữ chuẩn dịch vụ, phối hợp đối tác để điều chỉnh kế hoạch theo từng phân khúc khách, đồng thời tập trung vào các thị trường gần như Đông Nam Á và Ấn Độ. Tập đoàn cũng tận dụng lợi thế hệ sinh thái để hỗ trợ chéo, tung ưu đãi tới 30% cho khách bay và thúc đẩy các gói du lịch trọn gói với chi phí hấp dẫn hơn.

Nhiều doanh nghiệp cũng kiến nghị hỗ trợ giảm thêm thuế, phí liên quan đến nhiên liệu; cần bảo đảm tiếp cận nguồn xăng dầu bình đẳng, minh bạch, công khai; cần cơ chế điều hành linh hoạt hơn về giá trần, phụ thu và slot bay trong những giai đoạn đặc biệt. Nhưng chính sách hỗ trợ, nếu có, cũng cần hướng tới mục tiêu kép: giúp doanh nghiệp vượt qua khó khăn trước mắt, đồng thời buộc doanh nghiệp phải tái cơ cấu thật sự thay vì chỉ trông chờ cứu trợ.