Ngành sản xuất Đức trước bài toán tái cấu trúc

Làn sóng cắt giảm việc làm sản xuất tại Đức

Trong nhiều thập kỷ, nước Đức được mệnh danh là "công xưởng của châu Âu". Những thương hiệu như Volkswagen, Bosch, Siemens hay BMW đã góp phần tạo dựng vị thế của nền kinh tế lớn nhất châu lục và trở thành những biểu tượng của ngành sản xuất toàn cầu. Thế nhưng phía sau những dây chuyền từng hoạt động hết công suất, một xu hướng đáng lo ngại đang xuất hiện.

Theo Liên đoàn Công nghiệp Đức (BDI), các ngành công nghiệp nước này đang chứng kiến tốc độ cắt giảm việc làm cao chưa từng thấy trong nhiều năm, với khoảng 15.000 việc làm biến mất mỗi tháng. Xu hướng này phản ánh sức ép ngày càng lớn đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp sản xuất.

Con số này không phải là hiện tượng nhất thời, mà đã xảy ra từ trước đó. Tính chung trong cả năm ngoái, các ngành công nghiệp tại nền kinh tế lớn nhất châu Âu đã mất tổng cộng 177.000 việc làm. Trong đó, ô tô là lĩnh vực chịu tác động nặng nề nhất, mất 52.000 việc làm, tiếp đó là sản xuất máy móc và luyện kim. Điều đáng chú ý là những đợt cắt giảm này đang diễn ra ở chính những tập đoàn từng được xem là biểu tượng của sức mạnh công nghiệp Đức.

Làn sóng cắt giảm nhân sự đang lan rộng tại hàng loạt "đầu tàu" công nghiệp của nước Đức. Tập đoàn công nghệ và phụ trợ ô tô Bosch dự kiến cắt giảm hơn 20.000 việc trong giai đoạn từ nay đến năm 2030, trong khi nhà cung cấp linh kiện ZF cũng lên kế hoạch cắt giảm 14.000 lao động.

Gây chú ý hơn cả, Volkswagen - tập đoàn sản xuất ô tô lớn nhất châu Âu - đã xem xét chương trình tái cấu trúc sâu rộng với quy mô cắt giảm có thể lên tới 100.000 việc làm. Theo ban lãnh đạo hãng, sức ép đến từ chi phí vận hành ngày càng cao và tình trạng dư thừa công suất kéo dài, khiến mô hình sản xuất hiện nay không còn phù hợp với bối cảnh cạnh tranh mới.

Ông Arno Antlitz - Giám đốc Tài chính, Tập đoàn Volkswagen cho biết: "Chúng tôi vẫn còn khoảng cách về chi phí quản lý so với các đối thủ cạnh tranh, lên tới khoảng 30%. Mục tiêu là phải thu hẹp khoảng cách này từ nay đến năm 2030, đồng nghĩa với việc giảm chi phí quản lý từ 10 đến 11 tỷ euro. Hiện tại, tập đoàn vẫn đang trong tình trạng dư thừa công suất. Rất khó để cạnh tranh khi các nhà máy không được vận hành hết công suất".

Những kế hoạch cắt giảm quy mô lớn đã khiến tâm lý lo lắng bao trùm nhiều nhà máy của Volkswagen tại Đức. Với hàng chục nghìn lao động cùng hệ thống doanh nghiệp vệ tinh phụ thuộc vào các cơ sở sản xuất này, bất kỳ quyết định thu hẹp quy mô nào cũng có thể tạo ra tác động lan tỏa đối với cả thị trường việc làm địa phương.

Anh Deniz Akbulut - Thợ sơn ô tô, Chủ tịch Ban đại diện học viên thực tập, Nhà máy Audi Neckarsulm chia sẻ: "Việc nhà máy phải đóng cửa, không chỉ là thảm họa đối với lực lượng lao động chúng tôi, mà còn ảnh hưởng tới cả khu vực, bởi có rất nhiều ngành nghề và việc làm kết nối với cơ sở này. Tôi nghĩ điều đặc biệt quan trọng là giữ cho nhà máy tiếp tục tồn tại.

Đề xuất tái cấu trúc quy mô lớn của Volkswagen hiện vẫn chưa được các bên thống nhất và tiếp tục được đưa ra đàm phán. Tuy nhiên, những sức ép tài chính mới công bố cho thấy bài toán cắt giảm chi phí vẫn chưa thể khép lại. Trong quý II năm nay, lợi nhuận của Volkswagen giảm gần 10%, trong khi riêng thuế nhập khẩu của Mỹ dự kiến sẽ làm phát sinh khoảng 5 tỷ euro chi phí mỗi năm. Do vậy, ban lãnh đạo hãng tin rằng quá trình tái cấu trúc sẽ vẫn phải tiếp tục nếu muốn khôi phục năng lực cạnh tranh trong những năm tới.

Những thách thức đối với ngành công nghiệp Đức

Làn sóng cắt giảm nhân sự tại hàng loạt doanh nghiệp đầu ngành cho thấy những khó khăn hiện nay không còn là vấn đề riêng của từng tập đoàn. Đằng sau các kế hoạch tái cấu trúc là những sức ép đang bao trùm lên toàn bộ nền công nghiệp - lĩnh vực từng là động lực tăng trưởng của nền kinh tế lớn nhất châu Âu.

Từng được xem là biểu tượng của chất lượng, kỹ thuật chính xác và năng lực sản xuất hàng đầu thế giới, ngành công nghiệp Đức đang đứng trước những thách thức lớn nhất trong nhiều thập kỷ. Chi phí sản xuất tăng cao, nhu cầu toàn cầu chững lại, trong khi các đối thủ mới liên tục gia tăng sức ép về giá thành, tốc độ đổi mới và công nghệ. Những ngành từng là trụ cột của nước Đức như ô tô, cơ khí chế tạo hay thiết bị công nghiệp đều đang phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Theo giới phân tích, đây không chỉ là giai đoạn khó khăn mang tính chu kỳ, mà còn phản ánh những thay đổi sâu sắc của môi trường cạnh tranh toàn cầu, buộc ngành công nghiệp Đức phải chuyển mình để thích ứng.

Ông Clemens Fuest - Chủ tịch Viện Nghiên cứu Ifo nêu ý kiến: "Có các vấn đề mang tính cấu trúc trong nền kinh tế Đức. Các doanh nghiệp Đức đã mất đi sức cạnh tranh vì giá năng lượng ở Đức cao, thủ tục hành chính rườm rà, thuế cao và sự cạnh tranh ngày càng lớn từ Trung Quốc đang tác động mạnh vào nền kinh tế. Sẽ phải mất thời gian để phục hồi. Đức vẫn giữ được một trụ cột công nghiệp mạnh mẽ. Khoảng 3/4 số doanh nghiệp chế tạo của Đức vẫn đang trong đà mở rộng. Đây là nền tảng cốt lõi và cơ sở cho sự phục hồi. Dù vậy, quy mô chuyển đổi sẽ rất lớn, ảnh hưởng đến 1/4, hoặc thậm chí 1/3 toàn bộ ngành chế tạo của Đức".

Ông Matthias Schmidt - Chuyên gia Phân tích, Công ty nghiên cứu thị trường ô tô Schmidt nhận định: "Chi phí sản xuất cao đến từ chi phí nhân công cao và chi phí năng lượng cao. Vì vậy, vấn đề cốt lõi là cắt giảm những chi phí đó - "cắt bỏ phần mỡ thừa". Nghe có vẻ cay đắng nhưng đó là điều bắt buộc để giữ vững sức cạnh tranh khi các đối thủ mới gia nhập thị trường với cơ sở chi phí thấp hơn rất nhiều".

Ngành sản xuất Đức trước bài toán tái cấu trúc

Tiết giảm chi phí mới chỉ là bước khởi đầu của quá trình tái cấu trúc. Thách thức lớn hơn đối với các doanh nghiệp sản xuất tại Đức là thích ứng với những thay đổi sâu sắc của nền công nghiệp toàn cầu, khi công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa đang làm thay đổi cách sản phẩm được thiết kế, sản xuất và đưa ra thị trường.

Theo giới phân tích, để thích ứng với môi trường cạnh tranh mới, các doanh nghiệp Đức không chỉ cần thêm nguồn lực đầu tư mà còn phải thay đổi tư duy phát triển sản phẩm và chiến lược cạnh tranh.

GS. Manuel Vermeer - Cố vấn Doanh nghiệp Âu - Á, Đại học PFH Göttingen cho biết: "Sự tự tin thái quá rằng ô tô của chúng tôi là tốt nhất về mặt chế tạo và chất lượng vẫn còn đó. Nhiều nhà quản lý Đức vẫn chưa chấp nhận được rằng chất lượng xe của các nước như Trung Quốc thực sự rất tuyệt vời và họ có một cách tiếp cận thị trường hoàn toàn khác khi chế tạo ô tô. Đó không phải là chế tạo một chiếc ô tô rồi gắn một chiếc iPad vào bên trong, mà là phát triển một chiếc iPad có bốn bánh xe".

Sự thay đổi về tư duy đang dần được phản ánh trong chiến lược của nhiều doanh nghiệp Đức. Nhiều tập đoàn đang mở rộng hợp tác với các đối tác công nghệ, tận dụng nguồn lực bên ngoài để đẩy nhanh quá trình đổi mới và thích ứng tốt hơn với những thay đổi của thị trường.

Ông Oliver Blume - Tổng Giám đốc Điều hành Tập đoàn Volkswagen đưa ra ý kiến: "Nước Đức là sân nhà của chúng tôi và sẽ tiếp tục là trung tâm công nghiệp then chốt. Chúng tôi có nền tảng vững chắc: năng lực công nghiệp xuất sắc, chuyên môn kỹ thuật hàng đầu. Nhưng trong cạnh tranh toàn cầu, chỉ riêng điều đó là không đủ. Chúng tôi chỉ có thể bù đắp chi phí cao bằng năng suất, hiệu quả và năng lực sáng tạo cao hơn".

Xu hướng này đang lan rộng trong nhiều doanh nghiệp sản xuất của Đức. Ví dụ như hãng xe Opel đã lựa chọn hợp tác với hãng xe điện Trung Quốc Leapmotor để cùng phát triển một mẫu SUV thuần điện mới. Việc tận dụng công nghệ sẵn có được kỳ vọng sẽ giúp hãng rút ngắn chu kỳ phát triển sản phẩm và nâng cao sức cạnh tranh.

Ông Florian Huettl - Tổng Giám đốc Hãng xe Opel cho biết: "Chúng tôi đặt rất nhiều kỳ vọng vào sự hợp tác này: một chiếc xe có tính cạnh tranh cao, hấp dẫn và hiện đại. Quá trình phát triển đã bắt đầu và đang đạt được tiến bộ rất nhanh chóng. Chúng tôi kỳ vọng có thể đáp ứng được khung thời gian phát triển hai năm. Đây sẽ là một bước tiến đáng kể so với những gì chúng tôi từng đạt được".

Đối với nhiều doanh nghiệp Đức, tái cấu trúc không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu để thích ứng với môi trường cạnh tranh mới. Cắt giảm chi phí có thể giúp doanh nghiệp vượt qua những khó khăn trước mắt. Nhưng về lâu dài, năng lực đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất và khả năng thích ứng mới là những yếu tố quyết định thành công của quá trình tái cấu trúc.