Ngành Xây dựng tìm động lực tăng trưởng mới từ khoa học công nghệ

VTV.vn - Để hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, ngành Xây dựng đang chuyển dịch mạnh mẽ từ thâm dụng vốn đầu tư sang đòn bẩy năng suất từ khoa học công nghệ.

Bước vào giai đoạn phát triển 2026 – 2030, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Kết luận số 18-KL/TW đã xác định rõ mục tiêu phấn đấu tăng trưởng GDP cả nước đạt mức hai con số. Trong bức tranh kinh tế chung, ngành Xây dựng tiếp tục giữ vững vị trí trụ cột khi ghi nhận mức tăng trưởng giá trị tăng thêm 9 tháng năm 2026 đạt 10,31%, cao hơn mức tăng GDP chung 9,01%. Riêng hoạt động xây lắp tăng tới 12,22% – dẫn đầu trong 20 ngành kinh tế cấp I; vận tải kho bãi tăng 11,03%. Toàn ngành đã đóng góp 17,42% vào quy mô GDP và tạo ra 19,71% mức tăng trưởng chung của nền kinh tế.

Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng đó là một bài toán cấu trúc kinh tế lớn đòi hỏi phải sớm tìm lời giải: Ngành Xây dựng không thể tiếp tục duy trì đà tăng trưởng cao chỉ bằng cách mở rộng quy mô vốn đầu tư.

Khi nguồn vốn chạm trần và áp lực từ bài toán năng suất

Ngành Xây dựng tìm động lực tăng trưởng mới từ khoa học công nghệ - Ảnh 1.

Hội thảo phát triển Khoa học công nghệ (KHCN) và chuyển đổi số ngành Xây dựng. (Ảnh: Bộ Xây dựng)

Theo phân tích của các chuyên gia kinh tế tại Hội thảo phát triển Khoa học công nghệ (KHCN) và chuyển đổi số ngành Xây dựng, nguồn vốn đầu tư toàn xã hội 9 tháng năm 2026 đạt 3,11 triệu tỷ đồng, tăng 15,1% so với cùng kỳ; tích lũy tài sản tăng 17,88%. Mặc dù vốn đầu tư công giải ngân mạnh mẽ vào các tuyến cao tốc và hạ tầng kỹ thuật là động lực kéo tăng trưởng, song mô hình dựa vào vốn đang chạm trần năng suất.

Tại hội thảo, PGS.TS. Vũ Ngọc Anh, Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội đã chỉ ra một thực tế: Để tạo ra được một đồng tăng trưởng kinh tế, chúng ta đang phải bỏ ra lượng vốn đầu tư cao gần gấp đôi so với các quốc gia đang phát triển năng động. Khi hiệu quả sử dụng đồng tiền còn thấp, việc chỉ trông chờ vào việc đổ thêm vốn sẽ nhanh chóng chạm trần, làm gia tăng gánh nặng nợ nần và nguy cơ lãng phí. Nếu không có đòn bẩy công nghệ để làm ra nhiều công trình hơn với chi phí thấp hơn, nền kinh tế không thể duy trì mục tiêu tăng trưởng cao một cách bền vững.

Thực tế này đặt ngành Xây dựng trước yêu cầu bắt buộc: Phải nâng tỷ trọng đóng góp của Năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) lên trên 55% vào năm 2030, đồng thời đưa tốc độ tăng năng suất lao động đạt 8,5%/năm theo đúng tinh thần Kết luận 18-KL/TW.

Ngành Xây dựng tìm động lực tăng trưởng mới từ khoa học công nghệ - Ảnh 2.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Phạm Minh Hà phát biểu tại Hội thảo phát triển Khoa học công nghệ (KHCN) và chuyển đổi số ngành Xây dựng. (Ảnh: Bộ Xây dựng)

Đặt vấn đề tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Phạm Minh Hà nhấn mạnh: "Thời gian qua, Ngành đã có nhiều đóng góp tích cực cho tăng trưởng chung, nhưng chủ yếu vẫn dựa vào mở rộng quy mô đầu tư. Nguồn lực đầu tư không thể tăng mãi. Vì vậy, câu hỏi đặt ra cho toàn Ngành là: trong giai đoạn tới, tăng trưởng sẽ đến từ đâu, và khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số có thể đóng góp bao nhiêu, ở những khâu nào".

Thứ trưởng khẳng định, kết quả của khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo trong giai đoạn mới dứt khoát phải được định lượng bằng các chỉ tiêu cụ thể về rút ngắn thời gian, tiết giảm chi phí, tăng năng suất và gia tăng giá trị, thay vì chỉ dừng lại ở việc kiểm đếm số lượng đề tài hay giải thưởng.

Chuyển đổi số công tác điều hành vĩ mô 

Ngành Xây dựng tìm động lực tăng trưởng mới từ khoa học công nghệ - Ảnh 3.

TS. Ngô Anh Tuấn, Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng. Ảnh: Bộ Xây dựng

Để giải bài toán năng suất, Bộ Xây dựng đã có những bước đi quyết liệt nhằm tái cấu trúc phương thức quản lý nhà nước dựa trên nền tảng dữ liệu số. Tham luận của TS. Ngô Anh Tuấn, Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng cho thấy, từ tháng 8/2026, Bộ Xây dựng đã mở rộng hệ thống theo dõi kịch bản tăng trưởng hàng tháng đến 34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Dữ liệu số liên tục cập nhật giúp cơ quan quản lý nhận diện sớm nguy cơ chậm tiến độ tại từng dự án, từng địa bàn để kịp thời điều hành.

Bên cạnh đó, việc vận hành Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính tập trung từ ngày 01/01/2026 với 424/438 thủ tục trực tuyến (đạt 96,8%) đã tạo bước ngoặt lớn. Đến tháng 10/2026, việc tái cấu trúc quy trình và liên thông dữ liệu đã giúp cắt giảm 54,6% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính, tương đương mức tiết kiệm ước tính khoảng 6.868,9 tỷ đồng cho xã hội, đồng thời rút ngắn 53,7% thời gian xử lý hồ sơ. Đến nay, Bộ đã hoàn thành đồng bộ 10/10 cơ sở dữ liệu chuyên ngành với hơn 11,1 triệu bản ghi kết nối trực tiếp với Trung tâm Dữ liệu quốc gia.

Trong lĩnh vực quản lý chi phí và chất lượng công trình, bước đột phá thể chế thể hiện qua Nghị định số 217/2026/NĐ-CP và Luật Xây dựng năm 2025, quy định bắt buộc áp dụng Mô hình thông tin công trình (BIM) từ bước báo cáo nghiên cứu khả thi đối với các dự án từ cấp II trở lên. Đánh giá thực nghiệm tại 27 dự án thí điểm áp dụng BIM cho thấy khả năng tiết kiệm từ 1% đến 12% chi phí xây dựng và rút ngắn 12% – 15% thời gian thi công nhờ giải quyết triệt để các xung đột thiết kế từ sớm.

Hoàn thiện thể chế định mức để giải phóng sức sản xuất 

Để khoa học công nghệ thực sự trở thành động lực tăng trưởng thay thế vốn, ngành Xây dựng đang tập trung xử lý "nút thắt cổ chai" lớn nhất: Hệ thống định mức, quy chuẩn kỹ thuật. Hiện nay, Bộ đã ban hành 29.314 mã định mức xây dựng, trong đó có hơn 13.500 mã phục vụ tuyến đường sắt trọng điểm Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, đồng thời công bố danh mục 138 sản phẩm công nghệ tiêu biểu và 5 nhiệm vụ công nghệ chiến lược về đường sắt tốc độ cao.

Tuy nhiên, như đề xuất của các chuyên gia tại Học viện Chiến lược và Đại học Kiến trúc Hà Nội, thể chế cần chuyển mạnh từ việc "quy định cứng quy trình" sang "tiêu chuẩn dựa trên hiệu năng". Thay vì bắt buộc nhà thầu phải tuân theo phương pháp thi công thủ công cũ kỹ, quy chuẩn mới cần quy định tiêu chí đầu ra về độ bền, khả năng chịu lực, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải carbon.

Đồng thời, TS. Ngô Anh Tuấn kiến nghị Bộ Tài chính sớm đưa các lĩnh vực của ngành Xây dựng vào chương trình thử nghiệm tính toán TFP trong năm 2027, làm cơ sở khoa học đo lường chính xác mức độ đóng góp của đổi mới công nghệ vào giá trị gia tăng của nền kinh tế. Khi mỗi đồng vốn đầu tư được trợ lực bởi công nghệ số và giải pháp thi công tiên tiến, ngành Xây dựng mới có thể duy trì tốc độ phát triển hai con số một cách bền vững, hoàn thành sứ mệnh "đi trước mở đường" cho kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Bạn cần đăng nhập để thực hiện chức năng này!

Bình luận không đăng nhập

Bạn không thể gửi bình luận liên tục.
Xin hãy đợi 60 giây nữa.