Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông: Sắc màu di sản lan tỏa từ Điện Biên

Hội tụ sắc màu văn hóa từ 11 tỉnh, thành phố

Tối 11/10, tại phố đi bộ Mường Thanh, phường Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên, Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông lần thứ IV, năm 2026 chính thức bế mạc, khép lại ba ngày diễn ra sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao và giao lưu cộng đồng. Những sắc màu trang phục truyền thống, tiếng khèn ngân vang, các điệu múa dân gian cùng không gian trải nghiệm văn hóa đã tạo nên bức tranh sinh động về đời sống tinh thần của đồng bào Mông.

Do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với tỉnh Điện Biên tổ chức từ ngày 9 đến 11/10, Ngày hội có sự tham gia của gần 800 nghệ nhân, nghệ sĩ, diễn viên và vận động viên đến từ 11 tỉnh, gồm Điện Biên, Tuyên Quang, Phú Thọ, Thái Nguyên, Sơn La, Cao Bằng, Lai Châu, Lào Cai, Thanh Hóa, Nghệ An và Đắk Lắk.

Với chủ đề “Sắc màu văn hóa dân tộc Mông - Hội tụ và tỏa sáng”, sự kiện không chỉ là dịp giới thiệu những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc mà còn tạo không gian để các địa phương gặp gỡ, trao đổi kinh nghiệm trong công tác bảo tồn, phát huy di sản. Từ những nét thêu tinh xảo trên trang phục, kỹ thuật làm nghề thủ công đến tiếng khèn, điệu múa và các trò chơi dân gian, những giá trị được trao truyền qua nhiều thế hệ có dịp hiện diện sinh động trong đời sống đương đại.

Một trong những điểm nhấn của Ngày hội là chương trình nghệ thuật khai mạc tại Quảng trường 7/5. Sự kết hợp giữa âm nhạc, múa, nghệ thuật trình diễn dân gian, nghệ thuật sắp đặt và công nghệ sân khấu hiện đại góp phần tái hiện không gian văn hóa Mông giàu bản sắc, đồng thời truyền tải thông điệp về sự tiếp nối giữa truyền thống và hiện đại.

Trong những ngày diễn ra sự kiện, phố đi bộ Mường Thanh trở thành điểm gặp gỡ của nghệ nhân, diễn viên, vận động viên và đông đảo người dân, du khách. Các hoạt động trình diễn khèn Mông, giới thiệu trang phục truyền thống, nghề thủ công, ẩm thực và trưng bày sản phẩm văn hóa đã đưa di sản đến gần hơn với công chúng.

Không gian văn hóa không chỉ dành cho việc quan sát, thưởng thức mà còn tạo cơ hội để người dân và du khách tìm hiểu trực tiếp về phong tục, tập quán, đời sống lao động của đồng bào. Qua đó, những giá trị văn hóa vốn gắn bó với bản làng, gia đình và cộng đồng được giới thiệu rộng rãi hơn, góp phần quảng bá hình ảnh con người, văn hóa và du lịch Điện Biên.

Tiếng khèn, trang phục và những dấu ấn đậm nét

Trong kho tàng văn hóa của đồng bào Mông, khèn không đơn thuần là nhạc cụ mà còn gắn với đời sống tinh thần, sinh hoạt cộng đồng và nhiều phong tục truyền thống. Bởi vậy, hoạt động trình diễn nghệ thuật khèn Mông là một trong những nội dung thu hút sự quan tâm tại Ngày hội.

Những nghệ nhân mang đến các màn trình diễn thể hiện kỹ thuật sử dụng khèn, khả năng phối hợp giữa âm nhạc và vận động, cùng nét biểu cảm đặc trưng của nghệ thuật dân gian. Mỗi tiết mục là dịp giới thiệu tài năng của người thực hành di sản, đồng thời khẳng định sức sống của một loại hình văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Đáng chú ý, chương trình Carnaval đường phố và màn đồng diễn khèn Mông với chủ đề “Vũ điệu kết đoàn” góp phần tạo không khí sôi động cho Ngày hội. Theo kế hoạch tổ chức được công bố trước sự kiện, chương trình Carnaval dự kiến huy động khoảng 3.000 người cùng ba xe mô hình nghệ thuật, kết hợp các đoàn diễu hành, nghệ nhân, diễn viên và lực lượng tham gia. Những hoạt động này góp phần mở rộng không gian trình diễn, đưa văn hóa truyền thống đến với đông đảo công chúng.

Bên cạnh tiếng khèn, trang phục truyền thống cũng là điểm nhấn nổi bật. Mỗi bộ trang phục mang những đặc điểm riêng về màu sắc, hoa văn, kỹ thuật thêu và cách trang trí, phản ánh sự khéo léo, óc thẩm mỹ cùng những quan niệm văn hóa được hình thành trong đời sống cộng đồng.

Hoạt động trưng bày, giới thiệu trang phục và nghề truyền thống giúp người xem hiểu thêm về kỹ thuật dệt lanh, thêu, vẽ hoa văn bằng sáp ong, chạm bạc, rèn và những nghề thủ công gắn với sinh hoạt của đồng bào Mông. Đây không chỉ là những sản phẩm phục vụ đời sống mà còn chứa đựng tri thức dân gian, kinh nghiệm lao động và dấu ấn văn hóa của từng cộng đồng.

Các không gian giới thiệu ẩm thực, sản vật địa phương và sản phẩm OCOP cũng góp phần kết nối văn hóa với sinh kế. Những sản phẩm được tạo ra từ nguyên liệu, kỹ năng và kinh nghiệm bản địa cho thấy tiềm năng phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa, mở rộng cơ hội quảng bá đặc sản và nâng cao giá trị kinh tế cho cộng đồng.

Ở lĩnh vực thể thao và trò chơi dân gian, sự tham gia của các đoàn vận động viên tạo thêm không khí hào hứng, tăng cường giao lưu giữa các địa phương. Những hoạt động này không chỉ đề cao tinh thần rèn luyện sức khỏe mà còn góp phần gìn giữ các hình thức sinh hoạt cộng đồng, khơi dậy niềm tự hào về văn hóa dân tộc.

Tại lễ bế mạc, Ban Tổ chức công bố, trao giải các nội dung văn hóa, nghệ thuật và thể thao. Đối với các nội dung văn hóa, nghệ thuật của 11 đoàn nghệ thuật quần chúng dân tộc Mông, có 26 giải A, 31 giải B và 29 giải C. Đoàn Điện Biên đạt 5 giải A; Thanh Hóa và Thái Nguyên cùng đạt 3 giải A; Tuyên Quang, Cao Bằng, Đắk Lắk, Sơn La, Lào Cai, Phú Thọ và Lai Châu mỗi đoàn đạt 2 giải A; Nghệ An đạt 1 giải A.

Riêng Liên hoan nghệ thuật quần chúng có 14 giải A, 15 giải B và 15 giải C. Ban Tổ chức cũng trao giải ở các nội dung trình diễn khèn Mông, trưng bày và quảng bá văn hóa truyền thống, trình diễn nghề thủ công và trang phục dân tộc Mông, ghi nhận những phần thể hiện nổi bật của các đoàn tham dự.

Cùng với hoạt động trao giải, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tặng Bằng khen cho 13 tập thể, 5 cá nhân có thành tích xuất sắc trong Ngày hội; UBND tỉnh Điện Biên tặng Bằng khen cho 3 tập thể, 5 cá nhân có nhiều đóng góp trong công tác tổ chức. Bộ Dân tộc và Tôn giáo tặng quà cho 6 nghệ nhân ưu tú có đóng góp tích cực trong các hoạt động.

Những phần thưởng không chỉ ghi nhận thành tích mà còn góp phần động viên nghệ nhân, diễn viên, vận động viên và các lực lượng tham gia tiếp tục gìn giữ, thực hành và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống.

Phát biểu bế mạc, ông Nguyễn Minh Phú, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên, Trưởng Ban Tổ chức Ngày hội, nhấn mạnh ý nghĩa của sự kiện trong việc tôn vinh các giá trị văn hóa đặc sắc, nâng cao ý thức gìn giữ, trao truyền di sản, khơi dậy niềm tự hào và tình yêu văn hóa truyền thống trong thế hệ trẻ.

Thành công của Ngày hội cũng cho thấy vai trò quan trọng của cộng đồng, đặc biệt là các nghệ nhân và người có uy tín, trong việc bảo tồn di sản. Khi những người nắm giữ tri thức dân gian tiếp tục truyền dạy cho thế hệ sau, văn hóa không chỉ được lưu giữ trong ký ức mà còn có cơ hội hiện diện thường xuyên trong đời sống.

Từ Điện Biên đến Cao Bằng: Tiếp nối hành trình gìn giữ di sản

Khép lại Ngày hội lần thứ IV, một dấu mốc quan trọng được xác lập khi tỉnh Điện Biên trao cờ đăng cai Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông lần thứ V, năm 2031 cho tỉnh Cao Bằng. Việc chuyển giao quyền đăng cai thể hiện sự tiếp nối giữa các địa phương trong nỗ lực bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mông, đồng thời mở ra kỳ vọng về những không gian giao lưu mới trong những năm tới.

Cao Bằng là địa phương giàu truyền thống lịch sử, văn hóa, nổi bật với Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng, thác Bản Giốc, Khu di tích Quốc gia đặc biệt Pác Bó cùng nhiều cảnh quan và di sản đặc sắc. Đồng bào Mông chiếm khoảng 11,6% dân số toàn tỉnh, với nhiều phong tục, tập quán, nghề truyền thống và giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Phát biểu nhận cờ đăng cai, bà Hà Nhật Lệ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng, khẳng định việc tổ chức Ngày hội lần thứ V vừa là niềm vinh dự, vừa là trách nhiệm của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân địa phương. Tỉnh sẽ tiếp thu kinh nghiệm từ kỳ tổ chức tại Điện Biên, phối hợp chặt chẽ với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng các địa phương, chuẩn bị các điều kiện cần thiết để tổ chức Ngày hội trang trọng, an toàn, thiết thực và giàu bản sắc.

Việc đăng cai trong năm 2031 đặt ra yêu cầu không chỉ tổ chức thành công một sự kiện văn hóa quy mô toàn quốc mà còn tạo điều kiện để các giá trị truyền thống của đồng bào Mông được giới thiệu sâu rộng hơn. Đây cũng là cơ hội gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch, quảng bá sản phẩm địa phương và tạo thêm sinh kế bền vững cho người dân, trên cơ sở tôn trọng bản sắc và vai trò chủ thể của cộng đồng.

Từ những màn trình diễn khèn Mông, sắc màu trang phục truyền thống đến các hoạt động trải nghiệm nghề thủ công, ẩm thực và thể thao, Ngày hội tại Điện Biên đã tạo nên không gian giao lưu giàu ý nghĩa. Giá trị lớn nhất của sự kiện không chỉ nằm ở số lượng tiết mục hay những giải thưởng được trao, mà còn ở cơ hội để các thế hệ gặp gỡ, chia sẻ và thêm tự hào về di sản của dân tộc mình.

Khi văn hóa được gìn giữ trong đời sống thường ngày, được thế hệ trẻ tiếp nhận và được phát huy phù hợp với điều kiện phát triển mới, di sản sẽ trở thành nguồn lực tinh thần và động lực phát triển cộng đồng. Từ Điện Biên đến Cao Bằng, hành trình của Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông tiếp tục mở ra cơ hội để những giá trị truyền thống được lan tỏa, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và làm giàu thêm sự thống nhất trong đa dạng của văn hóa Việt Nam.