Nghệ thuật hát Xẩm lột xác ngoạn mục cùng thời trang và nhạc điện tử

Sự kiện "Sắc Xẩm" đã mang đến một góc nhìn hoàn toàn mới mẻ về nghệ thuật hát Xẩm. Đây là loại hình diễn xướng dân gian đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2022. Không còn bó hẹp trong không gian chiếu xẩm mộc mạc nơi đình làng hay góc phố, chương trình đã đưa nghệ thuật Xẩm bước lên sàn diễn runway lộng lẫy, hòa quyện cùng âm nhạc điện tử sôi động. Đây là nỗ lực sáng tạo đầy tâm huyết của các bạn sinh viên trường Đại học Văn hoá Hà Nội đại diện cho thế hệ Gen Z trong việc làm mới cách tiếp cận văn hóa truyền thống.

Hành trình trải nghiệm nghệ thuật của khán giả được dẫn dắt đầy cảm xúc qua hai chặng mang tính nối tiếp. Mở đầu là chặng "Giao thời", nơi người xem không chỉ đắm chìm trong những giai điệu xẩm cổ truyền mộc mạc mà còn có cơ hội trực tiếp thực hành thông qua phần thị phạm của hai nhà nghiên cứu, nghệ sĩ Nguyễn Quang Long và Mai Tuyết Hoa dưới sự điều phối khéo léo từ TS. MC Trịnh Lê Anh, qua đó hiểu sâu sắc hơn về nghệ thuật hát Xẩm.

Đánh giá về sức sống của loại hình nghệ thuật này, nhà nghiên cứu, nhạc sĩ, nghệ sĩ Nguyễn Quang Long chia sẻ: “Nghệ thuật hát Xẩm rất may mắn là một trong những loại hình nghệ thuật chứa đựng rất nhiều yếu tố: từ văn học, từ âm nhạc, từ tính cách… Điều đặc biệt này góp phần giúp cho nghệ thuật hát Xẩm luôn là một chất liệu để cho các thế hệ nghệ sĩ muốn khai thác và chạm vào nó. Trong từng câu Xẩm đều rất thấm thía, đều là những câu mà cha ông ta, ông bà ta, bố mẹ ta muốn gửi gắm, dạy dỗ ta thông qua lời ca tiếng hát. Tôi nghĩ đó chính là sức sống giúp cho nghệ thuật hát Xẩm trường tồn cùng dân tộc và cùng thời đại ngày hôm nay.”

Với những trăn trở khi “làm mới” di sản, nhà nghiên cứu, nhạc sĩ, nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa bộc bạch bản thân chị và nhạc sĩ Nguyễn Quang Long từng vấp phải sự phản đối gay gắt khi kết hợp Xẩm với Rap, EDM. Vượt qua những áp lực dư luận và luồng ý kiến chỉ trích gay gắt về việc "phá Xẩm", nữ nghệ sĩ vẫn kiên định với con đường đã chọn bằng bản lĩnh và nền tảng chuyên môn vững chắc. Sự thành công của chương trình cũng như sức sống mạnh mẽ của nghệ thuật Xẩm hôm nay chính là minh chứng thuyết phục nhất cho những nỗ lực ấy.

Tiếp nối mạch cảm xúc sau phần giao lưu, chương trình bước vào không gian trình diễn thời trang đầy ấn tượng. Từ cốt lõi truyền thống ấy, tiếng nhị mộc mạc của Xẩm truyền thống dần hòa quyện vào những lớp phối khí mới, mở ra không gian giao thoa của thời trang. Sự xuất hiện của những tà áo dài, chiếc yếm xưa trong diện mạo đương đại đã trao cho khán giả "chìa khóa thời gian" để bước vào hành trình di sản. Chặng biểu diễn này tập trung tái cấu trúc các biểu tượng kinh điển trong mỹ thuật Việt Nam, mang đến góc nhìn đầy tính kiến trúc cho Nón Quai Thao, Áo Tứ Thân hay đưa hình tượng hoa sen thời Lê bước vào ngôn ngữ thời trang dạ hội. Mảng màu làng quê bình dị cũng được tôn vinh sáng tạo qua các chất liệu độc đáo nhằm mô phỏng những làn sóng lúa thân thương.

Nếu "Giao thời" là sự nối nhịp nhẹ nhàng, thì chặng hai mang tên "Khởi diện" lại là đỉnh cao của sự bứt phá. Tại đây, Xẩm hoàn toàn thoát khỏi không gian quen thuộc để "biến hình" cực chất cùng nhạc EDM và Rap. Sàn runway thực sự bùng nổ với những bộ sưu tập mang tinh thần táo bạo. Khán giả đi từ sự trầm trồ trước màn hồi sinh nghệ thuật Pháp lam Huế, thăng hoa cùng không gian tâm linh huyền bí vùng Tây Bắc, cho đến điểm kết tự hào tái hiện tinh thần kiên cường tại chiến khu Pác Bó qua họa tiết rằn ri mạnh mẽ.

Chia sẻ về thông điệp của chương trình, Trưởng Ban tổ chức dự án Sắc Xẩm - Nguyễn Thị Ngọc Bích cho biết mục tiêu duy nhất của nhóm là đưa Xẩm đến gần hơn với thế hệ trẻ và các đối tượng công chúng trong xã hội. Việc lựa chọn kết hợp Xẩm cùng thời trang nhằm chứng minh Xẩm hoàn toàn có thể trở thành một mảnh ghép của một sản phẩm công nghiệp văn hoá. "Xẩm hôm nay có thể hiện diện trong nhiều hoàn cảnh, tại nhiều sân khấu, đan cài cùng các loại hình nghệ thuật khác nhau, phù hợp với nhiều đối tượng. Xẩm vẫn có thể là chính nó nhưng ở một diện mạo khác, hấp dẫn hơn, sáng tạo hơn, mới mẻ hơn. Đó là những thông điệp chúng mình muốn khán giả nhận được sau khi tham gia chương trình. Đó cũng là cách để Xẩm tiếp tục vươn mình trong dòng chảy văn hóa đương đại, được nuôi dưỡng bởi ngọn lửa đam mê và nhiệt huyết sáng tạo từ những người trẻ như chúng mình.", bạn Ngọc Bích nhấn mạnh.

Đồng tình với tầm nhìn đưa di sản vào nền công nghiệp văn hóa, Tiến sĩ, MC Trịnh Lê Anh thẳng thắn nhận định việc biến tài nguyên nghệ thuật thành động lực phát triển kinh tế xã hội đòi hỏi những sản phẩm thực chất, tránh sự cổ vũ mang tính phong trào. Anh cho rằng đưa nghệ thuật truyền thống vào đời sống hôm nay là một bài toán lớn, yêu cầu phải có những chương trình xứng tầm với trải nghiệm của khán giả, không để xảy ra tình trạng truyền thông đi trước nhưng sản phẩm cốt lõi lại thiếu hụt. Vô cùng khuyến khích nỗ lực của các bạn sinh viên, Tiến sĩ, MC Trịnh Lê Anh nhìn nhận đây là thử thách cần sự chung tay của cả người lớn và người trẻ. Anh tin rằng di sản của cha ông không bao giờ mai một mà chỉ đang ngủ đông chờ thế hệ tiếp nối đánh thức, và nếu biết cách khai thác triệt để những tài nguyên tuyệt vời ấy, chúng ta mới thực sự tôn vinh trọn vẹn được di sản nghệ thuật quý giá mà các bậc tiền nhân đã để lại.

Sự bùng nổ của đêm diễn tiếp tục được đẩy lên cao trào với màn khuấy động sân khấu của nhóm nhảy Grooza. Tiết mục nhảy hiện đại "Bất tuyệt thao thao" biểu diễn trên nền nhạc Xẩm phối mới đã khiến cả hội trường vỡ òa, minh chứng rõ rệt cho sức sống mãnh liệt của nghệ thuật cổ truyền trong dòng chảy trẻ trung.

Sự kiện "Sắc Xẩm" khép lại nhưng đã mở ra một hướng đi đầy hứa hẹn, minh chứng rõ ràng cho việc di sản sẽ không bao giờ lùi vào quên lãng nếu người trẻ biết cách thổi bùng ngọn lửa nhiệt huyết và sáng tạo.