Nghi lễ “đón tiếng sấm” của người Ơ Đu trở thành Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Nét văn hóa truyền thống đặc sắc của đồng bào Ơ Đu

Ơ Đu là một trong 5 dân tộc ít người nhất trong cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam chỉ hiện diện duy nhất tại tỉnh Nghệ An. Đồng bào Ơ Đu vẫn gìn giữ một nghi lễ truyền thống đặc sắc mang tên "Lễ đón tiếng sấm đầu năm" (lễ Chăm Phtrong) gắn với tục thờ thần sấm.

Theo già làng Lo Văn Cường, bản Văng Môn, từ xa xưa, khi chưa có lịch tính thời gian, tổ tiên người Ơ Đu sinh sống ở hai bên sông Nậm Nơn - thượng nguồn sông Lam đã lấy tiếng sấm làm dấu hiệu mở đầu năm mới. Vì vậy, lễ đón tiếng sấm đã tồn tại hàng trăm năm qua, được lưu truyền qua nhiều thế hệ và trở thành nét văn hóa tâm linh quan trọng của cộng đồng.

Ngay sau đêm xuất hiện tiếng sấm đầu tiên, sáng hôm sau, người dân trong bản cùng nhau mang các vật dụng sinh hoạt như: nồi niêu, mâm bát, dao, gùi… ra suối thực hiện nghi thức "rửa xui". Sau nghi thức ở suối thiêng, dân bản tập trung tại nơi tổ chức các lễ cúng đầu năm.

Trước tiên là lễ cúng bản nhằm báo với thần linh, thổ địa, thổ công về việc dân bản bước sang năm mới. Tiếp đó là lễ cúng thần sấm, cúng tổ tiên và cúng vía cho dân bản.

"Những mâm lễ được chuẩn bị công phu với các món ăn truyền thống mang đậm hương vị núi rừng như, cá suối nướng, thịt luộc, cơm lam, rượu ống nứa, rêu đá, lạp cá, lá môn… Tất cả đều là lễ vật do người dân cùng đóng góp để bày tỏ lòng biết ơn tổ tiên và cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, bản làng no ấm", già làng Lo Văn Cường nói.

Sau lễ cúng thần linh là nghi lễ buộc chỉ cổ tay làm vía cầu sức khỏe cho các thành viên trong bản. Trong nghi lễ này, ngoài các thầy mo thực hiện nghi lễ buộc chỉ cổ tay thì các gia đình cũng tự buộc cho con cháu mình.... Theo quan niệm của người Ơ Đu sợi chỉ đó là sợi chỉ thiên để buộc hồn buộc vía ở lại với bản thân không được tháo ra cho đến lễ hội năm sau.

Ông Lô Khăm Kha, Chủ tịch UBND xã Nga My cho biết, lễ đón tiếng sấm đầu năm không chỉ phản ánh đời sống tâm linh độc đáo của dân tộc Ơ Đu mà còn thể hiện khát vọng về cuộc sống bình yên, no đủ và sự gắn kết cộng đồng. Đây là di sản văn hóa truyền thống được người Ơ Đu gìn giữ, trao truyền và phát huy vẹn nguyên giữa dòng chảy hiện đại.

Phát huy giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của người Ơ Đu

Ngày 27/6/2025, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã chính thức ký Quyết định số 2192/QĐ-BVHTTDL công nhận tập quán xã hội và tín ngưỡng "Lễ đón tiếng sấm của người Ơ Đu" xã Nga My vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Bằng chứng nhận cao quý này không chỉ là sự ghi nhận của Nhà nước đối với giá trị văn hóa độc đáo của dân tộc Ơ Đu, mà còn là niềm tự hào to lớn của toàn thể nhân dân xã Nga My nói chung và đồng bào bản Văng Môn nói riêng.

Ngày 9/5, UBND xã Nga My tổ chức lễ đón nhận chứng nhận ghi danh danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đối với "Lễ đón tiếng sấm của người Ơ Đu", đồng thời kỷ niệm 20 năm thành lập bản Văng Môn.

Đây là sự kiện trọng đại, có ý nghĩa quan trọng trong công tác bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của đồng bào dân tộc thiểu số tại Nghệ An.

Ông Lương Văn Thái, Trưởng bản Văng Môn cho biết, thời gian tới, ban quản lý bản và bà con bản Văng Môn quyết tâm đẩy mạnh phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo; chú trọng giáo dục thế hệ trẻ và chung tay bảo vệ, phát huy giá trị của di sản văn hóa "Lễ đón tiếng sấm đầu năm" gắn liền với việc xây dựng đời sống văn hóa mới để Văng Môn không chỉ là điểm sáng về tái định cư mà còn trở thành điểm đến du lịch văn hóa - di sản độc đáo của tỉnh Nghệ An.