Ngọc hóa di cốt: Hướng đi mới cho văn hóa tang lễ hiện đại

Sáng 28/3, tại Hội trường Nhà khách Văn phòng Trung ương Đảng, Viện Kinh tế và Pháp luật Quốc tế (thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) tổ chức hội thảo khoa học "Ngọc hóa – xu hướng an táng văn minh và triển vọng tại Việt Nam". Sự kiện thu hút đông đảo chuyên gia, nhà khoa học và nhà quản lý, cùng thảo luận về ngọc hóa tro cốt như một hướng tiếp cận mới trong văn hóa tang lễ, vừa đảm bảo nhân văn, vừa phù hợp với xã hội hiện đại.

Hội thảo được tổ chức với mục tiêu đánh giá thực tiễn và các yêu cầu về đổi mới phương thức an táng, tưởng niệm người khuất tại Việt Nam; đặc biệt trong bối cảnh đô thị hóa, già hóa dân số và yêu cầu về "Đổi mới mạnh mẽ tư duy, thống nhất cao về nhận thức và hành động nhằm phát triển văn hóa trong kỷ nguyên mới".

Giải pháp cho áp lực đô thị và môi trường

Phát biểu khai mạc, GS.TSKH Vũ Minh Giang, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhấn mạnh, trong bối cảnh đô thị hóa, áp lực về môi trường và nhu cầu tinh thần đa dạng, các hình thức an táng truyền thống đang đứng trước yêu cầu đổi mới. Sự phát triển của khoa học công nghệ cùng tư duy tiến bộ sẽ mở ra những phương thức an táng, tưởng niệm văn minh và phù hợp hơn với điều kiện sống hiện nay.

Từ góc nhìn khoa học và xã hội học, ông cho rằng ngọc hóa di cốt là bước phát triển tiếp theo sau hỏa táng, vừa đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường, vừa phù hợp với không gian đô thị ngày càng thu hẹp. Tuy nhiên, để hình thức này được phổ biến, cần có sự chuẩn bị đồng bộ về công nghệ, pháp lý và nâng cao nhận thức xã hội, đồng thời đảm bảo cung cấp thông tin minh bạch về quy trình, chi phí và ý nghĩa. "Ngọc hóa di cốt không chỉ là giải pháp công nghệ mà còn thể hiện cách nhìn mới về cái chết và tưởng niệm.Với những ưu điểm về tính thẩm mỹ, sự gắn kết tinh thần và bảo vệ môi trường, đây hoàn toàn có thể trở thành một xu hướng văn minh hiện đại mà Việt Nam có thể đón đầu.", GS.TSKH Vũ Minh Giang nhấn mạnh.

Khái quát về ngọc hóa và linh ngọc, nhà báo Đinh Ngọc Dương, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế và Pháp luật quốc tế, cho biết ngọc hóa là quy trình sử dụng nhiệt độ và áp suất cao để chuyển tro cốt sau hỏa táng thành các tinh thể bền vững. Về bản chất, đây là quá trình tái cấu trúc vật chất dựa trên các nguyên lý vật lý và hóa học đã được kiểm chứng. Theo ông, giá trị của Linh Ngọc không nằm ở yếu tố huyền bí mà ở ý nghĩa biểu tượng và tinh thần. "Đây là cách lưu giữ ký ức bền vững, cá nhân hóa và phù hợp với xu hướng văn minh hiện đại", ông nhấn mạnh.

Bàn về xu hướng ngọc hóa, PGS.TS Vũ Văn Phúc đánh giá, ngọc hóa phản ánh sự dịch chuyển trong tư duy xã hội trước những thách thức về không gian sống và môi trường. Khi đô thị ngày càng chật hẹp, các hình thức tưởng niệm cần tinh gọn, linh hoạt nhưng vẫn giữ chiều sâu giá trị văn hóa. Ngọc hóa tạo ra hình thức tưởng niệm cá nhân hóa, giúp ký ức về người đã khuất hiện diện gần gũi hơn trong đời sống thường nhật, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào không gian vật lý.

Tuy vậy, PGS.TS Vũ Văn Phúc cũng lưu ý, quá trình tiếp cận cần được thực hiện từng bước, với nền tảng pháp lý rõ ràng và cách truyền thông phù hợp, tránh gây hiểu sai hoặc kỳ vọng không đúng. Khi được triển khai một cách bài bản, ngọc hóa có thể trở thành một lựa chọn bổ sung cho hệ thống dịch vụ tang lễ, vừa đáp ứng nhu cầu mới, vừa không làm đứt gãy các giá trị truyền thống.

Bảo tồn giá trị văn hóa trong xu hướng an táng hiện đại

Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Bùi Hoài Sơn – Đại biểu Quốc hội, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa – Giáo dục của Quốc hội cho biết, riêng tại Hà Nội, mỗi năm có khoảng 50.000 người qua đời; nếu mỗi trường hợp an táng sử dụng 3m² đất thì tổng diện tích lên tới 150.000m², tạo áp lực lớn lên quỹ đất đô thị.

Theo ông, việc phát triển các hình thức an táng mới cần tuân thủ nguyên tắc tôn trọng truyền thống, bảo đảm tính nhân văn và hướng tới phát triển bền vững. Mục tiêu không phải thay thế hoàn toàn phương thức cũ, mà mở rộng thêm những lựa chọn văn minh, phù hợp với bối cảnh hiện đại.

Từ đó, ngọc hóa được xem là một gợi mở đáng chú ý, góp phần dung hòa giữa nhu cầu tưởng niệm và yêu cầu bảo vệ môi trường, tiết kiệm đất đai. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh việc triển khai cần thận trọng, có nghiên cứu khoa học và khung pháp lý phù hợp, nhằm bảo đảm sự hài hòa giữa đổi mới và các giá trị văn hóa truyền thống.

Các tham luận tại hội thảo cũng chỉ ra, Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong lĩnh vực an táng, như áp lực quỹ đất, nguy cơ ô nhiễm môi trường và nhu cầu dịch vụ hậu sự tăng cao. Trong bối cảnh đó, các mô hình hiện đại như ngọc hóa được xem là giải pháp tiềm năng để tối ưu không gian, giảm tác động môi trường và phù hợp với đời sống đô thị. Hội thảo kỳ vọng nâng cao nhận thức xã hội và tạo cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách an táng và tưởng niệm trong tương lai.