Người dân kỳ vọng lớn vào sàn giao dịch vàng

Cần tạo niềm tin

Chỉ đạo khẩn trương của Thủ tướng về việc vận hành sàn giao dịch vàng ngay trong tháng 2-2026 không chỉ mang ý nghĩa điều hành thị trường, mà còn chạm đúng vào một kỳ vọng từ lâu trong xã hội: làm thế nào để vàng trong dân trở thành nguồn lực cho nền kinh tế mà không phá vỡ thói quen tích trữ đã ăn sâu nhiều thế hệ.

Thực tế cho thấy, vàng không đơn thuần là một tài sản đầu tư. Với nhiều gia đình Việt Nam, vàng còn là "két sắt truyền thống", là bảo hiểm trước bất trắc. Vì vậy, mọi chính sách liên quan đến vàng nếu chỉ tiếp cận bằng tư duy quản lý hành chính sẽ rất khó thành công. Cốt lõi nằm ở niềm tin và cảm giác an toàn của người sở hữu vàng.

Chia sẻ của bà Lê Bảo Thy, người dân phường Tân Thuận, TP Hồ Chí Minh, phản ánh rõ tâm lý này. Bà Thy không phản đối việc đưa vàng vào hệ thống chính thức, nhưng điều bà chờ đợi là cơ chế chứng nhận và chứng chỉ vàng đủ tin cậy. Khi quyền sở hữu được ghi nhận bằng chứng chỉ hợp pháp, có thể mua bán, chuyển nhượng dễ dàng mà không còn nỗi lo bảo quản hay rủi ro mất mát, người dân mới sẵn sàng tham gia. Ở góc độ đó, chứng chỉ vàng không phải là công cụ tài chính thuần túy, mà là cầu nối tâm lý giữa vàng vật chất và thị trường hiện đại.

Nhận định của chuyên gia kinh tế Nguyễn Trí Hiếu cũng củng cố luận điểm này. Ông cho rằng huy động vàng trong dân không khó, nếu Ngân hàng Nhà nước cấp phép cho các tổ chức đủ uy tín thu nhận vàng và phát hành chứng chỉ tương ứng. Vấn đề then chốt không nằm ở kỹ thuật phát hành, mà ở lợi ích đi kèm. Khi người dân gửi vàng mà không nhận được giá trị gia tăng nào, họ sẽ tiếp tục chọn két sắt gia đình thay vì hệ thống tài chính. Đây là phản ứng hoàn toàn hợp lý.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, niềm tin thị trường không tự nhiên mà có. Mô hình sàn giao dịch vàng SGX của Singapore được nhiều chuyên gia dẫn chứng chính bởi cách tiếp cận minh bạch và nhất quán. Việc công khai thông tin giao dịch, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và đa dạng hóa sản phẩm tài chính gắn với vàng giúp người dân tham gia thị trường mà không đánh mất quyền kiểm soát tài sản. Đó là bài học quan trọng cho Việt Nam trong giai đoạn khởi động.

Nếu sàn giao dịch vàng chỉ dừng ở vai trò nơi mua bán, trong khi cơ chế chứng nhận, lưu ký và bảo toàn giá trị chưa rõ ràng, kỳ vọng của người dân sẽ nhanh chóng chuyển thành hoài nghi. Khi đó, mục tiêu minh bạch hóa thị trường và thu hẹp chênh lệch giá rất khó đạt được.

Lợi ích quyết định hành động

Niềm tin là điều kiện cần, nhưng lợi ích cụ thể mới là điều kiện đủ để người dân hành động. Đây là điểm mấu chốt mà nhiều nhà đầu tư cá nhân đã thẳng thắn chỉ ra.

Anh Lê Nam Hải, một nhà đầu tư vàng tại phường Xuân Hòa, TP Hồ Chí Minh, cho rằng an toàn và minh bạch là chưa đủ. Người dân cần nhìn thấy lợi ích tài chính rõ ràng khi đưa vàng vào sàn giao dịch. Nếu tham gia mà không có ưu đãi về thuế, không có lãi suất hay giá trị gia tăng, thì việc giữ vàng tại nhà vẫn là lựa chọn hợp lý hơn về mặt kinh tế.

Trong bối cảnh đó, chính sách thuế đóng vai trò như một "đòn bẩy mềm". Việc miễn hoặc giảm thuế cho các giao dịch vàng nhỏ lẻ không chỉ khuyến khích người dân tham gia thị trường chính thức, mà còn giúp Nhà nước kiểm soát dòng chảy vàng hiệu quả hơn. Khi chi phí tham gia hệ thống thấp hơn rủi ro giữ vàng vật chất, quyết định của người dân sẽ thay đổi.

Song song với thuế, lãi suất là yếu tố có tính quyết định. Nếu vàng gửi vào hệ thống ngân hàng hoặc sàn giao dịch có thể sinh lời, dù ở mức hợp lý, thì vàng sẽ được nhìn nhận như một tài sản "đang hoạt động", thay vì tài sản "nằm yên". Khi đó, lượng vàng trong dân không chỉ được huy động, mà còn tạo ra vòng quay cho đầu tư và sản xuất.

PGS.TS Ngô Trí Long nhận định rằng sàn giao dịch vàng, nếu được thiết kế đúng, sẽ góp phần giảm đầu cơ và ổn định thị trường. Một cơ chế tài chính rõ ràng, minh bạch sẽ hạn chế các cơn sốt giá mang tính tâm lý, vốn thường bùng phát trong bối cảnh thiếu thông tin. Tuy nhiên, ông Long cũng nhấn mạnh rằng ổn định thị trường không thể đạt được bằng mệnh lệnh hành chính, mà phải bằng lợi ích kinh tế hài hòa giữa Nhà nước và người dân.

Ở góc nhìn dài hạn, việc huy động vàng trong dân thông qua sàn không chỉ nhằm giải quyết bài toán thị trường vàng, mà còn liên quan trực tiếp đến phát triển kinh tế bền vững. Khi nguồn lực vàng được đưa vào hệ thống tài chính một cách tự nguyện, Nhà nước có thêm dư địa điều hành, doanh nghiệp có thêm nguồn vốn, còn người dân vẫn bảo toàn được giá trị tài sản của mình.

Ngược lại, nếu sàn giao dịch vàng vận hành mà thiếu cơ chế khuyến khích rõ ràng, người dân sẽ đứng ngoài cuộc. Khi đó, sàn giao dịch có thể tồn tại về mặt hình thức, nhưng không đạt được mục tiêu huy động nguồn lực xã hội. 

Kỳ vọng của người dân với sàn giao dịch vàng là có thật và hoàn toàn chính đáng. Nhưng kỳ vọng đó chỉ được hiện thực hóa khi niềm tin được xây dựng bằng cơ chế minh bạch, và hành động được thúc đẩy bằng lợi ích cụ thể. Nếu làm được điều này, sàn giao dịch vàng không chỉ là một công cụ điều tiết thị trường, mà còn là bước chuyển quan trọng trong cách tiếp cận vàng như một nguồn lực quốc gia, thay vì tài sản "đóng băng" trong từng gia đình.