Nguồn cung năng lượng gây sức ép lên kinh tế châu Âu

Hạn hán gây sức ép lên nguồn cung điện châu Âu

Mùa hè khắc nghiệt vừa qua cùng những biến động địa chính trị đang đặt hệ thống năng lượng châu Âu trước những thách thức lớn. Đợt nắng nóng kéo dài cùng tình trạng khô hạn diện rộng đã đẩy hệ thống năng lượng của khu vực này vào thế khó. Mực nước giảm kỷ lục trên các dòng sông lớn như sông Danube không chỉ làm sụt giảm sản lượng thủy điện, mà còn đe dọa trực tiếp đến hoạt động làm mát của các nhà máy điện hạt nhân. Nhiều quốc gia đã phải triển khai các biện pháp kỹ thuật khẩn cấp nhằm duy trì an ninh năng lượng.

Nắng nóng gay gắt và lượng mưa sụt giảm nghiêm trọng trong mùa hè đã gây ảnh hưởng nặng nề đến hệ thống cung cấp điện tại châu Âu. Mực nước sông Danube xuống mức thấp kỷ lục buộc Nhà máy điện hạt nhân Paks - nơi cung cấp gần 50% sản lượng điện cho Hungary - phải giảm công suất hoạt động xuống chỉ còn hơn 10%.

Để tránh nguy cơ phải ngừng hoạt động hoàn toàn, chính quyền Hungary đã khẩn cấp đánh chìm hai sà lan nhằm nâng mực nước tạm thời, đồng thời đẩy nhanh tiến độ xây dựng đập đáy cắt ngang lòng sông Danube để điều tiết dòng chảy.

Ông Ben Mcwilliams - Nhà nghiên cứu khí hậu và năng lượng, Tổ chức tư vấn Bruegel, cho biết: "Điều tương đối an tâm là châu Âu có một hệ thống năng lượng có khả năng chống chịu cao. Điều đó có nghĩa là khi xảy ra một cú sốc ở một khu vực cụ thể, họ không phải đóng kín hệ thống để điều chỉnh giảm nhu cầu hay tự mình bù đắp thiếu hụt. Mà cú sốc đó sẽ được hấp thụ bởi toàn bộ hệ thống châu Âu. Tuy nhiên, sự chống chịu này phải trả giá. Việc tăng cường nhập khẩu điện đồng nghĩa với chi phí cao hơn cho các quốc gia đó".

Không chỉ Hungary, tình trạng thiếu nước làm mát và sụt giảm mực nước thủy điện còn diễn ra trên toàn châu Âu. Tại Serbia, nhà máy thủy điện Iron Gate 1 chỉ hoạt động khoảng 40% công suất. Trong khi đó, tại Áo, sản lượng thủy điện trên sông Danube trong tháng 7 đã giảm khoảng 30% so với cùng kỳ các năm trước.

Việc sụt giảm sản lượng điện từ cả nguồn hạt nhân lẫn thủy điện, kết hợp với nhu cầu sử dụng thiết bị làm mát tăng cao trong đợt nắng nóng, đã đẩy giá điện bán buôn tại nhiều quốc gia châu Âu như Italy và Tây Ban Nha lên mức cao nhất kể từ đợt khủng hoảng khí đốt mùa đông 2022 - 2023. Các giải pháp kỹ thuật này được xem là nỗ lực ngắn hạn trong bối cảnh thách thức khí hậu ngày càng gia tăng.

Châu Âu đối mặt nguy cơ thiếu khí đốt

Bài toán năng lượng tại châu Âu càng thêm khó giải khi chỉ còn vài tháng nữa là bước vào mùa đông. Giá khí đốt tự nhiên tại châu Âu vừa qua đã vượt mốc 80 euro/MW/h - mức cao nhất kể từ tháng 1/2023 và đã tăng hơn gấp đôi kể từ khi xung đột Trung Đông bùng phát. Tuy nhiên, không dừng lại ở đó. Giới chuyên gia dự đoán, mùa đông năm nay, châu Âu có thể phải đối mặt với mức giá khí đốt kỷ lục 100 euro/MW/h - vọt lên ngang ngửa thời kỳ đỉnh điểm của khủng hoảng năng lượng năm 2022.

Tình trạng dự trữ khí đốt ở mức thấp đang đặt châu Âu trước nguy cơ chịu sức ép nguồn cung khi bước vào mùa đông. Theo dữ liệu từ Cơ sở hạ tầng Khí đốt châu Âu, các kho chứa khí đốt của Liên minh châu Âu hiện mới đạt khoảng 63 - 67% công suất, thấp hơn đáng kể so với mức khoảng 80% cùng kỳ năm ngoái. Mức dự trữ thấp được cho là do nhiều yếu tố kết hợp, trong đó có nhu cầu khí đốt tăng để phát điện trong các đợt nắng nóng mùa hè, trong khi căng thẳng tại Trung Đông gây thêm rủi ro đối với nguồn cung năng lượng.

Bà Priscila Azevedo Rocha - Chuyên gia phân tích thị trường năng lượng cho biết: "Vấn đề hiện nay với mức dự trữ thấp trước khi bước vào mùa đông không phải là việc không có đủ nguồn cung. Chúng ta sẽ tìm được nguồn cung, nhưng chi phí mua sẽ đắt đỏ. Chúng ta đang chuẩn bị bước vào mùa đông với lượng khí đốt dự trữ ở mức rất thấp. Lượng dự trữ này giống như một khoản bảo hiểm, giúp ứng phó khi có sự cố xảy ra. Khi "tấm đệm" an toàn này bị thu hẹp, châu Âu sẽ phải ra thị trường và cạnh tranh để đảm bảo nhiên liệu cho mùa đông với mức giá rất cao".

Bên cạnh đó, Tòa Kiểm toán châu Âu cho rằng việc giảm nhập khẩu năng lượng từ Nga thời gian qua chủ yếu nhờ mùa đông trước tương đối ấm và giá năng lượng cao làm giảm nhu cầu, thay vì hoàn toàn phản ánh hiệu quả của các chính sách.

Để đảm bảo nguồn cung cho mùa đông, châu Âu sẽ phải cạnh tranh với các thị trường châu Á trên thị trường toàn cầu để thu hút các nguồn khí đốt. Khi nhu cầu sưởi ấm tăng và nguồn dự trữ vẫn ở mức thấp, giá khí đốt tại châu Âu được dự báo tiếp tục duy trì ở mức cao, làm gia tăng chi phí năng lượng đối với người tiêu dùng.

Lối ra cho bài toán năng lượng tại châu Âu

Trước sức ép kép từ thời tiết cực đoan và nguồn cung năng lượng, châu Âu đang đẩy mạnh các giải pháp vừa ứng phó trước mắt, vừa giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch về dài hạn.

Trước mắt, các nước đang tăng cường bổ sung dự trữ khí đốt và cạnh tranh trên thị trường quốc tế để bảo đảm nguồn cung cho mùa đông. Về dài hạn, châu Âu hướng tới giảm nhu cầu khí đốt thông qua phát triển năng lượng tái tạo và điện hạt nhân, đồng thời nâng cấp hạ tầng năng lượng.

Reuters nhận định, đây là quá trình cần nhiều năm để phát huy hiệu quả. Song song, Ủy ban châu Âu khuyến nghị các nước thành viên đầu tư khoảng 70 tỷ Euro mỗi năm đến năm 2050 cho thích ứng với biến đổi khí hậu, nhằm giảm thiểu những tổn thất kinh tế do thời tiết cực đoan.