Ngưỡng xử lý hành vi trốn thuế: Nhiều ý kiến đề xuất điều chỉnh

Tại dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đang được Bộ Tư pháp thẩm định, trong đó có khoản 1 Điều 200 quy định truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tội trốn thuế vẫn được giữ ở ngưỡng từ 100 triệu đồng trở lên, mức đã được áp dụng từ năm 2015. Cụ thể, Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi 2017), quy định người có hành vi trốn thuế từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng hoặc dưới 100 triệu đồng nhưng trước đó đã bị xử phạt hành chính về hành vi trốn thuế hoặc hình sự một số tội danh khác. Quy định đang thu hút nhiều ý kiến khác nhau từ cộng đồng doanh nghiệp và giới chuyên gia.

Bởi trong bối cảnh quy mô doanh thu, dòng tiền và nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp hiện nay đã thay đổi đáng kể so với trước đây. Nhiều ý kiến cho rằng mức 100 triệu đồng đã thực hiện trong nhiều năm qua, đã không còn phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội cũng như sự phát triển kinh tế của đất nước.

Luật Quản lý thuế năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, quy định 10 nhóm hành vi bị xác định là trốn thuế. Trong đó có các hành vi như: không nộp hồ sơ đăng ký thuế; không nộp hoặc chậm nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày; không ghi chép đầy đủ doanh thu; không xuất hóa đơn; sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp…

Nhiều hộ kinh doanh nhỏ và doanh nghiệp mới chuyển đổi cho rằng họ đang chịu áp lực thích ứng khá lớn. Bởi trong thực tế, những sai sót về kê khai hay nghiệp vụ kế toán nếu không được phân định rõ với hành vi cố ý gian lận, có thể tạo tâm lý e ngại trong hoạt động kinh doanh.

"Các doanh nghiệp khá dè dặt trong các hoạt động của mình và lo sợ trong vấn đề doanh nghiệp chưa đủ kiến thức về thuế dẫn đến sai sót trong kinh doanh. Chúng tôi mong muốn nâng ngưỡng này lên", anh Lê Huy Thành - Phó Tổng Giám đốc Công ty Trách nhiệm Hữu hạn Kiểm toán và Tư vấn VSA cho biết.

Mức doanh thu không phải nộp thuế đối với hộ kinh doanh đã được nâng từ 100 triệu đồng lên 1 tỷ đồng mỗi năm. Do đó, nhiều ý kiến cho rằng ngưỡng xử lý hình sự đối với hành vi trốn thuế cũng cần được nghiên cứu điều chỉnh phù hợp hơn với bối cảnh kinh tế hiện nay.

Bà Đặng Hồng Minh - Giám đốc Công ty Trách nhiệm Hữu hạn Kế toán - Thuế Liên Việt nêu ý kiến: "Theo ý kiến của tôi, có thể nâng lên từ 5 đến 10 lần so với ngưỡng miễn thuế của hộ kinh doanh. Đối với hộ kinh doanh thì có thể là ngưỡng xử lý hình sự là 500 triệu đồng, còn đối với doanh nghiệp là 1 tỷ đồng. Bởi vì cho người ta có cơ hội để người ta phục hồi việc sản xuất kinh doanh, vì vào một thời điểm nào đó người ta khó khăn".

Theo các chuyên gia, nếu nghiên cứu nâng ngưỡng xử lý hình sự đối với hành vi trốn thuế thì cũng cần tăng chế tài xử phạt hành chính tương ứng, nhằm bảo đảm tính răn đe. Đồng thời, cách tiếp cận này cũng được cho là phù hợp với tinh thần "không hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự" đã được nhấn mạnh trong Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị.

"Khi nói đến hình sự hóa người ta khá lo lắng, mất nhiều quyền lợi công dân, ảnh hưởng đến việc sản xuất, kinh doanh. Nhưng nếu xử lý hành chính về thuế ở mức cao hơn sẽ có thể làm được. Do vậy, nên tăng cường mức xử lý vi phạm hành chính về thuế lên", bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam nêu ý kiến.

Góp ý đối với dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi, Bộ Tài chính cũng đề xuất nâng ngưỡng xử lý hình sự đối với tội trốn thuế lên 200 triệu đồng đối với cá nhân và 400 triệu đồng đối với pháp nhân thương mại.

Theo Bộ Tài chính, việc điều chỉnh nhằm phù hợp hơn với bối cảnh kinh tế hiện nay, đồng thời giảm áp lực cho cơ quan thực thi trong quá trình xử lý các vụ việc vi phạm về thuế.