Nguy cơ đứt gãy chuỗi vận tải: bài toán 1.900 tỷ đồng khi dừng chạy tàu vào trung tâm Hà Nội

Ga Hà Nội - "Trái tim" của mạng lưới giao thông quốc gia

Tại Công văn số 937/UBND-ĐT, UBND TP. Hà Nội đề nghị Bộ Xây dựng nghiên cứu phương án bàn giao tuyến đường sắt Yên Viên - Ngọc Hồi để xây dựng trục không gian Quốc lộ 1A, khu đô thị thể thao Olympic và các tuyến đường sắt đô thị. Đồng thời, Thành phố cũng đề xuất phấn đấu đến năm 2028 sẽ hoàn thành các dự án trọng điểm như tuyến cải dịch Phú Xuyên - Ngọc Hồi, tổ hợp ga Ngọc Hồi, ga Thường Tín mới và tuyến vành đai phía Đông.

Trước viễn cảnh này, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) đã lên tiếng cảnh báo về sự đứt gãy kết nối mạng lưới đường sắt. Đánh giá về tầm quan trọng của ga trung tâm, ông Nguyễn Chính Nam, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Đường sắt Việt Nam nhấn mạnh: "Ga Hà Nội được ví như "trái tim" của toàn bộ hệ thống, quyết định khả năng vận hành và tính liên kết của mạng lưới. Ga Hà Nội còn thực hiện các nhiệm vụ đặc thù về an ninh, quốc phòng". Ga Hà Nội hiện tập trung hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, là điểm khởi đầu của trục Bắc - Nam, phân phối luồng khách theo hình sao và kết nối luồng hàng hóa liên vùng, liên vận quốc tế.

Hệ lụy kinh tế: Doanh thu "bốc hơi" và nguy cơ phá sản

Theo phân tích của VNR, nếu bàn giao ngay tuyến Yên Viên - Ngọc Hồi khi chưa có hạ tầng thay thế, tàu sẽ phải dừng và trung chuyển tại ga Ngọc Hồi và Yên Viên. Tác động trực tiếp lớn nhất là thiệt hại về mặt tài chính. Các chuyên gia ước tính doanh thu vận tải của VNR có thể giảm tới 1.900 tỷ đồng, trong đó vận tải hành khách giảm 40% và hàng hóa giảm 20%.

Sự sụt giảm nghiêm trọng này có thể đẩy Tổng công ty cùng các doanh nghiệp trong ngành vào tình thế khó khăn kéo dài, mất cân đối tài chính và thậm chí đối mặt với nguy cơ phá sản. Khi đó, doanh nghiệp sẽ không thể hoàn thành nghĩa vụ bảo toàn và phát triển vốn Nhà nước theo quy định tại Nghị định số 15/2025/NĐ-CP.

Không chỉ dừng lại ở bài toán của doanh nghiệp, phương án này còn ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của khoảng 5.000 lao động trong ngành và gián tiếp tới hơn 22.000 lao động khác, đồng thời làm suy giảm nguồn nhân lực cho các dự án đường sắt tương lai.

Đứt gãy chuỗi vận tải và áp lực khổng lồ lên đường bộ

Sự gián đoạn của đường sắt sẽ tạo ra hiệu ứng domino lên toàn bộ ngành logistics. VNR lo ngại chuỗi cung ứng vận tải có nguy cơ đứt gãy tức thì. Khi đó, toàn bộ khối lượng vận chuyển, đặc biệt là hàng rời, hàng siêu trường, siêu trọng và lượng lớn hành khách sẽ bị dồn sang đường bộ. Hàng loạt hợp đồng vận chuyển xăng dầu, hóa chất, phân bón hay liên vận quốc tế đứng trước nguy cơ phá vỡ. Việc dịch chuyển này không chỉ làm gia tăng tai nạn, ùn tắc giao thông mà còn khiến chi phí logistics tăng vọt, kéo theo giá thành hàng hóa tăng cao.

Ngay cả trong kịch bản tối ưu nhất là chờ xây dựng xong ga Thường Tín mới, việc tổ chức vận tải cũng đối mặt nhiều rủi ro. Ga Thường Tín mới cách trung tâm Hà Nội hơn 20km, trong khi tuyến đường sắt đô thị số 1 chưa hoàn thiện, hành khách sẽ phải chuyển tải nhiều lần gây bất tiện lớn. Sẽ có khoảng 1 triệu tấn hàng hóa mỗi năm phải trung chuyển và 1,8 triệu lượt hành khách phải chịu thêm chi phí tiếp cận ga. Việc duy trì đoàn tàu đi từ trung tâm không chỉ là vấn đề vận tải mà còn khẳng định vị thế và năng lực kết nối toàn cầu của Thủ đô.

Kiến nghị về một lộ trình thận trọng

Từ những phân tích thực tiễn, đại diện VNR, ông Nguyễn Chính Nam đưa ra kiến nghị: "Chúng tôi đề nghị các cấp, ngành thận trọng xem xét các yếu tố lịch sử khi quyết định dừng chạy tàu vào ga Hà Nội, đồng thời sớm triển khai tuyến đường sắt vành đai phía Đông theo quy hoạch khổ 1.000 mm từ ga Thường Tín mới kết nối với tuyến Hà Nội - Hải Phòng".

Đồng thời, VNR cũng kiến nghị nếu các cơ quan có thẩm quyền vẫn quyết định dừng chạy tàu vào khu vực Hà Nội, Bộ Tài chính cần xem xét điều chỉnh các chỉ tiêu kế hoạch kinh doanh giai đoạn 2026-2030 để có giải pháp bảo toàn vốn Nhà nước. Hiện tại, Bộ Xây dựng đã yêu cầu VNR tiến hành đánh giá toàn diện các tác động và đề xuất giải pháp, lộ trình cụ thể đối với đề án này. Việc quy hoạch đô thị là xu thế tất yếu, song bài toán cân bằng lợi ích giữa chỉnh trang hạ tầng và duy trì huyết mạch giao thông quốc gia đang cần những bước đi thực sự thận trọng.