Nguy cơ khủng hoảng y tế gia tăng khi xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran tiếp diễn

Tuần trước, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cảnh báo đợt leo thang mới nhất tại Trung Đông có thể làm gia tăng các rủi ro về y tế trên phạm vi toàn khu vực.

Theo WHO, hệ thống y tế đang chịu sức ép lớn khi số người bị thương và phải sơ tán tăng lên, các cơ sở y tế tiếp tục bị tấn công, trong khi nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng ngày càng gia tăng.

Các nhân viên cứu trợ cho biết khi giao tranh kéo dài, nguy cơ bùng phát dịch bệnh, ô nhiễm độc hại trong không khí và các vấn đề về sức khỏe tâm thần có thể xuất hiện.

Ông Joe Belliveau, Giám đốc điều hành tổ chức nhân đạo MedGlobal, nhận định tác động đã thể hiện rõ khi số người phải di dời tăng, tình trạng căng thẳng tâm lý lan rộng và khả năng cung cấp dịch vụ y tế bị suy giảm. Theo ông, những diễn biến hiện nay cho thấy cuộc khủng hoảng có thể kéo dài trong thời gian tới.

Nguy cơ lây lan dịch bệnh truyền nhiễm

Theo các nhân viên cứu trợ, khi hàng trăm nghìn người phải rời bỏ nhà cửa, các trại tị nạn hoặc nơi trú ẩn tạm thời dễ trở thành môi trường thuận lợi cho dịch bệnh lây lan. Tình trạng quá tải, thiếu điều kiện vệ sinh và thiếu nước sạch có thể tạo ra nguy cơ cao đối với các bệnh truyền nhiễm.

Một báo cáo năm 2024 của các nhà nghiên cứu tại Gaza và Morocco cho thấy điều kiện sinh hoạt chật chội, thiếu nước sạch và hệ thống vệ sinh kém có thể tạo ra "môi trường thuận lợi cho dịch bệnh bùng phát".

Trong năm đầu của cuộc chiến Israel - Hamas, trong số những người dân phải di dời tại Gaza có nhiều trường hợp bị ghẻ, chấy rận, thủy đậu, tiêu chảy, nhiễm trùng phổi và viêm gan A.

Báo cáo năm 2019 của Cao ủy Liên hợp quốc về người tị nạn (UNHCR) và trường Y tế Công cộng Johns Hopkins Bloomberg cho biết trong giai đoạn 2009 - 2017 đã xảy ra 364 đợt bùng phát dịch tại 108 trại tị nạn ở 21 quốc gia, trong đó khoảng 90% số trại ghi nhận ít nhất 1 hoặc 2 loại bệnh truyền nhiễm.

"Tôi không nghĩ còn nhiều nơi khác để người dân có thể đi khi họ phải sống trong cảnh chật chội như vậy, gần như không có điều kiện vệ sinh hay nước sạch" - bà Kate Phillips-Barrasso, Phó Chủ tịch phụ trách chính sách toàn cầu của tổ chức Mercy Corps, nói với ABC News - "Các bệnh về đường hô hấp, đặc biệt ở trẻ em, rất dễ lây lan trong hoàn cảnh này".

Ông Ricardo Peres, Phó phát ngôn viên của UNICEF, cho biết mức độ rủi ro là cao hơn đối với trẻ nhỏ: "Nguy cơ là rất lớn vì hệ miễn dịch của trẻ em ở đây vẫn đang trong quá trình phát triển. Khi việc tiếp cận dinh dưỡng đầy đủ, thực phẩm và nguồn nước sạch bị hạn chế, nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm hoặc các bệnh lây qua đường nước sẽ tăng lên".

Ông Peres cho biết UNICEF đã triển khai các phòng khám y tế lưu động nhằm tiếp cận những trẻ em đang phải di dời, như các trường hợp phải sơ tán tại Lebanon, song cảnh báo sẽ rất khó đáp ứng nếu số lượng trẻ em và các gia đình phải di dời tiếp tục gia tăng khi xung đột tại Trung Đông leo thang, đồng thời làm gián đoạn thêm các dịch vụ y tế thiết yếu đối với phụ nữ mang thai, người cao tuổi và các ca phẫu thuật cần thiết không liên quan đến chiến sự.

Nguy hại từ ô nhiễm môi trường vì khói độc

Các chuyên gia cứu trợ cho biết khi các cuộc không kích đánh trúng các cơ sở chứa dầu lớn của Iran, hiện tượng "mưa đen" đã xảy ra trong nhiều ngày, có thể gây ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe con người. Các đám cháy do các cuộc tấn công của Israel vào bể chứa dầu vào ngày 14/3 đã kéo dài nhiều ngày, khiến giới chức Iran phải cảnh báo người dân về nguy cơ mưa axit và mưa chứa chất độc.

WHO cho biết các vụ cháy cơ sở chứa dầu và khói tại Iran đang khiến người dân tiếp xúc với các chất ô nhiễm độc hại, có thể gây khó thở, kích ứng mắt và da.

Bà Phillips-Barrasso cho biết tổ chức của bà nhận được "những báo cáo rất đáng lo ngại" về tác động sau các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu: "Tại Tehran, chất lượng không khí đang ở mức rất xấu và người dân phải hít khói độc. Chúng tôi cho rằng tình trạng này có thể lan sang các khu vực khác trong vùng Vịnh. Có báo cáo về mưa bụi đen và những hiện tượng có thể gây hậu quả lâu dài".

Ông Belliveau cho biết MedGlobal cũng nhận được các báo cáo tương tự từ Lebanon và Syria: "Chúng tôi đã ghi nhận các cảnh báo về tình trạng kích ứng da, mắt và phổi gia tăng trong khu vực, có thể liên quan đến chất lượng không khí kém do khói hoặc dầu cháy".

Ông Peres cho biết việc trẻ em phải hít phải khói độc từ dầu cháy trong thời gian dài có thể gây ảnh hưởng trực tiếp đến phổi.

Ảnh hưởng tới sức khỏe tâm thần

Theo báo cáo năm 2019 của WHO, ít nhất 20% những người trải qua sang chấn trong xung đột vũ trang sẽ gặp các vấn đề về sức khỏe tâm thần.

Các nhà nghiên cứu cho biết 22,1% dân số trong vùng xung đột từng mắc trầm cảm, lo âu, rối loạn căng thẳng hậu sang chấn, rối loạn lưỡng cực hoặc tâm thần phân liệt tại một thời điểm nào đó. Khoảng 9,1% người dân mắc các bệnh này ở mức độ trung bình đến nặng và 5,1% ở mức nặng.

Một nghiên cứu năm 2023 của trường Y Wayne State (Mỹ) cho thấy những người phải di dời trong thời chiến thường gặp các vấn đề tâm lý với tỷ lệ cao hơn so với dân số nói chung.

"Nhiều dân thường đã phải di dời và đang trải qua lo âu, căng thẳng sau sang chấn và trầm cảm" - ông Belliveau nói - "MedGlobal đang triển khai các chương trình chăm sóc sức khỏe tâm thần trong khu vực và chúng tôi đã chứng kiến tình trạng này xảy ra hàng ngày trong vài ngày qua".

Ông cho biết thêm rằng ngay cả các nhân viên cứu trợ cũng chịu áp lực tâm lý khi làm việc trong vùng chiến sự, điều này có thể dẫn tới tình trạng kiệt sức.

"Chúng tôi thấy sự bền bỉ rất lớn từ đội ngũ nhân viên y tế nhưng áp lực kéo dài chắc chắn sẽ để lại hậu quả" - ông nói.