Nguyên nhân khiến dịch Ebola lan rộng tại Congo

Dịch Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo đang gây lo ngại khi đã khiến hơn 100 người tử vong, trong bối cảnh nhiều cộng đồng nông thôn vẫn giữ thói quen ăn thịt rừng và còn chịu ảnh hưởng từ tin giả, phong tục mê tín...

Cộng hòa Dân chủ Congo, quốc gia ở Trung Phi, là nơi virus Ebola lần đầu được phát hiện vào năm 1976. Đến nay, nước này đã ghi nhận 17 đợt bùng phát Ebola, nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào khác. Trong giai đoạn 2018 - 2020, một đợt dịch nghiêm trọng tại đây từng khiến 2.299 người thiệt mạng.

Ebola là loại virus nguy hiểm, thường gây bệnh nặng với các triệu chứng như sốt cao, chảy máu trong và chảy máu ngoài. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), virus này có nguồn gốc từ động vật hoang dã và có thể lây sang người khi tiếp xúc với máu hoặc dịch cơ thể của động vật nhiễm bệnh, như dơi ăn quả, nhím và các loài linh trưởng như khỉ. Khi đã xâm nhập cộng đồng, Ebola có thể lây từ người sang người qua tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể hoặc bề mặt nhiễm bẩn.

Đợt bùng phát hiện nay liên quan đến chủng Bundibugyo, một chủng Ebola hiếm gặp. Khác với chủng Zaire phổ biến hơn, chủng Bundibugyo hiện chưa có vaccine hoặc phương pháp điều trị được phê duyệt.

Một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ lây nhiễm là thói quen săn bắt, chế biến và ăn thịt động vật hoang dã, thường gọi là thịt rừng. Tại nhiều vùng nông thôn ở lưu vực Congo, khu rừng mưa lớn thứ 2 thế giới, thịt rừng có thể cung cấp tới 80% lượng protein cho người dân. Vì vậy, việc kêu gọi cộng đồng dừng sử dụng nguồn thực phẩm này là thách thức lớn, nhất là khi nhiều người không có lựa chọn thay thế.

Dịch Ebola hiện chủ yếu ảnh hưởng đến tỉnh Ituri, miền Đông Cộng hòa Dân chủ Congo. Theo WHO, phần lớn ca bệnh tập trung tại thành phố Bunia và các thị trấn khai khoáng Mongwalu, Rwampara. Ca nghi mắc đầu tiên là một nhân viên y tế có triệu chứng từ ngày 24/4 và sau đó tử vong tại một cơ sở y tế ở Bunia.

Ngoài nguy cơ từ thịt rừng, tin giả và các tập tục tang lễ cũng khiến dịch khó kiểm soát. Một số tin đồn khiến người dân từ chối hỗ trợ y tế, trong khi tập quán chạm vào thi thể người đã mất để “chào lần cuối” có thể làm tăng nguy cơ lây nhiễm.

WHO cho biết chủng Bundibugyo lây lan nhanh và “đáng lo ngại”, khi số người tử vong đã lên ít nhất 139, với gần 600 ca nghi mắc. Tuy nhiên, tổ chức này đánh giá nguy cơ lây lan ở cấp quốc gia và khu vực cao hơn nguy cơ bùng phát trên toàn cầu.