Nhà máy thủy điện Churchill Falls: Trụ cột năng lượng và bài toán tự chủ của Canada

Giữa bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng và áp lực an ninh năng lượng toàn cầu, công trình này đang khẳng định vị thế "trái tim" không thể thay thế trong chiến lược tự chủ năng lượng của Canada.

Cỗ máy ngầm giữa rừng Labrador

Nằm trên sông Churchill ở Labrador, tỉnh bang Newfoundland & Labrador (Canada), Churchill Falls là một trong những công trình thủy điện quy mô lớn của Canada. Nhà máy hiện có công suất khoảng 5.428 MW và là nguồn cung cấp điện quan trọng cho hệ thống khu vực Québec và khu vực Đông Bắc - Bắc Mỹ.

Tuy nhiên, suốt nửa thế kỷ qua, nhắc đến Churchill Falls là nhắc đến một trong những tranh chấp chính trị - kinh tế dai dẳng nhất giữa hai tỉnh bang Newfoundland & Labrador và Québec. Theo hợp đồng được ký vào năm 1969, Hydro - Quebec được mua phần lớn sản lượng điện Churchill Falls với mức giá cố định rất thấp trong thời gian dài. Mức giá này giảm xuống 0,2 cent/kWh trong giai đoạn cuối của hợp đồng. Trong khi Hydro - Quebec thu về gần 28 tỷ CAD lợi nhuận so với việc chỉ chi 2 tỷ CAD cho Newfoundland & Labrador.

Nút thắt lịch sử này chỉ chính thức được tháo gỡ vào ngày 17/9/2026, khi Thỏa thuận Hợp tác và Thực thi Chiến lược (DCIA) trị giá 70 tỷ CAD (khoảng 49,5 tỷ USD) được đặt bút ký kết. Thương vụ không chỉ xóa bỏ hợp đồng cũ sớm 15 năm và điều chỉnh giá điện theo cơ chế thị trường, mà còn phân bổ ngân sách để nâng cấp tổ máy, khởi công đập hạ nguồn Gull Island (2.700 MW), đưa tổng công suất toàn chuỗi lên tới gần 14.000 MW.

Trụ cột năng lượng của Canada trong bài toán tự chủ

Sự hồi sinh của Churchill Falls không còn là câu chuyện phân chia lại lợi ích giữa các tỉnh bang. Trong bối cảnh Canada thúc đẩy tự chủ về năng lượng và giảm phụ thuộc vào các nguồn cung bên ngoài, nguồn thủy điện khổng lồ tại Labrador đang được đặt vào vị trí chiến lược của hệ thống điện quốc gia.

Canada đang đứng trước một bài toán điện năng ngày càng lớn. Chính phủ nước này dự báo nhu cầu điện sẽ tăng gấp đôi vào năm 2050, khi công nghiệp, giao thông và các lĩnh vực mới như trung tâm dữ liệu AI ngày càng phụ thuộc vào điện. Chính quyền Ottawa vì thế đặt mục tiêu tăng gấp đôi công suất lưới điện quốc gia, biến việc mở rộng nguồn điện sạch và ổn định thành một phần của chiến lược tự chủ năng lượng.

Lời giải của bài toán đó là Churchill Falls: nguồn thủy điện quy mô lớn tại Labrador có thể bổ sung công suất cho hệ thống, đồng thời hỗ trợ kết nối các mạng lưới điện của Canada. Khác với điện gió hay điện mặt trời phụ thuộc vào thời tiết, nguồn thủy điện này giữ cho lưới điện quốc gia luôn vận hành liên tục, tạo nền tảng vững chắc để Canada thực hiện mục tiêu nhân đôi công suất điện toàn quốc nhằm hướng tới mốc Net-Zero.

Trong thông cáo mới nhất của Văn phòng Thủ tướng Canada, Thủ tướng Mark Carney khẳng định Canada đang sở hữu những nguồn lực mà thế giới cần, trong đó có tài nguyên thiên nhiên, khoáng sản quan trọng và điện sạch. Ông nhấn mạnh: “Khi chúng ta làm chủ năng lượng, chúng ta làm chủ vận mệnh".

Phát biểu của ông Carney cho thấy Churchill Falls được Canada nhìn nhận vượt xa phạm vi một dự án của Newfoundland & Labrador. Gói đầu tư mới gồm nâng cấp Churchill Falls, phát triển Gull Island và xây dựng hệ thống truyền tải, đưa tổng công suất điện sạch lên khoảng 14.000 MW, gần gấp ba công suất hiện tại của Churchill Falls. Theo Chính phủ Canada, lượng điện này tương đương nhu cầu chiếu sáng, sưởi ấm và làm mát của toàn bộ các hộ gia đình tại Toronto, Montreal và Vancouver cộng lại.

Sau gần 60 năm là biểu tượng của một tranh chấp tài nguyên, Churchill Falls đang được Canada đặt vào một vai trò khác: năng lực tự chủ của Canada trong kỷ nguyên cạnh tranh năng lượng và tái cấu trúc chuỗi cung ứng. Khi nhu cầu điện được dự báo tăng mạnh trong những thập kỷ tới, việc làm chủ nguồn thủy điện quy mô lớn không chỉ giúp Canada có thêm điện, mà còn tạo dư địa để phát triển công nghiệp, khai khoáng và các lĩnh vực kinh tế mới ngay trong nước.