Nhận biết sớm dấu hiệu suy hô hấp ở trẻ sơ sinh

Những giờ đầu sau sinh là giai đoạn trẻ chuyển từ hô hấp qua nhau thai sang tự thở bằng phổi. Với trẻ sinh non, nguy cơ suy hô hấp cao hơn do hệ hô hấp chưa phát triển hoàn thiện.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tử vong trong 28 ngày đầu đời chiếm khoảng 47% tổng số ca tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi trên toàn cầu. Sinh non, nhiễm trùng sơ sinh, suy hô hấp và một số dị tật bẩm sinh là những vấn đề sức khỏe quan trọng ở nhóm tuổi này.

TS.BS Nguyễn Thành Nam, Giám đốc Trung tâm Nhi khoa, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết trẻ sinh non, đặc biệt trẻ sinh trước 32 tuần thai, có nguy cơ mắc hội chứng suy hô hấp do phổi chưa trưởng thành và thiếu chất diện hoạt (surfactant). Chất này giúp giảm sức căng bề mặt, giữ cho phế nang không bị xẹp khi trẻ thở ra. Khi thiếu chất diện hoạt, phế nang dễ xẹp, quá trình trao đổi khí bị ảnh hưởng và trẻ có thể suy hô hấp ngay sau sinh.

Mức độ nặng phụ thuộc vào tuổi thai, tình trạng sức khỏe và các yếu tố liên quan. Vì vậy, trẻ sinh non cần được đánh giá nguy cơ và theo dõi hô hấp chặt chẽ ngay từ phòng sinh.

Theo TS.BS Nguyễn Thành Nam, suy hô hấp ở trẻ sơ sinh có thể tiến triển nhanh. Người chăm sóc cần chú ý những thay đổi về nhịp thở, tiếng thở, màu sắc da và khả năng bú của trẻ. Các dấu hiệu cảnh báo gồm thở rên khi thở ra, thở nhanh trên 60 lần/phút khi trẻ nằm yên, co kéo lồng ngực, phập phồng cánh mũi, ngừng thở hoặc thở không đều.

Ngoài ra, trẻ bú kém, khó đánh thức, lừ đừ, ít cử động hoặc có da, môi, lưỡi tím tái cũng cần được đặc biệt lưu ý. Khi trẻ có biểu hiện khó thở, thở rên, co kéo lồng ngực, ngừng thở, tím tái hoặc giảm đáp ứng, gia đình cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay, không chờ đến khi xuất hiện dấu hiệu nặng hơn.

Tùy tình trạng, bác sĩ có thể chỉ định các biện pháp hỗ trợ hô hấp như thở áp lực dương liên tục qua mũi (CPAP), bổ sung surfactant hoặc hồi sức chuyên sâu. Quá trình điều trị cần kết hợp kiểm soát nhiễm khuẩn và theo dõi sát diễn biến lâm sàng.

Sau khi trẻ ổn định và xuất viện, gia đình cần tuân thủ hướng dẫn chăm sóc, tái khám và theo dõi các dấu hiệu bất thường. Tiếp xúc da kề da theo hướng dẫn của nhân viên y tế giúp hỗ trợ duy trì thân nhiệt, ổn định nhịp tim và nhịp thở. Sữa mẹ được ưu tiên nhờ cung cấp dinh dưỡng và các yếu tố miễn dịch; với trẻ chưa thể bú trực tiếp, gia đình cần thực hiện hướng dẫn nuôi dưỡng của nhân viên y tế.

Người chăm sóc cần rửa tay trước khi tiếp xúc với trẻ, hạn chế để trẻ tiếp xúc với người có triệu chứng nhiễm trùng hô hấp, tránh khói thuốc lá và các nguồn ô nhiễm không khí. Trẻ sinh non hoặc từng suy hô hấp cần được tái khám đúng lịch để theo dõi sự phát triển và phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe.

TS.BS Nguyễn Thành Nam khuyến cáo, những thay đổi như thở nhanh, thở rên, co kéo lồng ngực hoặc bú kém ở trẻ sơ sinh không nên bị xem nhẹ. Phát hiện sớm dấu hiệu suy hô hấp và đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ sức khỏe và tính mạng của trẻ.