Nhiễu loạn thông tin, nguy cơ mất niềm tin từ nạn mạo danh VTV và các cơ quan báo chí

Kỹ thuật "nuôi gà giống" của các đối tượng giả mạo

Theo báo cáo Digital 2026, Việt Nam hiện có khoảng 85,6 triệu người dùng Internet, tương đương với hơn 84% dân số. Bên cạnh cơ hội tiếp cận thông tin nhanh chóng, người dùng đang phải đối mặt với nguy cơ nhiễu loạn thông tin từ các hình thức giả mạo tinh vi. 

Qua đợt rà soát, Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) đã phát hiện tới 64 trang, nhóm, tài khoản và kênh mạo danh, vi phạm bản quyền (gồm 31 trang Facebook và 33 kênh TikTok). Đáng chú ý, các trang giả mạo này có quy mô khổng lồ và sức ảnh hưởng diện rộng. Trên nền tảng Facebook, nhóm mạo danh "Thời sự VTV 24/Thời sự VTV 24h" sở hữu tới khoảng 495,6 nghìn thành viên. Trên nền tảng TikTok, kênh "VTV-Thời sự 24h" lôi kéo tới 631,5 nghìn người theo dõi.

Hơn một nửa trong số này đã bị các đơn vị nghiệp vụ của Bộ Công an phối hợp ngăn chặn, gỡ bỏ. Cơ quan chức năng đang tiếp tục làm rõ các cá nhân, tổ chức đứng sau những kênh mạo danh này, đặc biệt là các trường hợp lợi dụng thương hiệu VTV để quảng cáo, dẫn link cá độ, phát tán nội dung sai lệch hoặc trục lợi từ người dùng.

Nhìn nhận từ góc độ kỹ thuật, ông Phạm Tấn Anh Vũ, đại diện Công ty Cổ phần Giải pháp Trí thông minh nhân tạo Việt Nam (VAIS), cho rằng đây có thể là một hình thái tấn công có chủ đích, đòi hỏi nguồn lực lớn về phần cứng, nhân lực và có sự tài trợ hoặc ủy nhiệm từ bên thứ ba.

"Động cơ của các đối tượng trước hết chủ yếu là trục lợi kinh tế: chúng tạo các trang giả danh, lợi dụng AI câu view để đạt khoảng 10.000 đến 20.000 lượt theo dõi. Quá trình này được giới trong nghề gọi nôm na là nuôi "gà giống". Khi trang đã 'mập mạp', chúng sẽ đổi tên và đem đi bán để thu lợi" - ông Anh Vũ phân tích - "Ở mức độ nguy hiểm hơn, nhiều trang giả mạo sau khi có lượng người theo dõi lớn đã biến tướng thành công cụ lan truyền tin giả, nhận dòng tiền tài trợ ngầm để liên tục sản xuất các nội dung bôi nhọ, xuyên tạc đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, gây hoang mang dư luận".

Việc dùng AI mạo danh báo chí tạo ra một cuộc "khủng hoảng niềm tin" cực kỳ nguy hiểm. Khi người dân không thể phân biệt đâu là thông điệp thật sự từ cơ quan ngôn luận, sự kích động dư luận rất dễ bùng phát thành những bất ổn xã hội khó lường. 

Sự lây lan này càng trở nên mất kiểm soát do các đối tượng đã lợi dụng triệt để thuật toán nền tảng xuyên biên giới, liên tục "mớm" thông tin giả vào thói quen đọc hàng ngày của người dùng khi họ lỡ bấm theo dõi. Kết hợp với khả năng phòng vệ yếu kém của nhiều cá nhân , tin giả do AI tạo ra càng dễ dàng thao túng tâm lý đám đông.

Áp dụng chính công nghệ để bảo vệ thông tin

Trước sự tinh vi của các thủ đoạn mạo danh bằng công nghệ, việc bảo vệ dòng thông tin chính thống đòi hỏi một chiến lược toàn diện. Đó là sự kết hợp chặt chẽ giữa các chế tài pháp lý nghiêm khắc và những giải pháp công nghệ nhận diện tiên tiến nhất để chủ động ngăn chặn vi phạm từ sớm, từ xa.

Theo Luật sư Đặng Văn Cường, Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội, hành vi mạo danh thương hiệu truyền thông quốc gia để trục lợi hoặc phát tán thông tin sai lệch sẽ phải đối mặt với các chế tài rất nghiêm khắc. 

Về xử phạt hành chính, Nghị định 15/2020/NĐ-CP quy định mức phạt từ 10 đến 20 triệu đồng và buộc gỡ bỏ thông tin vi phạm. Nếu hành vi gây thiệt hại nghiêm trọng hoặc thu lợi bất chính lớn, các cá nhân vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 288 (Tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông) hoặc Điều 331 (Tội lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân) của Bộ luật Hình sự 2015.

Đặc biệt, đối với các tài khoản lợi dụng uy tín của VTV để chạy quảng cáo giả mạo, bán thực phẩm chức năng kém chất lượng hay dẫn link dịch vụ tài chính bất hợp pháp, hành vi này đã cấu thành các tội danh nghiêm trọng như Lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174) hoặc Quảng cáo gian lận (Điều 197).

Dù hành lang pháp lý đã hoàn thiện, song Luật sư Đặng Văn Cường cũng cho rằng, việc sử dụng "quy trình xử lý ưu tiên" dành riêng cho các cơ quan báo chí nhà nước là một hoạt động cấp thiết trong bối cảnh tin giả đang bùng nổ và lan truyền với tốc độ cao.

Tuy nhiên, việc thực hiện đề xuất này có thể vấp phải những vấn đề về mặt thủ tục pháp lý.Bởi quy trình xác minh hành chính thông thường đôi khi cần thời gian, chưa kịp chạy đua với tốc độ lan truyền chóng mặt của thông tin số. 

Do đó, để quy trình này thực sự khả thi, cơ quan nhà nước cần thiết lập các cơ chế bao gồm việc xây dựng "cơ chế phản ứng nhanh" được vận hành theo Quy chế phối hợp liên ngành chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, lực lượng công an và Đài THVN.

Khi báo chí chủ động phát hiện và xác thực thông tin giả mạo, kết quả này sẽ là căn cứ độc lập để yêu cầu các nền tảng gỡ bỏ ngay lập tức, đồng thời liên thông dữ liệu tự động với Trung tâm Giám sát an toàn không gian mạng quốc gia. Tiếng nói thống nhất này sẽ tạo ra áp lực trách nhiệm đủ lớn, buộc các nhà cung cấp dịch vụ mạng xã hội lớn phải can thiệp, chủ động dập tắt vi phạm một cách triệt để thay vì để các cơ quan báo chí phải đơn độc báo cáo (report) từng vụ việc riêng lẻ.

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ đòi hỏi chúng ta phải có những công cụ quản lý tương xứng. Việc kết hợp hài hòa giữa các quy định pháp luật nghiêm minh với một "lá chắn" công nghệ chủ động chính là chìa khóa then chốt để bảo vệ sự thật, giữ gìn uy tín của dòng báo chí cách mạng và củng cố vững chắc niềm tin của công chúng.