Nhu cầu xe điện tái định hình cuộc cạnh tranh ô tô toàn cầu

Thị trường xe điện thế giới khởi sắc

Giá xăng dầu leo thang do xung đột tại Trung Đông đang thúc đẩy làn sóng quan tâm tới xe điện trên thế giới. Nếu trước kia, người tiêu dùng coi xe điện là một lựa chọn thân thiên với môi trường, thì giờ đây nó còn có thêm một yếu tố đáng để cân nhắc hơn: đó là rẻ hơn. Thống kê cho thấy, doanh số xe điện tại châu Âu tăng 42% trong quý I, cho thấy xu hướng chuyển dịch rõ nét sang phương tiện ít phát thải. Tại Mỹ, thị trường xe điện được kỳ vọng sẽ có một bước chuyển mình mới.

Tại Đức, lần đầu tiên lượng xe điện đăng ký mới đã vượt qua xe chạy xăng trong tháng 3, khi người dân đối mặt với mức giá nhiên liệu trung bình 1,81 euro/lít. Trái ngược với châu Âu, thị trường Mỹ vẫn khá ảm đạm. Sau khi Mỹ chấm dứt khoản hỗ trợ thuế 7.500 USD, doanh số xe điện đã sụt giảm mạnh. Dù vậy, các chuyên gia nhận định đây là thời điểm chín muồi cho một sự khởi sắc trở lại tại Mỹ.

Khác với cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu bùng nổ sau khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát vào năm 2022, thị trường xe điện hiện nay đã hoàn thiện hơn với nhiều mẫu mã giá rẻ, quãng đường di chuyển dài và hạ tầng sạc nhanh chóng. Dù tỷ lệ xe điện tại Mỹ khó vượt ngưỡng 10% trong ngắn hạn, nhưng sự trưởng thành của thị trường xe cũ và chi phí vận hành rẻ hơn xe xăng đang dần biến xe điện thành lựa chọn hợp lý cho người tiêu dùng trong bối cảnh mới.

Trung Quốc dẫn đầu cuộc đua xe điện toàn cầu

Trong xu thế chuyển đổi sang xe điện toàn cầu, Trung Quốc hiện đang giữ một vị trí then chốt. Không chỉ đóng góp hơn một nửa sản lượng xe điện thế giới, quốc gia này còn thiết lập được một hệ sinh thái sản xuất toàn diện. Khi chi phí năng lượng biến động thúc đẩy nhu cầu chuyển đổi phương tiện, Trung Quốc đang tận dụng tốt lợi thế từ chiến lược phát triển công nghiệp dài hạn để mở rộng ảnh hưởng trên thị trường quốc tế.

Lợi thế của Trung Quốc không chỉ nằm ở quy mô mà còn ở tốc độ và chi phí. Các dòng xe điện của quốc gia này hiện có giá thành rẻ hơn, công nghệ cạnh tranh hơn, thậm chí là vượt trội so với các đối thủ từ châu Âu và Mỹ.

Nhưng điểm mạnh thực sự của Bắc Kinh nằm sâu trong chuỗi cung ứng. Trung Quốc hiện kiểm soát hơn 80% năng lượng xử lý đất hiếm toàn cầu và thống trị hoàn toàn quy trình từ khai thác, tinh chế đến sản xuất nam châm cho động cơ xe điện. Điều này cho phép họ kiểm soát giá cả toàn cầu và gây áp lực lên các nhà sản xuất nước ngoài thông qua các biện pháp kiểm soát xuất khẩu.

Ông Philipp Seidel - Chuyên gia xe điện cho biết: "Chúng ta phải xem ai là người hưởng lợi chính từ sự phát triển xe điện lúc này. Rõ ràng là thị trường hoặc người chơi có thể sản xuất và phát triển xe điện nhanh nhất và rẻ nhất và đó rõ ràng là Trung Quốc. Trung Quốc có thể kiểm soát giá cả toàn cầu, đảm bảo nguồn cung trong nước và tận dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu để gây bất lợi cho các nhà sản xuất xe điện nước ngoài. Thực tế là vào cuối năm ngoái, chúng ta đã thấy Trung Quốc thắt chặt các phê duyệt xuất khẩu và cấm xuất khẩu một số khoáng sản quan trọng và đất hiếm sang Mỹ để đáp trả các chính sách thuế quan của Mỹ. Sự nhượng bộ sau đó của Mỹ là minh chứng cho việc chuỗi cung ứng pin xe điện thế giới hiện nay gần như đều phải đi qua Trung Quốc".

Sự thống trị này lớn đến mức các ông lớn xe sang của Đức cũng phải thừa nhận là khó có thể bắt kịp hiệu suất sản xuất của Trung Quốc ở quy mô lớn.

Giải pháp của ngành xe điện châu Âu

Xe điện giá rẻ từ Trung Quốc - đối với Liên minh châu Âu EU vừa là cơ hội vàng, vừa là một bài toán chiến lược khó giải quyết. Một mặt, những chiếc xe này giúp đẩy nhanh lộ trình chuyển đổi xanh và giúp người tiêu dùng giảm bớt hóa đơn nhiên liệu trong bối cảnh giá dầu bất ổn. Mặt khác, thay vì tự làm chủ công nghệ và sản xuất từ trong nước, EU đang đứng trước rủi ro lệ thuộc hoàn toàn vào nguồn hàng nhập khẩu trong quá trình chuyển dịch năng lượng của mình. Câu hỏi đặt ra là: Làm sao để bảo vệ nền công nghiệp ô tô lâu đời của châu lục trong bối cảnh này?

Bối cảnh thương mại toàn cầu đang có những sự dịch chuyển và tái cấu trúc mạnh mẽ. Tại Mỹ, các rào cản thuế quan nghiêm ngặt đã khiến dòng chảy hàng hóa từ Trung Quốc sụt giảm đáng kể. Điều này vô hình trung tạo áp lực dồn nén, khiến nguồn cung xe điện và linh kiện từ quốc gia này tập trung mạnh hơn vào thị trường châu Âu. Chỉ trong năm qua, thâm hụt thương mại của EU với Trung Quốc trong lĩnh vực máy móc điện tử - bao gồm cả pin xe điện - đã tăng thêm 18%, đạt mức gần 360 tỷ euro.

Để ứng phó, ngành xe điện châu Âu đang triển khai các bước đi linh hoạt. Thay vì đối đầu trực diện, các ông lớn ô tô như Đức hay Pháp đang chuyển sang mô hình hợp tác để cùng bứt phá. Họ bắt tay với các đối tác hàng đầu Trung Quốc để rút ngắn thời gian nghiên cứu và tối ưu hóa chi phí sản xuất pin. Song song đó, các chính sách trợ cấp của EU đang dần chuyển hướng, ưu tiên cho những sản phẩm có chuỗi giá trị nội địa cao, từ đó thúc đẩy các doanh nghiệp trong vùng tự chủ về công nghệ lõi.

Ông Matthias Schmidt - Chuyên gia xe điện nhận định: "Những thách thức từ chuỗi cung ứng, từ khủng hoảng bán dẫn đến các biến động địa chính trị tại Trung Đông đang trở thành bài kiểm tra năng lực cho các nhà sản xuất. Giải pháp hiện nay không chỉ là bán được bao nhiêu chiếc xe, mà là khả năng linh hoạt trong chuỗi cung ứng. Các hãng xe đang trở nên nhạy bén hơn, sẵn sàng thay đổi chiến lược để thích nghi với tình hình thực tế, đảm bảo rằng quá trình chuyển đổi năng lượng sẽ diễn ra bền vững và ít phụ thuộc vào những biến động từ bên ngoài".

Xung đột và áp lực cạnh tranh đang thúc đẩy một tư duy mới về năng lượng tại châu Âu. Đó là ưu tiên sự tin cậy, tính bản địa và thân thiện với môi trường hơn.