Những lần khán giả suýt "mất sóng" với World Cup

Trong nhiều thập kỷ, FIFA World Cup từng được xem là sự kiện thể thao mang tính đại chúng hiếm hoi, nơi hàng tỷ khán giả trên toàn thế giới có thể cùng theo dõi những trận đấu đỉnh cao mà không gặp nhiều rào cản. Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng nhanh chóng của giá trị bản quyền truyền hình, thực tế đó đang dần thay đổi.

Ở nhiều quốc gia, việc được xem World Cup không còn là điều hiển nhiên, mà phụ thuộc vào những bài toán kinh tế, thương mại và thậm chí cả yếu tố chính trị – xã hội.

Khi World Cup đứng trước nguy cơ "mất sóng"

Một trong những trường hợp điển hình xảy ra tại World Cup 2006. Tại Nigeria – quốc gia có cộng đồng người hâm mộ bóng đá rất lớn – đài truyền hình quốc gia đã không đủ khả năng chi trả mức phí bản quyền mà FIFA đưa ra.

Các cuộc đàm phán kéo dài tới sát ngày khai mạc, và chỉ khi chính phủ phải trực tiếp can thiệp, hỗ trợ tài chính, việc phát sóng mới được đảm bảo. Trong một khoảng thời gian, nguy cơ người hâm mộ không thể theo dõi giải đấu trên truyền hình quốc gia là hoàn toàn hiện hữu.

Đây được xem là một trong những dấu mốc đầu tiên cho thấy World Cup không còn đơn thuần là một sự kiện thể thao phổ cập, mà đã trở thành một sản phẩm truyền thông có giá trị thương mại lớn, đủ để tạo ra áp lực đối với cả những thị trường đông dân và yêu bóng đá.

Không mất sóng, nhưng không còn miễn phí

Trước thềm FIFA World Cup 2018 tại Nga, người hâm mộ tại Nigeria từng một lần nữa đối mặt với nguy cơ không được xem giải đấu trên truyền hình quốc gia.

Khác với năm 2006 khi Nigeria suýt không có sóng World Cup, đến năm 2018, bản quyền của Nigeria đã chắc chắn hơn tuy nhiên lại được phân phối thông qua các tập đoàn truyền thông khu vực, khiến việc tiếp cận không còn hoàn toàn miễn phí. Chỉ một nửa số trận đấu được phát quảng bá tại Nigeria, trong khi phần còn lại thuộc về các nền tảng trả tiền.

Một trường hợp đáng chú ý khác cũng diễn ra tại World Cup 2018 là trường hợp của Myanmar. Trước thềm giải đấu, không có đài truyền hình nào tại quốc gia này đủ khả năng chi trả mức giá bản quyền, khiến nguy cơ "mất sóng" trở nên rõ ràng.

Chỉ tới sát ngày khai mạc, một thỏa thuận mới được ký kết với đối tác nắm quyền khu vực, giúp việc phát sóng được triển khai. Tuy nhiên, việc khai thác vẫn phụ thuộc vào các điều kiện thương mại và không phải toàn bộ nội dung đều được phủ sóng rộng rãi trên hệ thống truyền hình quảng bá.

Câu chuyện tại Myanmar cho thấy, ngay cả việc "có sóng" cũng có thể trở thành một quá trình đàm phán căng thẳng, thay vì là điều mặc định như trước đây.

Miễn phí, nhưng có chọn lọc

Không phải lúc nào rào cản đến từ yếu tố tài chính. Tại Iran, vấn đề lại nằm ở cách thức phát sóng.

Đài truyền hình quốc gia Iran vẫn phát sóng đầy đủ các trận đấu World Cup, tuy nhiên áp dụng cơ chế kiểm duyệt hình ảnh rất chặt chẽ. Những cảnh quay khán giả nữ hoặc các nội dung bị cho là không phù hợp thường bị cắt bỏ, thay thế bằng góc máy khác hoặc điều chỉnh ngay trong lúc phát sóng.

Trong một số chương trình bên lề như lễ bốc thăm hay phần bình luận quốc tế, một phần nội dung cũng không được phát trọn vẹn. Điều này khiến trải nghiệm World Cup tại Iran có sự khác biệt đáng kể so với phần còn lại của thế giới, dù về mặt bản quyền, quốc gia này không gặp vấn đề.

Bài toán của truyền hình thể thao

Từ Nigeria tới Myanmar hay Iran, mỗi câu chuyện phản ánh một khía cạnh khác nhau của cùng một vấn đề: World Cup đang dần bước vào một kỷ nguyên mới, nơi quyền tiếp cận không còn đồng đều giữa các quốc gia.

Theo các báo cáo tài chính của FIFA, doanh thu từ bản quyền truyền hình chiếm phần lớn tổng nguồn thu của giải đấu. Giá trị này tiếp tục gia tăng khi quy mô World Cup mở rộng và thị trường truyền thông toàn cầu ngày càng cạnh tranh. Trong bối cảnh đó, các đài truyền hình buộc phải tìm kiếm những mô hình khai thác mới, từ chia sẻ bản quyền, phân phối đa nền tảng đến việc đưa một phần nội dung vào các gói thuê bao trả tiền.

Dù vậy, câu chuyện bản quyền World Cup không chỉ đơn thuần là bài toán thương mại của ngành truyền hình. Ở nhiều quốc gia, bóng đá – và đặc biệt là World Cup – đã trở thành một phần quan trọng trong đời sống tinh thần của xã hội. Những trận đấu diễn ra vào đêm khuya, những quán cà phê đông nghịt người hâm mộ hay những khoảnh khắc hàng triệu khán giả cùng dõi theo một bàn thắng… đều tạo nên những trải nghiệm cộng đồng đặc biệt ở nhiều quốc gia.

Và trong bức tranh truyền thông toàn cầu ngày càng mang tính thương mại hóa, câu hỏi về việc làm thế nào để cân bằng giữa giá trị kinh tế và quyền tiếp cận của công chúng vẫn sẽ tiếp tục được đặt ra mỗi khi World Cup đến gần.