Những thỏa thuận đặc biệt của các tỷ phú công nghệ

Nhà sáng lập thường là linh hồn của một công ty công nghệ. Nhưng khi doanh nghiệp đã trị giá hàng nghìn tỷ USD, giữ họ ở lại bằng cách nào mà không trao quá nhiều đặc quyền lại trở thành một bài toán đối với cổ đông.

Reuters cho biết, Mark Zuckerberg đã cân nhắc rời California trước dự luật đề xuất đánh thuế tài sản một lần 5% đối với các tỷ phú. Nếu dự luật được thông qua, hãng tin AP ước tính nghĩa vụ thuế của ông có thể vượt 11 tỷ USD. Với Meta, vấn đề không chỉ là nơi ở của một cá nhân, việc Zuckerberg tiếp tục lãnh đạo và quản lý công ty từ trụ sở chính tại California có "ý nghĩa vô cùng quan trọng", đặc biệt trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo hiện nay.

Vì vậy, Meta đã tạo thêm cổ phiếu loại C không có quyền biểu quyết và phân phối theo tỷ lệ cho các cổ đông. Theo Bloomberg, nhóm Zuckerberg có thể bán ngay 20% số cổ phiếu C nhận được; 80% còn lại được dỡ hạn chế dần trong 8 năm. Đổi lại, Zuckerberg cam kết tiếp tục lãnh đạo và cư trú tại California, hoặc nơi Meta đặt trụ sở.

Giữ một nhà sáng lập tưởng như là điều hiển nhiên. Nhưng với một công ty đại chúng, lợi ích của người đứng đầu phải đi cùng lợi ích của hàng triệu cổ đông khác. Và mỗi tập đoàn chọn một cách để cân bằng khác nhau.

Tesla chọn cách khá dễ hiểu. Phần thưởng của Elon Musk chỉ lớn lên khi Tesla cũng lớn lên. AP cho biết gói cổ phiếu có thể đưa ông tới ngưỡng nghìn tỷ USD. Nhưng đó không phải tấm séc trao ngay. Khoảng 423,7 triệu cổ phiếu được chia thành 12 chặng, mỗi chặng đòi hỏi Tesla đạt cả mục tiêu vốn hóa lẫn kết quả kinh doanh và Musk sẽ phải tiếp tục làm việc.

Còn Larry Ellison đã nắm hơn 38% Oracle. Wall Street Journal cho biết, Ellison từng định bán 50 triệu cổ phiếu, nhưng sau đó chuyển sang vay 5 ngân hàng và dùng cổ phần làm tài sản bảo đảm. Cách này giúp ông có tiền mà vẫn giữ tỷ lệ sở hữu. Oracle cho biết, hội đồng quản trị rà soát số cổ phiếu cầm cố hàng quý để kiểm soát rủi ro.

Có thể thấy không phải cứ trả nhiều hơn là sẽ giữ chân được người giỏi. Với những gã khổng lồ công nghệ, quản trị tốt là biến sự phụ thuộc vào một cá nhân thành những điều kiện có thể đo đếm. Nhà sáng lập có thể đặc biệt, nhưng không thể đứng ngoài kỷ luật chung của cả doanh nghiệp.