Ninh Bình chủ động giữ an toàn đàn vật nuôi trước nguy cơ dịch chồng dịch

Khoanh vùng nhanh, xử lý tận gốc ổ dịch

Với quy mô hơn 1,2 triệu con gia súc và khoảng 25,7 triệu con gia cầm, ngành chăn nuôi đang giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu nông nghiệp Ninh Bình. Tuy nhiên, bước vào thời điểm giao mùa, thời tiết thay đổi thất thường cùng hoạt động vận chuyển, mua bán gia súc, gia cầm gia tăng khiến nguy cơ dịch bệnh trên đàn vật nuôi trở nên đáng lo ngại.

Hiện trên địa bàn tỉnh Ninh Bình vẫn còn 16 xã, phường có ổ dịch tả lợn châu Phi (DTLCP) chưa đủ điều kiện công bố hết dịch. Cùng với đó, cúm gia cầm H5N1 đã được phát hiện tại 6 địa phương, buộc cơ quan chức năng phải triển khai đồng thời nhiều giải pháp nhằm ngăn chặn nguy cơ dịch bệnh lây lan.

Theo thống kê, tổng đàn vật nuôi của tỉnh hiện gồm khoảng 23.900 con trâu, 96.300 con bò, hơn 1,14 triệu con lợn và 25,7 triệu con gia cầm. Bảo vệ đàn vật nuôi không chỉ là yêu cầu trước mắt đối với người chăn nuôi mà còn liên quan trực tiếp đến nguồn cung thực phẩm và thu nhập của hàng nghìn hộ dân.

Trước tình hình đó, UBND tỉnh đã yêu cầu các ngành, địa phương tăng cường kiểm soát dịch bệnh, thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật về thú y và kế hoạch phòng, chống dịch bệnh động vật giai đoạn 2026-2030. Mục tiêu được đặt ra là phát hiện sớm, khoanh vùng nhanh, xử lý triệt để từng ổ dịch, hạn chế thấp nhất thiệt hại cho người chăn nuôi.

Tại xã Gia Viễn, nơi đồng thời xuất hiện DTLCP và cúm gia cầm, công tác ứng phó đang được triển khai với cường độ cao. Đến cuối tháng 7, địa phương ghi nhận 140 con lợn mắc bệnh phải tiêu hủy, tổng trọng lượng hơn 4,6 tấn. Trong khi đó, H5N1 được phát hiện tại 14 hộ thuộc 9 thôn, khiến hơn 30.000 con gia cầm phải tiêu hủy.

Ông Trần Văn Hậu, Trưởng phòng Nông nghiệp và Môi trường xã Gia Viễn, cho biết ngay sau khi phát hiện dịch, địa phương huy động lực lượng xuống từng khu dân cư, phối hợp với các hộ chăn nuôi thực hiện tiêu độc, khử trùng, xử lý gia súc, gia cầm mắc bệnh và chết theo đúng quy định.

Các biện pháp kiểm soát vận chuyển động vật cũng được tăng cường nhằm ngăn mầm bệnh phát tán ra bên ngoài. Chính quyền địa phương khuyến cáo các hộ dân không tự ý đưa gia súc, gia cầm ra khỏi vùng dịch và chưa tái đàn khi các điều kiện an toàn chưa được bảo đảm.

Để tăng khả năng bao vây dịch, xã Gia Viễn đã cấp phát 62 lít hóa chất cùng 1,6 tấn vôi phục vụ vệ sinh, tiêu độc chuồng trại; đồng thời mua và phân bổ hơn 50.000 liều vaccine cúm gia cầm cho người dân. Cán bộ chuyên môn được phân công bám địa bàn, thường xuyên kiểm tra tình hình tại các hộ chăn nuôi.

Không chỉ chính quyền, người dân cũng chủ động nâng mức phòng vệ. Anh Bùi Văn Duẩn, một hộ chăn nuôi ở thôn Cầu Lân, cho biết gia đình thường xuyên vệ sinh, sát trùng khu vực chuồng nuôi. Trong thời gian dịch diễn biến phức tạp, tần suất phun thuốc được tăng lên hằng ngày, kết hợp rắc vôi tại các lối đi và khu vực xung quanh chuồng trại.

Tại xã Yên Từ, khi một hộ chăn nuôi ở thôn Đông Nộn Khê xuất hiện DTLCP, làm 30 con lợn chết và phải tiêu hủy, chính quyền địa phương lập tức triển khai các biện pháp khống chế. Quy định “3 không” gồm không tự ý vận chuyển, không mua bán và không giết mổ, vứt xác động vật mắc bệnh được quán triệt đến người dân.

Trách nhiệm của trưởng thôn, cơ sở giết mổ và các hộ kinh doanh sản phẩm động vật cũng được xác định rõ. Những trường hợp cố tình bán chạy gia súc mắc bệnh hoặc không chấp hành quy định kiểm dịch sẽ bị xử lý nhằm ngăn nguy cơ dịch bệnh lan rộng.

Dựng “hàng rào” an toàn sinh học từ từng chuồng nuôi

Nếu tại những địa bàn có dịch, yêu cầu cấp thiết là nhanh chóng khống chế và dập tắt ổ dịch thì ở những nơi chưa xuất hiện dịch, việc xây dựng “hàng rào” bảo vệ đàn vật nuôi được đặt lên hàng đầu.

Tại xã Vũ Dương, địa phương đang quản lý khoảng 60 con trâu, 500 con bò, 10.000 con lợn và hơn 30.000 con gia cầm. Dù chưa ghi nhận ổ dịch, nguy cơ mầm bệnh xâm nhập từ các khu vực lân cận khiến chính quyền và người chăn nuôi không thể chủ quan.

Ông Trần Bá Huấn, Phó Chủ tịch UBND xã Vũ Dương, cho biết địa phương xác định phòng bệnh phải được thực hiện từ sớm. Từ nguồn lực được phân bổ, xã mua vôi bột, hóa chất và tổ chức cấp phát đến các hộ chăn nuôi. Cùng với đó, hệ thống giám sát tại các thôn được duy trì để kịp thời phát hiện vật nuôi có biểu hiện bất thường.

Một trong những yếu tố quyết định hiệu quả phòng dịch là thay đổi phương thức chăn nuôi. Thay vì phụ thuộc vào việc mua con giống từ nhiều nguồn khác nhau, một số trang trại đã chủ động xây dựng quy trình sản xuất khép kín, kiểm soát chặt nguồn nước, thức ăn, con giống và chất thải.

Anh Đinh Quang Tuấn, một hộ chăn nuôi tại xã Vũ Dương, duy trì đàn lợn nái từ 15-20 con và chủ động nhân giống tại trang trại. Nguồn nước phục vụ chăn nuôi được lấy từ giếng khoan sâu khoảng 80 m. Chất thải được xử lý qua hệ thống biogas gồm 6 bể liên hoàn trước khi đưa ra môi trường.

Theo anh Tuấn, kiểm soát ngay từ đầu vào giúp giảm đáng kể nguy cơ đưa mầm bệnh vào trang trại. Bên cạnh đó, việc vệ sinh chuồng trại và quản lý chất thải thường xuyên cũng giúp môi trường chăn nuôi ổn định hơn.

Đối với các trang trại gia cầm, tiêm phòng đúng lịch được xem là biện pháp bảo vệ quan trọng. Bà Nguyễn Thị Tuyển, chủ một trang trại gà tại xã Phong Doanh, cho biết toàn bộ đàn gà được thực hiện đầy đủ lịch vaccine theo từng giai đoạn phát triển, từ những bệnh phổ biến ở gia cầm non đến vaccine phòng cúm gia cầm.

Thực tế cho thấy, khi dịch bệnh xuất hiện, việc xử lý thường kéo theo chi phí lớn, thời gian tái đàn kéo dài và ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý người chăn nuôi. Vì vậy, đầu tư cho an toàn sinh học từ trước khi dịch xảy ra luôn có ý nghĩa hơn nhiều so với việc chờ đến khi dịch bùng phát mới ứng phó.

Không để “lỗ hổng” trong phòng dịch

Trong bối cảnh dịch bệnh vẫn diễn biến phức tạp, ngành chức năng Ninh Bình đang tập trung rà soát các ổ dịch chưa qua 21 ngày, theo dõi diễn biến tại cơ sở và hỗ trợ địa phương triển khai vaccine, hóa chất, vật tư cần thiết.

Ông Mai Văn Quang, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thú y tỉnh, cho rằng kiểm soát DTLCP phải bắt đầu từ việc giám sát sát sao tại cơ sở. Khi phát hiện vật nuôi có dấu hiệu nghi mắc bệnh, việc lấy mẫu xét nghiệm và xử lý phải được tiến hành kịp thời, đồng thời ngăn chặn hành vi giấu dịch, bán chạy gia súc hoặc đưa chất thải chưa xử lý ra môi trường.

Một vấn đề khác được ngành chuyên môn đặc biệt lưu ý là tâm lý e ngại khai báo dịch của một bộ phận người chăn nuôi. Việc tuyên truyền chính sách hỗ trợ đối với vật nuôi phải tiêu hủy cần được thực hiện đầy đủ để người dân hiểu quyền lợi của mình, từ đó chủ động thông báo khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Cùng với đó, các địa phương được yêu cầu thống kê sát tổng đàn tại từng hộ, nhất là những hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, đàn mới phát sinh hoặc chưa được tiêm phòng đầy đủ. Vaccine bắt buộc cần được triển khai đúng đối tượng, đúng liều và đúng kỹ thuật, hạn chế tối đa tình trạng bỏ sót đàn vật nuôi thuộc diện tiêm phòng.

Vệ sinh, tiêu độc chuồng trại cũng cần được duy trì thường xuyên, không chỉ thực hiện khi đã xuất hiện dịch. Nguồn thức ăn, nước uống phải được kiểm soát; hạn chế người và phương tiện không cần thiết ra vào khu vực chăn nuôi; chủ động rắc vôi, phun hóa chất tại những vị trí có nguy cơ phát sinh và phát tán mầm bệnh.

Hoạt động thu gom, buôn bán, vận chuyển, giết mổ gia súc, gia cầm cũng cần được kiểm soát chặt. Đặc biệt, việc vận chuyển động vật bệnh, nghi mắc bệnh hoặc không rõ nguồn gốc ra thị trường không chỉ gây thiệt hại cho chính người bán mà còn tạo nguy cơ phát tán dịch trên diện rộng.

Trong cuộc chiến với dịch bệnh, người dân chính là “mắt xích” đầu tiên trong hệ thống giám sát. Khi vật nuôi có biểu hiện ốm, chết bất thường, chủ hộ cần báo ngay cho cán bộ thú y hoặc chính quyền cơ sở để lấy mẫu, xác định nguyên nhân và xử lý theo hướng dẫn chuyên môn, thay vì tự điều trị hoặc bán tháo.

Thời điểm cuối năm, nhu cầu thực phẩm dự kiến tăng cao cũng là lúc nhiều hộ bắt đầu tính toán kế hoạch tái đàn. Đây chính là giai đoạn cần đặc biệt thận trọng, bởi tái đàn quá sớm tại khu vực chưa bảo đảm an toàn có thể khiến mầm bệnh quay trở lại và gây thiệt hại lớn hơn.

Bảo vệ đàn vật nuôi vì thế không chỉ là câu chuyện của riêng ngành chăn nuôi. Đó là yêu cầu chung từ chính quyền, cơ quan chuyên môn đến từng hộ dân, từng trang trại. Khi mỗi mắt xích đều chủ động dựng “hàng rào” phòng dịch, phát hiện sớm và xử lý nhanh, nguy cơ dịch chồng dịch sẽ được kiểm soát, tạo nền tảng để ngành chăn nuôi Ninh Bình duy trì sản xuất ổn định, bảo đảm sinh kế cho người dân và nguồn cung thực phẩm an toàn cho thị trường.