Ninh Bình: Từ những phần mộ chưa tên đến những mái nhà mới của nghĩa tình đồng đội

Không để những người đã ngã xuống mãi vô danh

Giữa những hàng bia mộ thẳng tắp tại các nghĩa trang liệt sĩ ở xã Quang Hưng, xã Đồng Thịnh và xã Yên Mô, từng cán bộ, chiến sĩ, nhân viên chuyên môn cẩn trọng thực hiện từng công đoạn lấy mẫu hài cốt phục vụ giám định ADN. Mỗi thao tác đều được thực hiện nghiêm ngặt theo quy trình khoa học, bởi phía sau mỗi mẫu vật là khát vọng tìm lại tên tuổi cho những người đã hy sinh vì Tổ quốc và là niềm mong mỏi suốt nhiều thập kỷ của biết bao gia đình.

Thực hiện Công điện số 45/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, tỉnh Ninh Bình đã xác định đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị quan trọng mà còn là trách nhiệm thiêng liêng đối với lịch sử và những người đã cống hiến trọn tuổi thanh xuân cho độc lập dân tộc.

Ngày 13/7, Đoàn công tác của tỉnh Ninh Bình và Bộ Tư lệnh Quân khu 3 đã trực tiếp kiểm tra việc thực hiện "Chiến dịch 500 ngày đêm", bắt đầu bằng lễ dâng hương tưởng niệm tại các nghĩa trang liệt sĩ. Trong không khí trang nghiêm, những nén hương thành kính được thắp lên như lời tri ân đối với các Anh hùng liệt sĩ.

Ngay sau lễ dâng hương, các đồng chí lãnh đạo tỉnh và Quân khu trực tiếp kiểm tra quy trình lấy mẫu hài cốt phục vụ giám định ADN. Dưới cái nắng tháng Bảy, những cán bộ thực hiện nhiệm vụ vẫn tỉ mỉ, cẩn trọng với từng phần việc, bảo đảm tuyệt đối yêu cầu chuyên môn.

Những phần quà động viên được trao tận tay các tổ công tác không đơn thuần mang ý nghĩa vật chất mà còn thể hiện sự quan tâm, ghi nhận đối với những người đang âm thầm thực hiện hành trình nối lại ký ức lịch sử.

Thông điệp xuyên suốt được lãnh đạo tỉnh và Bộ Tư lệnh Quân khu 3 nhấn mạnh là không để bất cứ liệt sĩ nào còn có thể xác định được danh tính phải nằm lại trong những phần mộ vô danh nếu còn cơ hội khoa học giúp tìm lại tên tuổi.

Huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị vì một nghĩa cử lớn

Điểm nổi bật của "Chiến dịch 500 ngày đêm" tại Ninh Bình là sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, từ cấp tỉnh đến cơ sở, cùng sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quân đội, ngành nội vụ, chính quyền địa phương và các lực lượng chuyên môn.

Ban Chỉ đạo 515 tỉnh đã nhanh chóng kiện toàn tổ chức, xây dựng quy chế hoạt động, ban hành kế hoạch và nhiều văn bản chỉ đạo nhằm thống nhất cách làm trên toàn địa bàn.

Song song với đó, công tác tuyên truyền được triển khai sâu rộng. Hàng chục hội nghị được tổ chức với gần 3.000 lượt người tham gia; hệ thống truyền thanh cơ sở phát hơn 1.350 lượt tin, bài; nhiều lớp tập huấn nghiệp vụ lấy mẫu, bàn giao, số hóa thông tin được tổ chức cho các lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ.

Những con số thống kê cho thấy khối lượng công việc rất lớn mà Ninh Bình đang triển khai.

Hiện toàn tỉnh có 371 nghĩa trang liệt sĩ với gần 53.000 phần mộ, trong đó còn 7.839 phần mộ chưa xác định được thông tin.

Chỉ trong chưa đầy hai tháng triển khai cao điểm, các địa phương đã thực hiện lấy mẫu tại 108 nghĩa trang, thu được 3.920 mẫu hài cốt trên tổng số 4.347 phần mộ đủ điều kiện lấy mẫu, đạt hơn 55% kế hoạch. Trong đó, gần 3.000 mẫu đã được bàn giao cho Viện Pháp y Quân đội phục vụ giám định ADN.

Đằng sau những con số ấy là sự phối hợp nhịp nhàng giữa nhiều lực lượng, từ rà soát hồ sơ lịch sử, xác minh thông tin, lập danh sách, chuẩn bị hiện trường cho đến bảo quản, bàn giao mẫu theo đúng quy định chuyên môn.

Tuy nhiên, hành trình này cũng đối mặt với không ít khó khăn.

Nhiều phần mộ đã được quy tập từ nhiều năm trước, hồ sơ lưu trữ thiếu đồng bộ, thông tin nhân chứng ngày càng ít, trong khi điều kiện tự nhiên và thời gian khiến chất lượng ADN của nhiều mẫu hài cốt bị ảnh hưởng.

Chính vì vậy, việc kết hợp giữa hồ sơ lịch sử, lời kể của nhân chứng và các tiến bộ khoa học hiện đại đang trở thành chìa khóa giúp từng bước giải quyết bài toán tưởng chừng rất khó khăn này.

Tri ân không chỉ bằng ký ức mà bằng những mái nhà mới

Nếu việc xác định danh tính liệt sĩ là hành trình đưa các anh trở về với tên tuổi thì chương trình hỗ trợ xóa nhà tạm, nhà dột nát cho con đẻ người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học lại là sự tiếp nối trách nhiệm đối với những gia đình đã chịu nhiều mất mát sau chiến tranh.

Trong chuyến kiểm tra, Đoàn công tác đã đến xã Yên Mô khảo sát tiến độ xây dựng nhà ở cho gia đình anh Nguyễn Đình Hơn và chị Phạm Thị Nga.

Đây đều là những gia đình có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, nhiều năm phải sống trong những căn nhà xuống cấp.

Ngoài nguồn kinh phí hỗ trợ theo quy định, địa phương còn chủ động huy động Quỹ an sinh xã hội để bổ sung kinh phí, giúp các gia đình sớm hoàn thành công trình và ổn định cuộc sống.

Qua rà soát, toàn tỉnh có 281 hộ thuộc diện được hỗ trợ. Đến nay đã khởi công xây dựng 136 căn nhà, trong đó 46 căn đã hoàn thành và đưa vào sử dụng.

Những mái nhà mới không chỉ thay thế những căn nhà cũ kỹ mà còn mang theo sự sẻ chia của cộng đồng đối với những gia đình đã có nhiều cống hiến, hy sinh vì đất nước.

Tại Hội nghị rút kinh nghiệm diễn ra chiều cùng ngày, Bộ Tư lệnh Quân khu 3 và tỉnh Ninh Bình đã đánh giá toàn diện kết quả thực hiện Chiến dịch, đồng thời chỉ rõ những tồn tại cần khắc phục.

Kết luận Hội nghị, Trung tướng Lương Văn Kiểm, Tư lệnh Quân khu 3 biểu dương sự chủ động, trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Ninh Bình cùng các sở, ngành và lực lượng vũ trang trong triển khai Chiến dịch.

Đồng chí yêu cầu tiếp tục huy động tối đa nguồn lực để hoàn thành việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ trước tháng 12/2026; đồng thời đẩy nhanh tiến độ hỗ trợ xây dựng, sửa chữa nhà ở cho toàn bộ 281 hộ thuộc diện được thụ hưởng.

Đối với nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại phường Lý Thường Kiệt, Bộ CHQS tỉnh được giao khẩn trương phối hợp với các cơ quan liên quan rà soát hồ sơ, xác minh thông tin, thu thập lời kể nhân chứng, tổ chức hội thảo khoa học khi cần thiết nhằm xác định chính xác vị trí và hoàn thành việc tìm kiếm trong tháng 8/2026.

Đó vừa là yêu cầu về tiến độ, vừa là mệnh lệnh từ trái tim đối với những người làm công tác chính sách.

"Chiến dịch 500 ngày đêm" vì thế không chỉ là một chương trình hành động theo chỉ đạo của Chính phủ mà đang trở thành biểu tượng sinh động của đạo lý "Uống nước nhớ nguồn". Mỗi mẫu ADN được lấy, mỗi phần mộ được xác định danh tính, mỗi căn nhà mới được dựng lên đều góp thêm một nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, để sự hy sinh của các Anh hùng liệt sĩ luôn được trân trọng, để những người ở lại tiếp tục cảm nhận được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội.

Trên hành trình ấy, Ninh Bình đang từng bước biến những chủ trương lớn thành những việc làm cụ thể, nhân văn, góp phần viết tiếp câu chuyện tri ân bằng hành động thiết thực, bền bỉ và đầy trách nhiệm đối với các thế hệ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.