Nỗ lực tháo gỡ điểm nghẽn, tạo đà tăng tốc giải ngân đầu tư công

Những chuyển động tích cực và nỗ lực tháo gỡ điểm nghẽn để khơi thông dòng vốn

Bức tranh kinh tế năm 2025 đang đặt đầu tư công vào vị trí trọng tâm, đóng vai trò là "cú hích" định hướng cho các nguồn lực xã hội phát triển. Khi nhìn nhận về tiến độ giải ngân, chúng ta thấy rõ những nỗ lực không ngừng nghỉ của Chính phủ và các địa phương trong việc nhận diện và xử lý các rào cản từ sớm. Những điểm nghẽn về giải phóng mặt bằng hay thủ tục hành chính, vốn được coi là những "vết gợn" trong bức tranh tổng thể, thực tế lại đang trở thành bài học kinh nghiệm quý báu để các đơn vị thực hiện cải cách quyết liệt hơn. Việc nguồn vốn được bơm mạnh mẽ vào các dự án trọng điểm không chỉ đơn thuần là con số tài chính, mà còn mang theo kỳ vọng về sự thay đổi diện mạo hạ tầng quốc gia.

Các chuyên gia kinh tế đánh giá, sự chuyển mình trong tư duy quản lý bắt đầu mang lại những tín hiệu khả quan. Thay vì chỉ tập trung vào việc cấp vốn, các cơ quan chức năng hiện nay đã chú trọng hơn đến việc đồng hành cùng doanh nghiệp và địa phương để tháo gỡ khó khăn ngay tại hiện trường. TS Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) nhận định, đầu tư công năm 2025 đang đứng trước cơ hội lớn để thay đổi chất lượng thực hiện. Theo ông, áp lực hoàn thành kế hoạch của năm cuối nhiệm kỳ 2021 - 2025 là rất lớn, nhưng đây cũng chính là động lực thúc đẩy các bộ, ngành phải đổi mới cách làm. Ông nhấn mạnh việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn cho địa phương trong việc điều chỉnh chủ trương đầu tư và quyết định các dự án nhóm B, nhóm C sẽ là chìa khóa để đẩy nhanh tiến độ. Khi các địa phương được trao quyền tự chủ cao hơn, họ sẽ chủ động hơn trong việc sắp xếp nguồn lực và xử lý các tình huống phát sinh, từ đó giảm thiểu đáng kể thời gian chờ đợi phê duyệt từ cấp trên.

Tuy nhiên, các chuyên gia kinh tế cũng đánh giá, điểm gây quan ngại nhất trong báo cáo của Bộ Tài chính chính là sự chênh lệch giữa khối ngân sách địa phương và trung ương. Trong khi các tỉnh, thành phố đã nỗ lực chạm ngưỡng giải ngân tuyệt đối 99,9%, thì các bộ, ngành trung ương, nơi nắm giữ những dự án trọng điểm, mang tính định hướng quốc gia lại chỉ đạt mức 63,9%. 

Đánh giá về thực trạng này, tiến sĩ Lê Duy Bình, chuyên gia kinh tế trưởng tại Economica Việt Nam nhận định, sự phân hóa giải ngân giữa trung ương và địa phương là một chỉ dấu cho thấy cơ chế quản lý dự án cấp bộ đang bộc lộ nhiều điểm yếu. Các địa phương có áp lực giải trình trực tiếp với cử tri và sự sát sao của chính quyền cơ sở, trong khi ở cấp trung ương, quy trình phê duyệt và kiểm soát thường qua nhiều tầng nấc trung gian, dẫn đến sự đứt gãy trong thông tin và hành động. 

Bên cạnh đó, năng lực của các Ban quản lý dự án và nhà thầu vẫn là một dấu hỏi lớn. Thực tế cho thấy nhiều đơn vị trúng thầu nhưng lại thiếu cả nhân lực lẫn thiết bị để triển khai đồng loạt. Tình trạng "đầu voi đuôi chuột" trong triển khai dự án, cộng với tâm lý e ngại, sợ sai của một bộ phận cán bộ khiến các hồ sơ thanh toán bị dồn ứ. Việc dồn khối lượng giải ngân vào một tháng cuối cùng không chỉ tạo áp lực khủng khiếp lên hệ thống kho bạc mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro về chất lượng công trình và tính minh bạch trong kiểm soát chi.

Nâng cao năng lực thực thi hành chính

Trong câu chuyện giải ngân năm 2025, Bộ Tài chính đóng vai trò "người gác cổng" ngân sách, tuy nhiên, theo một số chuyên gia kinh tế, đánh giá một cách khách quan, công bằng, chính cơ quan này cũng đang bộc lộ những hạn chế về sự linh hoạt. 

Đáng chú ý, quy trình kiểm soát chi hiện nay dù đã được cải thiện nhưng vẫn bị cộng đồng doanh nghiệp đánh giá là còn cứng nhắc và nặng nề về thủ tục giấy tờ. Thực tế cũng cho thấy, hệ thống báo cáo thiếu tính dự báo và vẫn phản ứng chậm trước các biến động của thị trường như giá vật liệu xây dựng hay các tình huống bất khả kháng do thiên tai...

Đặc biệt, theo các chuyên gia kinh tế, hạn chế lớn nhất còn nằm ở cơ chế điều chuyển vốn giữa các dự án. Quy trình thẩm định, trình cấp có thẩm quyền để thay đổi kế hoạch vốn thường kéo dài, khiến nguồn lực bị "nhốt" tại các dự án chậm tiến độ thay vì được chuyển ngay sang các công trình đang "đói" vốn nhưng có tiến độ tốt. Sự thận trọng quá mức trong việc xử lý các vướng mắc về điều chỉnh giá hợp đồng hay thủ tục môi trường đối với các dự án ODA đã vô tình tạo ra một lực cản vô hình, khiến các nhà thầu nản lòng.

Bên cạnh đó, thiên tai bất thường trong năm 2025 cũng bộc lộ sự thiếu chuẩn bị của hệ thống trong việc ứng phó với các tình huống khẩn cấp. Các dự án bị hư hại do bão lũ phải mất quá nhiều thời gian để thẩm định lại thiệt hại và điều chỉnh dự toán, khiến việc tái thiết công trình bị chậm trễ đáng kể. Đây là bài học đắt giá về việc xây dựng một cơ chế tài chính dự phòng linh hoạt hơn, cho phép ưu tiên giải quyết nhanh các dự án bị ảnh hưởng bởi thiên tai để sớm đưa công trình trở lại vận hành.

Để thực sự "cán đích" và tạo đà cho năm 2026, các chuyên gia kinh tế cho rằng, Bộ Tài chính cần gỡ bỏ những rào cản, bất cập và đảy mạnh cải cách hơn nữa. Việc chuyển đổi từ hậu kiểm sang tiền kiểm một cách thông minh, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ để minh bạch hóa toàn bộ quá trình luân chuyển hồ sơ là yêu cầu cấp bách. 

Trước tình hình đó, lãnh đạo Bộ Tài chính thẳng thắn thừa nhận những bất cập này và cam kết sẽ rà soát lại quy trình nghiệp vụ để giảm bớt sự phiền hà cho người nộp thuế cũng như các đơn vị thụ hưởng ngân sách. Tuy nhiên, sự cam kết cần được cụ thể hóa bằng những văn bản hướng dẫn rõ ràng, giúp cán bộ thực thi dám làm, dám chịu trách nhiệm mà không lo ngại những rủi ro pháp lý do sự chồng chéo của các quy định hiện hành.

Giải ngân đầu tư công không chỉ là việc "tiêu tiền" mà là việc "khơi thông huyết mạch" cho nền kinh tế. Trong những ngày còn lại của năm kế hoạch 2025, nếu không có một cú hích quyết liệt từ cấp cao nhất và sự phối hợp nhịp nhàng, thấu hiểu giữa cơ quan quản lý - chủ đầu tư - doanh nghiệp, chúng ta sẽ lại tiếp tục lỡ hẹn với những mục tiêu phát triển. Kỷ luật tài chính phải đi đôi với sự linh hoạt thực tiễn, chỉ khi đó, đầu tư công mới thực sự trở thành động lực mạnh mẽ đưa con tàu kinh tế Việt Nam tiến xa hơn trong chu kỳ mới 2026 - 2030./.