Nỗi lo ô nhiễm trong dịp Dilawi tại Ấn Độ

Từ sáng 9/11, nhiều thành phố tại Ấn Độ, trong đó có thủ đô New Delhi, chìm trong lớp khói bụi dày đặc sau những màn đốt pháo mừng lễ hội Diwali.

Diwali, còn được gọi là Lễ hội Ánh sáng, là một trong những ngày lễ quan trọng nhất trong văn hóa Hindu, tượng trưng cho chiến thắng của ánh sáng trước bóng tối, cái thiện trước cái ác và trí tuệ trước sự vô minh. Tuy nhiên, phía sau những màn pháo hoa rực rỡ là lo ngại về tác động môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Ngay trước khi các hoạt động đốt pháo chính bắt đầu, chất lượng không khí tại New Delhi đã ở mức rất kém. Lúc 9 giờ 30 ngày 8/11, chỉ số chất lượng không khí (AQI) tại đây đạt 353 điểm. Cùng ngày, chỉ số AQI trung bình 24 giờ tại Ghaziabad là 344 điểm, Noida 318 điểm, đều thuộc nhóm rất kém. Lucknow ghi nhận 233 điểm, thuộc nhóm kém. Theo thang đánh giá của Ấn Độ, AQI từ 301–400 điểm có thể làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh đường hô hấp nếu tiếp xúc kéo dài.

Anh Varun, người dân New Delhi, cho biết đã cảm nhận rõ không khí ô nhiễm hơn những ngày trước và lo ngại các hoạt động trong dịp Diwali sẽ khiến tình trạng tiếp tục xấu đi.

Những lo ngại này được củng cố bởi dữ liệu nhiều năm. Phân tích chất lượng không khí tại Delhi giai đoạn 2015–2025 cho thấy trong cả 11 năm, chỉ số AQI vào ngày sau Diwali đều cao hơn ngày trước lễ hội.

Một nghiên cứu tại 71 trạm quan trắc thuộc hơn 15 bang của Ấn Độ giai đoạn 2019–2022 cũng ghi nhận nồng độ bụi mịn PM2.5 tăng trong và sau Diwali. Đây là loại bụi có đường kính không quá 2,5 micromét. Mức tăng trong ngày lễ dao động khoảng 29–53% so với giai đoạn trước lễ hội, tùy năm khảo sát.

Nhà hoạt động môi trường Bhavreen Kandhari cảnh báo các chất ô nhiễm vẫn tồn tại trong không khí sau khi hoạt động lễ hội kết thúc, gây khó khăn đặc biệt cho người mắc bệnh hô hấp và các bệnh lý khác.

Sức ép môi trường cũng đặt ngành sản xuất pháo hoa trước bài toán duy trì sinh kế và truyền thống lễ hội trong khi đáp ứng các yêu cầu kiểm soát khí thải.

Tại New Delhi, Tòa án Tối cao Ấn Độ cho phép sử dụng pháo hoa trong một số khung giờ giới hạn dịp Diwali, thay vì duy trì lệnh cấm hoàn toàn như trước. Tòa án cho rằng lệnh cấm ảnh hưởng đến các nhà sản xuất hợp pháp và tạo điều kiện cho hoạt động buôn bán trái phép.

Tuy nhiên, bà Kandhari lo ngại các quy định khó được thực thi hiệu quả, trong khi ô nhiễm có thể kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng đến người dân và trẻ em.

Ở chiều ngược lại, các biện pháp kiểm soát tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất tại những làng nghề. Tại ngoại ô thành phố Ahmedabad, bang Gujarat, mùa Diwali là thời điểm bận rộn nhất trong năm. Riêng ngôi làng của nhà sản xuất Dipen Patel có ít nhất 40 nhà máy và khoảng 2.000 hộ gia đình tham gia sản xuất pháo hoa tại nhà.

Một hướng thích ứng của ngành là phát triển pháo hoa xanh, sử dụng công thức hóa học được điều chỉnh để giảm bụi và khí thải. Theo tiêu chuẩn của Ấn Độ, sản phẩm phải giảm ít nhất 30% lượng bụi phát thải so với pháo thông thường cùng chủng loại.

Ông Patel cho biết hóa chất sử dụng hiện được kiểm soát chặt chẽ. Các nhà sản xuất phải gửi mẫu tới bộ phận chuyên trách để kiểm nghiệm, chỉ được sản xuất sau khi mẫu được phê duyệt và phải tuân thủ tiêu chuẩn quy định.

Dù vậy, pháo hoa xanh vẫn tạo ra bụi và khí thải. Việc giảm phát thải không đồng nghĩa sản phẩm không gây ô nhiễm. Thách thức với các đô thị Ấn Độ vì thế không chỉ là hạn chế khói bụi trong dịp Diwali, mà còn là duy trì chất lượng không khí an toàn trong suốt những tháng mùa đông, đồng thời cân bằng giữa sinh kế, truyền thống lễ hội và sức khỏe cộng đồng.