Nuôi tôm thua lỗ kéo dài, người dân loay hoay tìm lối thoát

Từ "giấc mơ bạc tỉ" đến vòng xoáy nợ nần

Những năm trước, phong trào nuôi tôm phát triển mạnh tại vùng bãi ngang xã Ninh Châu, mang lại nguồn thu nhập cao cho nhiều hộ dân. Những ao hồ nuôi tôm trải dài ven biển từng là biểu tượng cho sự năng động, dám nghĩ, dám làm của người dân địa phương.

Gia đình chị Mai Thị Hiển ở thôn Tân Hải là một điển hình. Với 10 hồ nuôi tôm trên diện tích khoảng 3 ha, được đầu tư bài bản, mô hình của chị từng là niềm mơ ước của nhiều hộ dân trong vùng. Sau thời gian học hỏi kinh nghiệm từ các tỉnh phía Nam, vợ chồng chị trở về quê, mạnh dạn vay vốn, cải tạo đất, đào ao nuôi tôm.

Những vụ nuôi đầu tiên mang lại hiệu quả vượt mong đợi. Mỗi năm, gia đình chị thu lãi hàng trăm triệu đồng, có vụ đạt tới cả tỉ đồng. Nhờ đó, cuộc sống dần ổn định, kinh tế khấm khá hơn. Con tôm từng trở thành "cứu cánh" giúp nhiều hộ dân vùng cát ven biển cải thiện đời sống.

Tuy nhiên, sau vài năm thuận lợi, nghề nuôi tôm bắt đầu bộc lộ nhiều rủi ro. Khoảng sau 3 năm nuôi ổn định, tôm phát sinh dịch bệnh, tỉ lệ hao hụt tăng cao. Từ chỗ "một vốn bốn lời", người nuôi dần rơi vào cảnh đầu tư lớn nhưng thu về thấp.

Theo chị Hiển, từ khoảng năm 2020 đến nay, mỗi vụ nuôi đều phải bỏ ra chi phí lớn cho con giống, thức ăn, điện và xử lý môi trường. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế không tương xứng. Nhiều vụ tôm chết hàng loạt khiến gia đình thua lỗ nặng. Trong khi đó, giá bán không ổn định, đầu ra bấp bênh càng làm tăng thêm áp lực cho người nuôi.

Toàn bộ tài sản có giá trị, từ nhà ở đến đất đai, đều được thế chấp để vay vốn ngân hàng, tiếp tục đầu tư nuôi tôm. Tuy nhiên, mọi nỗ lực đều không mang lại kết quả. Tôm tiếp tục chết, nợ ngày càng tăng.

Khi không còn khả năng xoay xở, gia đình buộc phải dừng nuôi. Toàn bộ 10 hồ tôm bị bỏ hoang gần 3 năm qua. Trong khi đó, khoản nợ ngân hàng gần 10 tỉ đồng vẫn là gánh nặng lớn đối với gia đình.

Không chỉ gia đình chị Mai Thị Hiển, nhiều hộ dân tại thôn Tân Hải và các khu vực lân cận cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. Gia đình chị Mai Thị Hương là một ví dụ. Sau nhiều năm nuôi tôm thua lỗ, chị buộc phải chuyển sang nuôi cá lóc để tìm hướng đi mới.

Tuy nhiên, việc chuyển đổi cũng không dễ dàng. Ao cá của gia đình đã quá thời gian xuất bán hơn 2 tháng, nhưng cá chậm lớn, trong khi giá thị trường không ổn định. Khoản nợ gần 5 tỉ đồng vẫn chưa thể thanh toán, khiến cuộc sống gia đình gặp nhiều khó khăn.

Thực tế cho thấy, người dân thiếu vốn, thiếu kinh nghiệm sản xuất, trong khi rủi ro thị trường luôn hiện hữu. Nhiều hộ rơi vào tình trạng tiến thoái lưỡng nan, không biết nên tiếp tục hay dừng lại.

Cần hướng đi bền vững cho người nuôi trồng thủy sản

Theo thống kê, khu vực xã Hải Ninh cũ hiện có khoảng 15 ha nuôi trồng thủy sản. Tuy nhiên, phần lớn diện tích nuôi tôm đều gặp khó khăn trong thời gian qua. Tình trạng tôm bị bệnh, chết hàng loạt diễn ra thường xuyên, khiến nhiều hộ thua lỗ kéo dài.

Ông Trần Văn Lai - Phó Chủ tịch UBND xã Ninh Châu cho biết, nguyên nhân chủ yếu là do môi trường nuôi ngày càng ô nhiễm, dịch bệnh trên tôm diễn biến phức tạp. Bên cạnh đó, việc kiểm soát chất lượng con giống và quy trình kỹ thuật còn nhiều hạn chế. Thời tiết thất thường, tác động của biến đổi khí hậu cũng ảnh hưởng lớn đến hiệu quả nuôi trồng.

Ngoài ra, việc phát triển nuôi tôm trong thời gian qua còn mang tính tự phát, thiếu quy hoạch đồng bộ. Nhiều hộ dân đầu tư theo phong trào, chưa được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ thuật. Khi xảy ra rủi ro, người nuôi gần như không có phương án ứng phó hiệu quả.

Để tháo gỡ khó khăn, theo ông Trần Văn Lai,  các cơ quan chuyên môn cần tăng cường hướng dẫn kỹ thuật, kiểm tra quy trình nuôi, kiểm soát chất lượng con giống và môi trường nước. Xây dựng và nhân rộng các mô hình nuôi hiệu quả, phù hợp với điều kiện địa phương.Cần có chính sách hỗ trợ tài chính phù hợp để bà con vượt qua khó khăn.

Về lâu dài, cần có quy hoạch tổng thể vùng nuôi trồng thủy sản theo hướng bền vững, tránh tình trạng phát triển tự phát. Đồng thời, cần đẩy mạnh liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nhằm đảm bảo đầu ra ổn định cho người dân.