Phát hiện bức tường 2.000 năm tuổi hé lộ nguồn gốc Paris cổ đại

Công trình có niên đại hơn 2.000 năm này có thể cung cấp bằng chứng quan trọng giúp xác định vị trí Lutetia - khu định cư của người Gallic được xem là tiền thân của Thủ đô Paris của nước Pháp ngày nay. Bức tường được phát hiện trong quá trình khai quật khảo cổ dưới khuôn viên bệnh viện Hôtel-Dieu trên đảo Île de la Cité, chỉ cách Nhà thờ Đức Bà Paris một đoạn ngắn. Công trình dài khoảng 20 m, được xây dựng bằng những khối đá lớn kết hợp hệ thống dầm gỗ đan xen và có dấu vết bị lửa thiêu cháy.

Các nhà khảo cổ còn tìm thấy tại khu vực này những hạt cây bị cháy và một mũi giáo của người Gallic. Nếu những nghiên cứu tiếp theo xác nhận bức tường thuộc về Lutetia, đây có thể trở thành một trong những bằng chứng vật chất quan trọng nhất cho thấy Paris hiện đại phát triển trực tiếp trên khu định cư cổ của bộ tộc Parisii.

Ông Stéphane Deschamps, phụ trách khảo cổ khu vực tại Cơ quan Văn hóa vùng Île-de-France, nhận định phát hiện này giúp bổ sung một khoảng trống lâu nay trong nghiên cứu khảo cổ. Theo ông, vị trí của Lutetia đã gây tranh luận trong nhiều thế kỷ. Do thiếu bằng chứng khảo cổ cụ thể trên đảo Île de la Cité, từng có giả thuyết cho rằng khu định cư của người Parisii thực tế nằm tại Nanterre, phía Tây Paris.

"Ngày nay, với bức tường và bối cảnh khảo cổ của nó, chúng ta có thể đang nắm giữ chìa khóa của bí ẩn này", ông Deschamps cho biết.

Cuộc khai quật bắt đầu từ tháng 2/2026 nhằm phục vụ kế hoạch cải tạo bệnh viện Hôtel-Dieu. Nhóm khảo cổ do ông David Couturier thuộc cơ quan khảo cổ thành phố Paris phụ trách, với sự hỗ trợ của Viện Nghiên cứu Khảo cổ Phòng ngừa Quốc gia Pháp (Inrap). Bên cạnh những dấu tích được dự đoán trước của các ngôi nhà và đường sá thuộc những giai đoạn lịch sử trước đây, nhóm nghiên cứu đã phát hiện bức tường có cấu trúc khác biệt. Bà Dorothée Chaoui-Derieux, chuyên gia phụ trách di sản thuộc Cơ quan Văn hóa vùng Île-de-France, cho biết kiến trúc của công trình với những khối đá lớn cùng hệ thống dầm liên kết khiến các nhà nghiên cứu ngay lập tức nghĩ tới một bức tường được xây dựng theo truyền thống của người Gallic.

Mặt ngoài của tường bị lửa làm đen, trong khi một công trình bằng gỗ nằm ngay phía trước đã bị thiêu hủy. Phía sau tường, các nhà khảo cổ phát hiện một lớp nền bằng cát và sỏi dày gần 2 m. Cấu trúc này có thể được sử dụng để gia cố công trình, củng cố giả thuyết rằng đây từng là một phần của hệ thống phòng thủ.

Các nhà nghiên cứu cho rằng bức tường có thể từng bảo vệ một "oppidum" - khu định cư kiên cố đóng vai trò trung tâm quyền lực và thương mại, đồng thời kiểm soát các tuyến giao thông trong thời kỳ Đồ sắt. Phát hiện đặc biệt đáng chú ý khi được đặt cạnh những ghi chép của Julius Caesar về cuộc chinh phục xứ Gallia của La Mã. Theo tác phẩm "Chiến tranh xứ Gallia", năm 53 trước Công nguyên, Caesar từng triệu tập một cuộc hội họp của các cộng đồng người Gallic tại Lutetia. Một năm sau, viên tướng Labienus dưới quyền Caesar tiến quân chống lại bộ tộc Parisii và các lực lượng đồng minh do Camulogenus - một chỉ huy cao tuổi được lựa chọn nhờ kinh nghiệm chiến trận - lãnh đạo.

Theo ghi chép của Caesar, khi quân La Mã tiến đến gần, người Gallic đã đốt Lutetia và phá các cây cầu. Camulogenus sau đó thiệt mạng trong trận chiến. Chính vì vậy, dấu vết hỏa hoạn trên bức tường mới phát hiện đặt ra câu hỏi liệu đây có phải là tàn tích của sự kiện được ghi lại cách đây hơn 2.000 năm hay không.

Kết quả xác định niên đại bằng phương pháp carbon đối với các thành phần gỗ của bức tường cho thấy chúng có niên đại trong khoảng từ năm 200 đến năm 10 trước Công nguyên. Khoảng thời gian khá rộng này bao gồm năm 52 trước Công nguyên - thời điểm diễn ra trận Lutetia. Các đồ gốm được tìm thấy tại địa điểm khai quật cũng được xác định thuộc thời đại của Caesar. Tuy nhiên, giới chuyên môn chưa khẳng định bức tường chính là công trình được nhắc tới trong các ghi chép cổ.

Cho đến trước phát hiện này, giả thuyết Lutetia nằm trên đảo Île de la Cité chủ yếu dựa vào tên gọi của khu định cư và mô tả của Caesar về một hòn đảo được nối với hai bờ bằng các cây cầu tại một đoạn uốn của sông Seine. Việc thiếu bằng chứng vật chất rõ ràng khiến vị trí chính xác của Lutetia trở thành vấn đề tranh luận kéo dài trong giới khảo cổ.

Giữa tháng 9, Ủy ban Nghiên cứu Khảo cổ Lãnh thổ của Pháp đã đánh giá phát hiện mới có "tầm quan trọng đặc biệt". Việc bảo tồn bức tường tại chỗ gặp khó khăn do dấu tích đã trở nên rất dễ hư hại sau vụ cháy cổ đại, đồng thời nằm quá sâu so với yêu cầu của dự án xây dựng tại bệnh viện. Các nhà khảo cổ dự kiến tạo khuôn của công trình và lập mô hình ba chiều trước khi tháo dỡ. Sau quá trình nghiên cứu, một phần bức tường dự kiến được phục dựng bằng chính những khối đá nguyên bản để trưng bày tại một bảo tàng ở Paris.

Công việc khảo cổ vẫn tiếp tục nhằm xác định chính xác chức năng của bức tường, thời điểm công trình được xây dựng và ngừng sử dụng, cũng như những dấu tích nằm bên dưới lớp nền gia cố. Các kết quả này có thể giúp giới nghiên cứu làm rõ liệu người Parisii thực sự đã xây dựng khu định cư trên Île de la Cité và liệu trận hỏa hoạn để lại trên bức tường có liên quan đến sự kiện được Caesar ghi lại hay không.