Phát triển kinh tế đêm: Định vị “mỏ vàng” của Thủ đô

Cần phát huy "ADN" của Hà Nội

Mới đây, Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội đã chính thức phê duyệt Đề án “Phát triển Kinh tế đêm trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045”. Theo lộ trình, đến năm 2030, Thủ đô sẽ hình thành từ 6 đến 8 khu kinh tế đêm trọng điểm, cùng với 15-20 không gian và tuyến phố hoạt động sau 24 giờ được quy hoạch đồng bộ, kết nối chặt chẽ với hệ thống giao thông công cộng. 

Đặc biệt, Trục cảnh quan sông Hồng được định hướng trở thành Trung tâm kinh tế sáng tạo năng động, hội tụ các hoạt động văn hóa, nghệ thuật đỉnh cao mang tầm quốc tế.

Trước khát vọng này, TS, KTS Trương Văn Quảng, Phó Tổng Thư ký Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam đánh giá mục tiêu hình thành 6 đến 8 khu kinh tế đêm từ nay đến năm 2030 là có tính khả thi, bởi Hà Nội đã có một thời gian thử nghiệm mô hình này tại các khu vực xung quanh Hồ Gươm, tuyến phố đi bộ, hay các khu ẩm thực như Hồ Tây, đảo Ngọc Ngũ Xã.

Tuy nhiên, nếu chỉ chạy theo số lượng mà thiếu đi quy hoạch bài bản thì sẽ không thể tạo ra một nền kinh tế đêm đúng nghĩa. TS Quảng cho rằng: "Để kinh tế đêm thực sự sống động và bền vững, không gian đó phải thoát khỏi mác tự phát để mang trong mình bản sắc - ADN riêng của Hà Nội, gắn bó mật thiết với bề dày văn hóa 1000 năm và nhịp sống đô thị đặc trưng. 

Việc thiếu các khu vực hoạt động xuyên đêm có kiểm soát, thiếu hạ tầng kết nối,... đi kèm đảm bảo trật tự xã hội đang là những "điểm nghẽn" mà đề án phải giải quyết.

Để kinh tế đêm thêm hấp dẫn

Theo các chuyên gia, để hiện thực hóa đề án, Hà Nội nên yêu cầu quy hoạch không gian kinh tế đêm thành 3 vùng quản lý hành chính rõ rệt bao gồm: vùng động 1, vùng tĩnh 2, và vùng chuyển tiếp 3.

Theo đó, cần phân tách rõ loại hình dịch vụ cho từng khu vực để áp dụng khung giờ quản lý phù hợp. Có những phân khu chỉ nên hoạt động đến 12 giờ đêm, tập trung vào ẩm thực nhẹ nhàng như khu vực phố cổ, Hoàn Kiếm để gìn giữ giá trị di sản. Ngược lại, những phân khu ứng dụng công nghệ số, trình diễn ánh sáng, âm nhạc sôi động sôi nổi suốt đêm cần được quy hoạch tách biệt để tránh ô nhiễm tiếng ồn và ánh sáng đến vùng dân cư.

Đối với Trục cảnh quan sông Hồng - biểu tượng đêm tương lai của Hà Nội, không gian kiến trúc tại đây đòi hỏi tư duy thiết kế hết sức khéo léo. Theo TS Trương Văn Quảng, khác với sông Hàn ở Hàn Quốc - nơi cũng phát huy tốt kinh tế đêm, thủy văn sông Hồng rất phức tạp và chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, do đó ưu tiên hàng đầu vẫn phải là trị thủy và thoát lũ.

Thay vào đó, có thể quy hoạch theo dạng "bậc thềm" (thích ứng với mực nước lên xuống) và áp dụng kiến trúc nhẹ nhàng, không gian sinh thái, tránh tuyệt đối việc "chất đống bê tông lên toàn bộ trục sông Hồng". Kinh tế đêm ở đây không cần ồn ào như tầng đáy của các siêu đô thị, mà phải là sự kết hợp giữa văn hóa đồng bằng sông Hồng với công nghệ trình diễn số, ánh sáng hiện đại trên mặt nước.

Theo TS Trương Văn Quảng, thực tế, nhiều tuyến phố đi bộ hiện nay đang bị đánh giá là thiếu bản sắc, đa phần chỉ dừng lại ở việc bán hàng ăn uống tự phát. Để nâng tầm lên khu trải nghiệm văn hóa - du lịch đêm cấp khu vực, Hà Nội cần kích hoạt thị giác và thính giác của du khách thông qua công nghệ. 

"Thành phố cũng cần tổ chức giao thông tiếp cận khéo léo để khách đến vui chơi không gây xáo trộn, đồng thời tạo cơ chế để chính người dân trong vùng lõi được tham gia trực tiếp vào chuỗi cung ứng kinh tế đêm, từ đó hài hòa được lợi ích cộng đồng", TS Quảng đề xuất, "Đối với các tuyến phố ẩm thực hay đi bộ, thiết kế không gian cần nâng tầm trải nghiệm bằng thực tế ảo hoặc trình diễn chế biến món ăn mang tính nghệ thuật, giúp du khách thỏa mãn cả về vị giác lẫn thị giác".

Cần một lộ trình rõ ràng, bài bản

Dưới góc nhìn của các chuyên gia kinh tế, nền kinh tế ban đêm không đơn thuần là "vui chơi giải trí" mà thực chất là một "mỏ vàng" đóng góp tỷ trọng vô cùng lớn vào GDP. Nghiên cứu từ các đô thị lớn trên thế giới cho thấy, ngành công nghiệp ban đêm tại Vương quốc Anh đóng góp khoảng 6% GDP (xấp xỉ 66 tỷ Bảng) và tạo ra hơn 1,25 triệu việc làm. Tại Mỹ, "thành phố không ngủ" New York thu về 35,1 tỷ USD hàng năm nhờ các hoạt động ban đêm. 

Các quốc gia lân cận trong khu vực như Thái Lan với Bangkok, Pattaya hay Trung Quốc với Macau, Thượng Hải cũng đã chứng minh kinh tế đêm là đòn bẩy kích cầu chi tiêu du lịch và giải phóng áp lực lên hạ tầng ban ngày hiệu quả.

Tại Việt Nam, đề án phát triển kinh tế đêm của Hà Nội đã vạch rõ một lộ trình phân tầng thị trường rất bài bản. Đến năm 2035, kinh tế đêm sẽ đóng góp khoảng 7-8% GRDP của Thủ đô, với tốc độ tăng trưởng bình quân 12-14%/năm ở các ngành dịch vụ, du lịch; và tầm nhìn đến năm 2045 sẽ vươn lên đóng góp hơn 12% GRDP, thu hút 8-10 triệu lượt khách quốc tế mỗi năm.

Thành phố tổ chức các hoạt động nghệ thuật, trình diễn ánh sáng, sự kiện văn hóa, lễ hội tại các tuyến phố đi bộ, công viên, khu vực Hồ Tây và vùng phụ cận; Trung tâm công nghiệp văn hóa; khu phát triển thương mại-văn hóa; hệ thống rạp hát, bảo tàng, triển lãm, phòng tranh và các không gian sáng tạo…. Phát triển các tổ hợp dịch vụ kinh tế đêm quy mô lớn gồm các trung tâm thương mại, mua sắm, vui chơi giải trí, thể thao và chăm sóc sức khỏe….

Thành phố sẽ khai thác các mô hình du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng qua đêm, trải nghiệm nghề thủ công, lễ hội truyền thống và du lịch cộng đồng với quy mô phù hợp, vùng di sản, làng nghề và sinh thái ngoại vi tại khu vực Đông Anh, Gia Lâm, Sóc Sơn, Sơn Tây, Ba Vì, Hương Sơn, Bát Tràng, Vạn Phúc... và vùng sáng tạo và công nghệ cao, trọng tâm là tại Hòa Lạc.

Các sản phẩm kinh tế đêm của Hà Nội được phát triển theo hướng đa dạng hóa lĩnh vực, phân tầng thị trường, tăng cường liên kết chuỗi trải nghiệm và gắn với từng không gian ưu tiên của thành phố.

Đến năm 2030, thành phố sẽ phát triển dịch vụ du thuyền trên sông Hồng, nối từ cầu Long Biên đến bãi giữa sông Hồng kết hợp ngắm cảnh thành phố về đêm với biểu diễn nghệ thuật và ẩm thực trên thuyền.