Phim tài liệu “Mít non - Cá chuồn” đằm vị trên phim

Phát sóng trên kênh VTV1, Đài Truyền hình Việt Nam trước thềm khai mạc Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, phim tài liệu "Mít non - Cá chuồn" không chỉ thể hiện sự kết nối giữa đồng bào Kinh – Thượng, mà bộ phim còn thể hiện tinh thần đồng thuận, hy sinh của cán bộ, nhân dân miền xuôi và miền núi với những chính sách mới của Đảng và Nhà nước.

Kinh – Thượng, mối liên hệ sâu sắc

Với cảm hứng từ câu ca dao "Ai về nhắn với nậu nguồn/ Mít non gửi xuống, cá chuồn gửi lên", đạo diễn Chu Dương Thùy Anh và đạo diễn Hồ Nhật Thảo đã đưa hình ảnh Y Việt Sa (Phó Bí thư Tỉnh Đoàn Quảng Ngãi, là người mang hai dòng máu Kinh – Ba Na) đi chợ mua mít non và cá chuồn. Hai loại sản vật trong câu ca dao đã thể hiện tinh thần gắn kết, hòa hiếu giữa người đồng bằng và người đồng bào thiểu số từ ngàn xưa, theo như lời già làng A Jar (người Xơ-đăng) đã rút ra từ sử thi. Già làng A Biu (người Ba Na) đã phát biểu trong phim, người miền núi đánh những điệu cồng chiêng và chuẩn bị rượu ngon để tiếp người miền xuôi lên buôn bán, đồng thời người miền xuôi bán thì ít mà cho thì nhiều. Điều đó thể hiện rằng từ lâu, giữa hai cộng đồng dân cư đã có sự kết nối, giao thương bền chặt.

Thực chất, lâu nay, núi chưa từng tách rời biển, biển chưa từng tách rời núi. Dọc miền Trung, nhiều tỉnh thành Tây Nguyên và đồng bằng duyên hải tiếp giáp nhau như: Kon Tum – Quảng Ngãi, Gia Lai – Bình Định, Đắk Lắk – Phú Yên… Và ven biển, đâu đó chúng ta vẫn thấy những nhánh của Trường Sơn đâm thẳng ra phía biển. Tận dụng những mối liên kết ấy, "Mít non - Cá chuồn" đã thể hiện một vấn đề mà lâu nay nhiều người còn băn khoăn, đó là sự hòa hợp giữa những địa phương có địa hình và văn hóa khác nhau.

Tinh thần đón nhận chính sách và mối quan hệ tốt đẹp của người Kinh – người Thượng thể hiện rõ ràng hơn nữa, sâu sắc hơn nữa khi bắt đầu từ tháng 7.2025, những cán bộ về cơ sở mới công tác được người dân địa phương giúp đỡ hết mình. Hình ảnh ấy được thể hiện thông qua hình ảnh của Y Việt Sa những ngày đầu bỡ ngỡ về cơ sở mới làm việc. Cán bộ trẻ đã được người dân giúp đỡ tìm nhà, nơi mua đồ gia dụng, chợ và các hàng quán… Ngược lại, khi về xuôi, cán bộ Đoàn Y Việt Sa cũng mang theo đàn đá, đàn T'rưng đến các trường học để quảng bá văn hóa và được người miền xuôi đón nhận cởi mở. Tinh thần hòa hợp đã thể hiện rất rõ từ những điều ấy.

Nỗ lực, hi sinh, vui mừng…

Những hình ảnh Y Việt Sa sinh hoạt một mình hay hình ảnh vợ chồng bịn rịn khi cầm quyết định chuyển nơi công tác trên tay, hình ảnh rời nhà lúc khuya và nụ cười trên chuyến xe trở về nhà… đã tạo nên những hình ảnh đầy nỗi niềm. Bộ phim đã bắt đầu mang theo thật nhiều câu chuyện.

Những cán bộ đã quên đi những vấn đề cá nhân để tiếp nhận công việc, phục vụ nhiệm vụ chính trị, hoàn thành nghĩa vụ của mình. Lo lắng, nhớ nhung, những cảm giác ấy cần một tinh thần mạnh mẽ để vượt qua. Trong phim, có đoạn ghi lại cảnh cán bộ di chuyển từ miền núi về đồng bằng trong mùa mưa lũ, con đường trơn trượt và sạt lở. Hình ảnh ấy bổ sung thêm vào với những hình ảnh khác, tạo nên một bản tổng hợp những khó khăn, những nỗ lực mà người cán bộ phải trải qua. Họ đã vượt qua khoảng cách địa lý, cảm xúc cá nhân và những thiếu thốn, khó khăn trong giai đoạn đầu thực hiện công tác mới để trở thành những người có tinh thần trách nhiệm, ý thức tổ chức kỷ luật và sự cống hiến thầm lặng.

Ấn tượng nhất trong phim là hình ảnh người chồng an ủi vợ, người mẹ an ủi con. Họ cũng đã dám quên đi những tình cảm cá nhân để vợ mình, con mình yên tâm công tác, yên tâm phục vụ Đảng, Nhà nước và nhân dân. Hình ảnh gây xúc động và có lẽ là hình ảnh Y Việt Sa ngồi giã mì với mẹ chồng. Giây phút ấy, hai mẹ con đã tâm sự với nhau. Khi ấy, mẹ chồng (một người dân tộc thiểu số) đã nói: "Thỉnh thoảng về thăm, má không trách móc các con đâu". Câu ấy mang lại một hiệu ứng mạnh mẽ cho bộ phim. Nó đã thể hiện tinh thần của người đồng bào, họ đã chấp nhận sự thay đổi của chính sách, chấp nhận sự thay đổi trong gia đình vì đại cục, thương yêu con cái, mong con cái tiếp tục phấn đấu nên người mà không cần chịu gánh nặng hiếu đạo...

Già làng A Jar đã thể hiện niềm vui mừng trước những chủ trương mới của Đảng và Nhà nước. Chính sách đổi mới sẽ giúp tránh đi sự kỳ thị, cùng nhau phát triển để xóa đi đói nghèo, lạc hậu, tăng cường sự gắn bó giữa các cộng đồng người. Mà theo lời của ông U Huấn (Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Quảng Ngãi), tinh giản không phải là để giảm tinh thần mà cần phải hiệu quả hơn, tình người ấm áp hơn. Đó cũng chính là một minh chứng rõ nét cho khối đại đoàn kết dân tộc mà Mặt trận Tổ quốc Việt Nam luôn nỗ lực xây dựng và gìn giữ.

Sáp nhập các đơn vị hành chính đã mở ra một không gian lớn với thêm nhiều cơ hội lớn, giờ đây nhiều tỉnh thành có cả biển lẫn rừng, tạo thêm nhiều cơ hội để phát triển kinh tế, góp phần phát triển quốc gia giàu mạnh. Kết thúc bằng đoạn cao trào của bản độc tấu đàn nhị "Kể chuyện ngày mùa" (Thao Giang), như thể hiện sự hân hoan và một hi vọng về sự phát triển, vươn xa của quê hương, của dân tộc.

Khát vọng không phải là điều gì xa xôi, nó nằm trong những hành động nhỏ bé nhưng bền bỉ của từng con người. Một mùa rẫy bội thu hay thất bát, họ vẫn gieo hạt. Một chuyến biển lưới đầy hay lưới trống, họ vẫn giong buồm rẽ sóng vươn khơi. Đắk Lắk, Gia Lai từng là vùng đất của những buôn làng cô quạnh, của con đường đất đỏ lầy lội, của những tiếng cồng chiêng vang trong núi mà chẳng vọng ra đâu xa. Quảng Ngãi từng là vùng quê ven biển nhiều năm đối diện bão điên, sóng dữ, lẫn cái đói nghèo. Nhưng chính trong gian khó ấy, người ta mới thấm thía rằng muốn tồn tại thì phải vươn ra, phải kết nối, phải mở đường cho một tương lai khác. Gốc rễ văn hóa là sức mạnh – là điểm tựa để bước đi xa hơn.