Phú Thọ: Sắp xếp thôn, xây dựng cộng đồng mới ở Minh Đài

Khi chủ trương chạm vào ký ức làng quê

Từ bao đời nay, thôn, xóm, bản, làng không chỉ là một đơn vị dân cư. Đó còn là nơi lưu giữ ký ức của nhiều thế hệ, nơi những con đường quen thuộc, mái nhà văn hóa, đình làng, phong tục, tập quán và những mối quan hệ họ hàng, láng giềng được bồi đắp qua năm tháng.

Bởi vậy, khi đặt vấn đề sắp xếp thôn, điều người dân quan tâm không chỉ là tên gọi mới, số hộ dân hay địa giới thay đổi ra sao. Phía sau những con số là tình cảm với nơi mình sinh ra, những sinh hoạt cộng đồng đã trở nên quen thuộc và cả những băn khoăn về việc những giá trị văn hóa, phong tục tập quán có được gìn giữ.

Với Minh Đài, đó cũng là bài toán đầu tiên đặt ra cho cấp ủy, chính quyền: làm thế nào để một chủ trương đúng trở thành sự đồng thuận trong Nhân dân.

Trước khi sáp nhập, Minh Đài có 40 thôn. Trên cơ sở rà soát quy mô dân số, địa bàn cư trú, điều kiện giao thông và những đặc điểm thực tế của từng khu dân cư, địa phương xây dựng phương án sắp xếp. Kết quả, số thôn giảm còn 28, giảm 12 thôn so với trước.

Theo ông Nguyễn Thiết Hải - Phó Chủ tịch UBND xã Minh Đài, sau khi có kế hoạch sáp nhập thôn, địa phương tiến hành rà soát, lấy ý kiến người dân về tên gọi thôn mới. Trên cơ sở đó, phương án được xác định theo hướng thôn có đông dân cư hơn sẽ được sử dụng làm tên thôn mới.

Tuy nhiên, quá trình vận động không phải ngay từ đầu đã nhận được sự đồng thuận tuyệt đối. Thời điểm đầu sau khi có chủ trương sáp nhập, người dân cũng có những ý kiến, lo lắng về phong tục tập quán, mất tên địa danh vốn đã quen thuộc qua nhiều thế hệ", ông Hải chia sẻ.

Theo đồng chí Phó Chủ tịch UBND xã, Minh Đài hiện có hơn 70% dân số là đồng bào dân tộc Mường. Người dân đã sinh sống theo thôn, bản từ lâu đời, hình thành những cộng đồng có sự gắn kết chặt chẽ về quan hệ dòng họ, nếp sống và văn hóa.

Vì vậy, với Minh Đài, sắp xếp thôn không chỉ là bài toán tổ chức lại địa bàn dân cư, mà còn phải giải quyết hài hòa giữa yêu cầu tinh gọn đầu mối với việc giữ gìn sự ổn định và những giá trị văn hóa cộng đồng.

Thôn Bến Gạo là một minh chứng rõ nét. Thôn mới được hình thành trên cơ sở sáp nhập hai thôn Bến Đép và Bến Gạo. Theo bà Phùng Thị Hải Yến, Trưởng khu dân cư thôn Bến Gạo, sau sáp nhập, địa giới hành chính được mở rộng, vì vậy mỗi khi có công việc, việc đi lại của người dân cũng vất vả hơn.

Nhưng điều khiến người dân Bến Đép cũ trăn trở nhiều hơn trong những ngày đầu là tên thôn cũ không còn được sử dụng.

"Người dân thôn Bến Đép ban đầu cũng có nhiều lo lắng, nuối tiếc vì mất đi tên Bến Đép. Bởi tên Bến Đép đã gắn với biết bao thế hệ, trải qua nhiều thăng trầm, gắn với nếp sống của người dân", bà Yến cho biết.

Đặc biệt, Bến Đép là khu dân cư của đồng bào dân tộc Mường, với những nét văn hóa, nếp sống và phong tục riêng, trong đó có các nghi lễ, tập tục trong việc tang ma. Vì vậy, việc sáp nhập không chỉ đặt ra câu chuyện về tên gọi hay địa giới mà còn khiến người dân quan tâm đến việc những giá trị văn hóa của cộng đồng sẽ được gìn giữ như thế nào trong không gian mới.

Với ông Hà Quốc Oai (66 tuổi), Hội trưởng Hội Người cao tuổi thôn Bến Đép cũ, cái tên Bến Đép không đơn thuần là tên một khu dân cư. "Từ khi tôi sinh ra đã có tên Bến Đép. Nó gắn với bao thế hệ, nên khi tên gọi ấy không còn, người dân tiếc lắm", ông nói. Nhưng sự tiếc nuối ấy không trở thành rào cản. Qua những cuộc họp, những lần cán bộ trực tiếp tuyên truyền, giải thích, người dân dần hiểu rằng sắp xếp thôn là để tổ chức cộng đồng phù hợp hơn. Khi đã hiểu, bà con đồng thuận.

Cũng theo ông Oai, tên thôn có thể thay đổi nhưng nếp sống cũ, văn hóa, bản sắc của người Mường tại Bến Đép cũ vẫn được giữ gìn. "Tôi mong thế hệ trẻ sau này sẽ cùng giữ vững và phát triển thôn mới, giúp cuộc sống bà con ngày một giàu mạnh hơn".

Theo ông Hải, sau khi được tuyên truyền, vận động, người dân dần hiểu rõ hơn mục tiêu của việc sáp nhập là mở rộng không gian, tạo điều kiện để phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội tốt hơn.

Từ thôn Bến Gạo, có thể thấy sự đồng thuận của người dân không đến từ việc áp đặt một phương án hành chính, mà được hình thành qua quá trình đối thoại, giải thích và thuyết phục. Đây cũng là điểm thể hiện rõ vai trò lãnh đạo của cấp ủy: chủ trương được triển khai từ cơ sở, bắt đầu bằng việc lắng nghe người dân và kết thúc bằng sự đồng thuận của người dân.

Tại Minh Đài, 24/24 thôn tổ chức lấy ý kiến cử tri đều đạt tỷ lệ trên 50% theo quy định. HĐND xã thông qua nghị quyết về sắp xếp thôn theo đúng quy trình. Trong quá trình triển khai không phát sinh điểm nóng, không xuất hiện khiếu kiện phức tạp; tình hình chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn được giữ ổn định.

Đằng sau kết quả ấy là sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, trong đó tổ chức Đảng giữ vai trò định hướng, lãnh đạo; cán bộ, đảng viên trực tiếp tuyên truyền, vận động; Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể tham gia kết nối, nắm bắt tâm tư Nhân dân.

Tinh gọn tổ chức, không để đứt gãy cộng đồng

Nếu việc giảm từ 40 xuống 28 thôn là kết quả có thể đo đếm bằng con số, thì xây dựng sự gắn kết trong những cộng đồng mới lại là nhiệm vụ lâu dài.

Minh Đài không thực hiện việc sắp xếp theo cách máy móc. Với những khu dân cư có đặc điểm riêng về địa hình, dân cư, giao thông hoặc phong tục, tập quán, địa phương cân nhắc trên cơ sở thực tế.

Thôn Tân Thư là một trường hợp như vậy. Địa bàn này được giữ nguyên do có những đặc thù về địa hình, giao thông, dân cư và phong tục, tập quán. Hồng Phong cũng là thôn vẫn dưới chuẩn sau sắp xếp.

Cách làm ấy cho thấy tinh thần xuyên suốt của Minh Đài: tinh gọn tổ chức nhưng không làm đứt gãy cộng đồng; sắp xếp để thuận lợi hơn cho người dân chứ không chạy theo những con số cơ học.

Sau sáp nhập, số người hoạt động không chuyên trách ở thôn giảm từ 103 xuống còn 65 người. Minh Đài bố trí 12 Trưởng thôn lâm thời để bảo đảm hoạt động của các thôn mới không bị gián đoạn trong thời gian chuyển tiếp.

Cùng với đó, 120 người tham gia lực lượng bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở và 28 nhân viên y tế thôn, bản tiếp tục thực hiện nhiệm vụ, bảo đảm những công việc gắn trực tiếp với đời sống người dân vẫn được duy trì.

Sau sáp nhập, việc cần tiếp tục làm là giúp người dân từng bước vượt qua tâm lý "thôn cũ - thôn mới", để những khác biệt về tên gọi, địa giới không trở thành khoảng cách trong đời sống. Vì vậy, vai trò của chi bộ, trưởng thôn, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội tiếp tục được phát huy. Đây là những lực lượng gần dân, sát dân, trực tiếp nắm bắt tâm tư, vận động Nhân dân và duy trì sự gắn kết trong cộng đồng sau sắp xếp.