Phục hồi kho phim tư liệu lịch sử bằng trí tuệ nhân tạo

Hơn 3.000 cuốn phim cùng hàng triệu mét phim tư liệu là khối di sản hình ảnh được Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương gìn giữ suốt hơn 70 năm qua. Đây là nguồn tư liệu quý giá phản ánh nhiều giai đoạn lịch sử, đời sống xã hội và quá trình phát triển của đất nước. Tuy nhiên, với khối lượng tư liệu đồ sộ, việc phục hồi bằng phương pháp thủ công đòi hỏi nhiều thời gian, kinh phí và nhân lực.

Sự tham gia của AI đang giúp thay đổi quy trình này. Từ làm sạch hình ảnh, xử lý rung, xước, khử nhiễu, hiệu chỉnh khung hình đến lọc tạp âm, nâng độ phân giải lên Full HD hoặc 4K, nhiều công đoạn có thể được tự động hóa, góp phần rút ngắn thời gian và nâng cao hiệu quả phục hồi.

Bà Đặng Kim Sơn - Trưởng Phòng Tư liệu, Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương - cho biết: "Công nghệ AI hỗ trợ hình ảnh, nâng độ phân giải và cải thiện tư liệu quý để đưa trở lại màn ảnh với chất lượng phù hợp tiêu chuẩn sản xuất hiện đại. Công nghệ còn hỗ trợ nhận diện khuôn mặt, bối cảnh, chuyển lời nói thành văn bản, giúp phân loại và tìm kiếm tư liệu nhanh chóng, hiệu quả hơn. AI giúp tự động hóa nhiều công đoạn, rút ngắn đáng kể thời gian xử lý. Tuy nhiên, AI có thể xử lý dữ liệu nhưng con người phải quyết định tư liệu nào được sử dụng, câu chuyện được kể ra sao và thông điệp gì cần truyền tải".

Không dừng lại ở việc khôi phục chất lượng những hình ảnh đã có, AI còn mở rộng phương thức thể hiện của điện ảnh tài liệu. Khi kết hợp với công nghệ đồ họa 3D, AI có thể hỗ trợ tái dựng không gian, bối cảnh và một số chi tiết lịch sử không còn hình ảnh ghi nhận trực tiếp. Nhờ đó, những câu chuyện của quá khứ có thêm cách tiếp cận trực quan, sinh động, góp phần đưa lịch sử đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Theo NSƯT Nguyễn Quang Tuấn - Chủ tịch Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương, ứng dụng AI không đơn thuần là đổi mới công nghệ mà còn là yêu cầu mang tính chiến lược trong bảo tồn di sản, nâng cao năng lực sản xuất và thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của ngành điện ảnh. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh: "Phim tài liệu là tôn trọng sự thật lịch sử và đạo đức nghề nghiệp. Công nghệ AI có thể thay đổi được nhiều thứ nhưng không thay đổi được sự thật. Mọi nội dung luôn cần phải được kiểm chứng, sử dụng minh bạch và tôn trọng bản quyền".

Thực tế, khả năng tái tạo hình ảnh ngày càng chân thực của AI cũng đặt ra những yêu cầu khắt khe hơn đối với người làm phim. Ranh giới giữa tư liệu lịch sử nguyên bản và hình ảnh được phục dựng cần được xác định rõ ràng, tránh tạo ra những chi tiết không có thật hoặc khiến người xem hiểu sai về sự kiện, nhân vật lịch sử. Việc kiểm chứng nguồn tư liệu, công khai yếu tố phục dựng và bảo đảm tính minh bạch trong quá trình sản xuất vì thế trở thành nguyên tắc quan trọng.

AI có thể giúp những thước phim cũ trở nên rõ nét hơn, giúp kho tư liệu đồ sộ được khai thác thuận tiện hơn và mở ra những cách kể chuyện mới. Nhưng công nghệ không thể thay thế giá trị xác thực của tư liệu cũng như trách nhiệm của người làm phim.