Quản trị tài sản công sau sáp nhập: Hóa giải điểm nghẽn, kích hoạt nguồn lực

Sau những đợt sóng sáp nhập đơn vị hành chính và kiện toàn bộ máy, một bài toán hóc búa được đặt ra cho các nhà quản lý, đó là: Làm gì với hàng nghìn trụ sở, cơ sở nhà đất và trang thiết bị dôi dư để không biến chúng thành những "phế tích" lãng phí? 

Mới đây, báo cáo từ Bộ Tài chính cho biết, 34 địa phương trên cả nước đã chính thức hoàn thành việc sắp xếp, xử lý 25.885 cơ sở nhà, đất thuộc phạm vi quản lý. Đây được coi là một chiến dịch "khơi thông" nguồn lực công sản quy mô lớn, đánh dấu sự chuyển mình từ quản lý hành chính đơn thuần sang quản trị tài sản hiệu quả.

Bức tranh tổng thể về sự chuyển dịch

Theo số liệu thống kê, toàn bộ 25.885 cơ sở nhà, đất nêu trên đã được đưa vào diện xử lý, đảm bảo 100% các cơ sở đều có chủ thể chịu trách nhiệm quản lý, sử dụng hoặc khai thác. Điều này có ý nghĩa cực kỳ quan trọng trong bối cảnh nhiều năm qua, dư luận không khỏi xót xa trước cảnh những trụ sở xã, huyện sau sáp nhập bị bỏ hoang, cỏ mọc lút đầu người trong khi ngân sách vẫn phải chi trả chi phí bảo trì, bảo vệ.

Việc xác định rõ "chủ nhân" cho từng mét vuông đất công giúp chấm dứt tình trạng tài sản vô chủ hoặc sử dụng sai mục đích. Kết quả này không chỉ giúp ổn định tổ chức, đảm bảo điều kiện làm việc cho chính quyền địa phương hai cấp mà còn là tiền đề để nâng cao chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh (PAPI).

Cùng với nhà đất, hệ thống máy móc, trang thiết bị tại 100% các xã sau sắp xếp cũng đã được kiện toàn. Thay vì để máy móc cũ kỹ đắp chiếu, các địa phương đang tích cực rà soát, bố trí kinh phí thay thế thiết bị mới. Đây là bước đệm cần thiết để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và cải cách hành chính – những nhiệm vụ trọng tâm của chính phủ trong giai đoạn mới.

Trao đổi về vấn đề này, đại diện Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính) nhấn mạnh, việc hoàn thành con số 100% chỉ là bước đầu. Mục tiêu cuối cùng của chúng ta không phải là đóng hồ sơ xử lý, mà là làm sao để mỗi đồng vốn đầu tư vào tài sản công phải sinh lời hoặc phục vụ tốt nhất cho nhân dân.

Đáng chú ý, theo đại diện Bộ Tài chính, để duy trì thành quả này, các địa phương cần hoàn thiện hành lang pháp lý và phân cấp thẩm quyền. Bộ Tài chính đề nghị UBND các tỉnh, thành phố cần chủ động rà soát, ban hành kịp thời các văn bản quy định về tiêu chuẩn, định mức sử dụng tài sản chuyên dùng. Việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ sẽ giúp địa phương chủ động hơn trong việc xử lý các tài sản phát sinh, tránh việc phải chờ đợi hướng dẫn từ Trung ương cho những vấn đề mang tính đặc thù địa phương.

Đồng thời, Bộ Tài chính cũng đề cao tính minh bạch trong khai thác. Tài sản công sau khi sắp xếp nếu không dùng làm trụ sở làm việc thì cần được chuyển đổi công năng một cách khoa học. Có thể chuyển sang làm cơ sở văn hóa, giáo dục, y tế hoặc thực hiện bán đấu giá để thu hồi vốn cho ngân sách. "Tất cả các quy trình này phải được thực hiện công khai, minh bạch để tránh thất thoát, lãng phí hoặc nảy sinh tiêu cực", đại diện Bộ nhấn mạnh.

Ngoài ra, Bộ Tài chính yêu cầu các tỉnh không được "buông lỏng" sau khi đã sắp xếp xong. Cần thường xuyên kiểm tra việc sử dụng xe ô tô, máy móc, thiết bị để đảm bảo đúng mục đích, đúng định mức. Bất kỳ sự lãng phí nào trong sử dụng công sản đều cần được chấn chỉnh và xử lý nghiêm.

Hóa giải "điểm nghẽn" thực thi và mục tiêu hiện đại hóa công sản

Bước sang năm 2026, sau giai đoạn kiện toàn bộ máy, công tác quản lý tài sản công đang chuyển từ "sắp xếp cơ học" sang "quản trị hiệu quả". Dù lộ trình đã rõ nét, song thực tế triển khai vẫn vấp phải những rào cản mang tính đặc thù. Việc chuyển đổi công năng các trụ sở cũ thường gặp khó khăn do vướng mắc về quy hoạch sử dụng đất hoặc sự biến động của thị trường bất động sản. 

Thực tế cho thấy, trong khi các khu đất "vàng" thu hút sự quan tâm lớn thì các trụ sở ở vùng sâu, vùng xa lại rơi vào tình trạng khó tìm phương án khai thác ngoài mục đích công cộng. Theo ghi nhận từ Bộ Tài chính đầu năm 2026, sự thiếu đồng bộ giữa quy hoạch tỉnh và quy hoạch ngành vẫn là "nút thắt" lớn nhất khiến nhiều tài sản dôi dư chưa thể đấu giá hay điều chuyển kịp thời.

Nghịch lý "bỏ thì thương, vương thì tội" tại các địa phương cũng đang được nhìn nhận trực diện hơn. Nhiều trụ sở dôi dư có diện tích quá lớn so với nhu cầu sử dụng thực tế của đơn vị sự nghiệp tại chỗ nhưng lại không đủ điều kiện pháp lý để kinh doanh, dẫn đến chi phí duy trì bảo vệ trở thành gánh nặng ngân sách. Bên cạnh đó, áp lực số hóa theo Đề án Tổng kiểm kê tài sản công năm 2026 (bắt đầu từ 0h ngày 1/1/2026) đang đặt ra bài toán kinh phí và nhân lực rất lớn. Việc triển khai Phần mềm Tổng kiểm kê trên phạm vi toàn quốc đòi hỏi tính chính xác tuyệt đối, trong khi đội ngũ cán bộ chuyên trách tại cấp xã, cấp huyện sau sáp nhập còn lúng túng về kỹ năng số, dễ dẫn đến sai sót trong việc định giá lại tài sản.

Kỳ vọng lớn nhất trong giai đoạn tới chính là một hệ thống quản trị công sản vận hành trên nền tảng dữ liệu lớn (Big Data). Việc "chốt số liệu" thông qua tổng kiểm kê năm 2026 không chỉ giúp ngăn chặn thất thoát mà còn giúp Nhà nước điều tiết nguồn lực từ nơi thừa sang nơi thiếu một cách minh bạch. Khi công nghệ số được áp dụng sâu rộng và cơ chế phân cấp được hoàn thiện, công sản sẽ không còn là những khối tài sản "tĩnh" mà trở thành nguồn lực "động" đầy hiệu quả. Đây chính là nền tảng để xây dựng một chính quyền liêm chính, nơi niềm tin của nhân dân được củng cố qua từng mét vuông đất công được sử dụng đúng mục đích, thúc đẩy sự hưng thịnh bền vững cho đất nước.