Quy hoạch giao thông 100 năm: Hà Nội đặt đường sắt vào trung tâm mạng lưới

Nhiệm vụ Quy hoạch giao thông vận tải Thủ đô tầm nhìn 100 năm đã được Sở Xây dựng Hà Nội hoàn thành thẩm định, xác nhận đủ điều kiện trình UBND Thành phố xem xét, phê duyệt. Đây là bước triển khai nhằm cụ thể hóa Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, được UBND Thành phố phê duyệt tại Quyết định số 2512/QĐ-UBND ngày 13/5/2026. 

Trước đó, Hà Nội đã phê duyệt nhiệm vụ điều chỉnh Quy hoạch giao thông vận tải đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065. Tuy nhiên, nhiệm vụ quy hoạch tầm nhìn 100 năm được lập ra để thay thế nhiệm vụ phê duyệt năm 2025,nhằm bảo đảm sự phù hợp với các định hướng phát triển mới của địa phương.

Theo hồ sơ được thẩm định, phạm vi nghiên cứu quy hoạch bao trùm toàn bộ địa giới hành chính của Hà Nội với diện tích tự nhiên khoảng 3.359,84 km², đồng thời chú trọng mở rộng kết nối với các tỉnh lân cận nhằm tăng cường liên kết vùng. Mạng lưới giao thông trong đồ án được xây dựng trong mối quan hệ chặt chẽ với định hướng phát triển không gian đô thị, quy mô dân số và hiện trạng sử dụng đất. Cấu trúc phát triển của Thủ đô được định hướng theo 9 trục không gian hành lang kinh tế gắn với các tuyến giao thông huyết mạch, 9 cực tăng trưởng và 9 trung tâm lớn. Mô hình phát triển đô thị đa tầng, đa lớp cùng yêu cầu gia tăng khả năng kết nối liên tỉnh là những nội dung trọng tâm được nghiên cứu. Cơ quan thẩm định lưu ý, hồ sơ hiện tại mới dừng ở bước xác lập nhiệm vụ và yêu cầu nghiên cứu, chưa xác định chi tiết danh mục các tuyến đường, tuyến đường sắt đô thị, quy mô đầu tư hay tiến độ triển khai cụ thể.

Áp lực từ thực trạng ùn tắc và mất cân đối phương tiện Việc lập quy hoạch giao thông dài hạn được thực hiện trong bối cảnh hạ tầng giao thông Hà Nội chịu nhiều áp lực gia tăng về ùn tắc và sự mất cân đối phương tiện. Đợt khảo sát phục vụ xây dựng quy hoạch cho thấy tốc độ đi lại bình quân khu vực nội đô đạt khoảng 21,02 km/h vào giờ thấp điểm, nhưng giảm xuống 15,54 km/h trong giờ cao điểm.

Sự sụt giảm vận tốc lưu thông diễn ra rõ rệt trên nhiều trục giao thông huyết mạch. Tại tuyến Vành đai 3 - Phạm Hùng,tốc độ di chuyển giờ cao điểm giảm từ 18,6 km/h xuống 12,7 km/h. Tuyến Vành đai 2 - Láng giảm từ 20,5 km/h xuống 14,4 km/h. Trục đường Trần Duy Hưng ghi nhận mức giảm từ 21,5 km/h xuống 12,2 km/h, trong khi đường Giải Phóng giảm từ 22,5 km/h xuống 15,8 km/h.

Cùng với đà giảm tốc độ, cơ cấu phương tiện tại Hà Nội phản ánh sự phụ thuộc lớn vào phương tiện cá nhân. Số liệu thống kê chỉ ra xe máy chiếm 82,3% lưu lượng phương tiện và chiếm 52,5% diện tích mặt đường. Ô tô con chiếm 12,2% lưu lượng phương tiện và chiếm 26% diện tích mặt đường. Trong khi đó, hệ thống vận tải hành khách công cộng gồm 2 tuyến đường sắt đô thị và 1 tuyến buýt nhanh BRT mới đáp ứng khoảng 4,8% nhu cầu đi lại của người dân. Khoảng cách lớn giữa tỷ trọng phương tiện cá nhân và khả năng cung ứng của giao thông công cộng đòi hỏi Thành phố phải tổ chức lại mạng lưới thay vì chỉ tập trung mở rộng hạ tầng đường bộ.

Tổ chức lại không gian và định hình mạng lưới đường sắt Về định hướng điều hành, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng nhấn mạnh, quy hoạch giao thông tầm nhìn 100 năm không đơn thuần là việc bổ sung thêm đường,cầu hay các công trình hạ tầng đơn lẻ, mà nhằm tổ chức lại toàn bộ cấu trúc phát triển của Thủ đô. Hạ tầng giao thông phải gắn liền với không gian phát triển dài hạn, bảo đảm tính đồng bộ, tính dự phòng và khả năng thích ứng trước các thay đổi trong tương lai.

Đối với hệ thống đường bộ, quy hoạch đặt yêu cầu phân định rõ năng lực và chức năng của từng loại hình, từ cao tốc,đường vành đai, đường hướng tâm đến đường vận tải hàng hóa, đường chính đô thị và đường tiếp cận. Các tuyến đường vành đai giữ vai trò phân luồng và kết nối các cực phát triển, còn các tuyến hướng tâm đảm nhận việc kết nối các khu vực với trung tâm. Thành phố không áp dụng một phương án mở rộng giống nhau cho tất cả các trục, mà việc đầu tư sẽ căn cứ vào chức năng riêng và vai trò của từng tuyến trong tổng thể mạng lưới.

Đối với mạng lưới đường sắt, cấu trúc quy hoạch được định hình theo các tuyến hướng tâm, tuyến vành đai và các tuyến ngang. Các đầu mối hạ tầng lớn như sân bay, nhà ga không chỉ đóng vai trò điểm đi - đến riêng lẻ mà sẽ trở thành nút tổ chức kết nối đa phương thức. Toàn bộ hệ thống giao thông công cộng được tổ chức vận hành thống nhất, trong đó đường sắt đóng vai trò xương sống. Hệ thống xe buýt và phương tiện gom khách thực hiện nhiệm vụ đưa đón hành khách đến nhà ga. Đồng thời, các hình thức di chuyển như đi bộ, xe đạp, phương tiện chia sẻ và bãi đỗ chuyển tiếp được kết nối liên tục nhằm tối ưu hóa hành trình của người dân.

Sở Xây dựng Hà Nội khẳng định hồ sơ nhiệm vụ quy hoạch đã đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về thành phần, nội dung và trình tự thủ tục theo quy định. Ý kiến góp ý của 12/12 thành viên Hội đồng thẩm định đã được tổng hợp, giải trình và tiếp thu để hoàn thiện hồ sơ. Đây sẽ là cơ sở để UBND Thành phố xem xét phê duyệt, làm nền tảng cho việc nghiên cứu chi tiết các giải pháp kết nối và lộ trình đầu tư trong thời gian tới.