Quyết định 46 có hiệu lực từ 1/11: Doanh nghiệp "xanh" cần chuẩn bị gì?

Quyết định 46/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, ban hành ngày 17/9/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/11/2026, hướng dẫn xác định dự án xanh, dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị (ESG). Quyết  này đặt ra yêu cầu rõ hơn trong việc xác định một dự án có đáp ứng các tiêu chí xanh hay không, đồng thời đặt ra bài toán về năng lực triển khai đối với doanh nghiệp.

Theo PGS.TS. Nguyễn Hồng Quân, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế Tuần hoàn (ICED), Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, tác động quan trọng của Quyết định 46 là tạo cơ sở rõ ràng hơn để nhận diện dự án xanh và dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn. Doanh nghiệp không chỉ tuyên bố đang thực hiện các hoạt động xanh mà cần đối chiếu dự án với những yêu cầu cụ thể, cung cấp bằng chứng để tổ chức đánh giá độc lập xem xét.

Chuẩn bị dữ liệu, hồ sơ từ hoạt động thực tế

Theo chuyên gia, doanh nghiệp đang triển khai dự án cần rà soát lại công nghệ, quy trình vận hành và hệ thống dữ liệu. Những thay đổi về mức tiêu thụ năng lượng, nước, nguyên vật liệu hay lượng chất thải đã được đo lường, lưu trữ và có hồ sơ chứng minh hay chưa là những vấn đề cần được quan tâm.

Đối với các dự án mới, việc tính đến yêu cầu xanh và tuần hoàn ngay từ khâu thiết kế sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn, thay vì đầu tư xong mới bổ sung hồ sơ.

PGS.TS. Nguyễn Hồng Quân cho rằng doanh nghiệp cần chuẩn bị song song hai phần: hồ sơ theo quy định và hệ thống dữ liệu từ hoạt động thực tế. Trước hết, doanh nghiệp cần xác định đúng phạm vi dự án, đối chiếu với các yêu cầu tương ứng trong phụ lục của Quyết định 46, đồng thời chuẩn bị văn bản đề nghị, thuyết minh và các bằng chứng liên quan để phục vụ việc đánh giá.

Về dữ liệu, doanh nghiệp nên xác định mức sử dụng tài nguyên và tác động môi trường ban đầu làm cơ sở so sánh; lựa chọn các chỉ số phù hợp với dự án như mức tiêu thụ năng lượng, nước, nguyên liệu, lượng chất thải hoặc các chỉ số phát thải liên quan. Bên cạnh đó, cần phân công người chịu trách nhiệm thu thập, kiểm tra dữ liệu và lưu giữ chứng từ, nhật ký vận hành cũng như phương pháp tính toán.

Việc theo dõi không nên dừng ở khâu lập hồ sơ. Theo chuyên gia, sau khi được xác định đáp ứng tiêu chí, doanh nghiệp vẫn phải duy trì các điều kiện liên quan và thực hiện trách nhiệm thông báo theo quy định.

Khó nhất là biến dữ liệu thành bằng chứng

Trên thực tế, không phải doanh nghiệp nào cũng có sẵn hệ thống dữ liệu đủ để đánh giá hiệu quả của các giải pháp chuyển đổi xanh.

Khó khăn lớn nằm ở việc biến những dữ liệu vận hành rời rạc thành thông tin có thể kiểm tra, so sánh và sử dụng để ra quyết định. Việc có hóa đơn điện, nước hay hồ sơ chuyển giao chất thải chưa đồng nghĩa doanh nghiệp đã xác định được hiệu quả thực tế của từng giải pháp.

Một ví dụ trực quan để dễ hình dung hơn, lượng điện tiêu thụ giảm có thể đến từ việc cải tiến công nghệ, nhưng cũng có thể do sản lượng sản xuất giảm. Vì vậy, doanh nghiệp cần theo dõi cả tổng mức tiêu thụ và mức tiêu thụ trên mỗi đơn vị sản phẩm, đồng thời giải thích những thay đổi về sản lượng hoặc cơ cấu sản phẩm.

Tương tự, với các hoạt động tuần hoàn, chỉ thống kê lượng chất thải được chuyển giao là chưa đủ. Doanh nghiệp cần xác định vật liệu được xử lý như thế nào và có thực sự quay trở lại quá trình sử dụng hay không.

Theo ông Quân, doanh nghiệp vừa, nhỏ và siêu nhỏ có thể gặp nhiều trở ngại hơn do hạn chế về nhân sự, kỹ năng đo lường, công cụ quản lý dữ liệu và kinh phí tư vấn, đánh giá. Nếu thiếu năng lực lập hồ sơ và chứng minh tiêu chí, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong tiếp cận các chính sách hỗ trợ, ngay cả khi có phương án chuyển đổi phù hợp.

Do đó, ngoài việc hướng dẫn tiêu chí, cần có thêm các chương trình tập huấn thực hành, biểu mẫu phù hợp từng ngành, công cụ số và hỗ trợ kỹ thuật. Việc xem xét hỗ trợ chi phí khảo sát, đo lường, tư vấn và đánh giá độc lập cũng là những giải pháp được chuyên gia đề xuất.

Không chỉ là chi phí tuân thủ

Việc xác định rõ tiêu chí dự án xanh có thể tạo cơ sở để ngân hàng, nhà đầu tư và đối tác đánh giá dự án dựa trên thông tin cụ thể hơn. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ lợi ích của việc đáp ứng tiêu chí với khả năng tiếp cận vốn trên thực tế.

Với ngân hàng, hồ sơ rõ ràng hơn có thể hỗ trợ quá trình xem xét dự án, nhưng không thay thế việc đánh giá dòng tiền và khả năng trả nợ. Với nhà đầu tư, dữ liệu giúp nhìn rõ hơn doanh nghiệp đã đầu tư những gì, kết quả cải thiện ra sao và khả năng duy trì kết quả đó. Đối với đối tác, thông tin minh bạch cũng giúp đánh giá khả năng đáp ứng yêu cầu trong chuỗi cung ứng.

Đáng chú ý, việc được xác định đáp ứng tiêu chí xanh không đồng nghĩa doanh nghiệp tự động được vay vốn hoặc hưởng một mức hỗ trợ lãi suất cụ thể. Các chính sách hỗ trợ vẫn phải được xem xét theo những quy định liên quan.

Từ góc độ doanh nghiệp, chuyên gia cho rằng chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn nên được xem là một hướng đầu tư dài hạn nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và năng lực cạnh tranh, thay vì chỉ là chi phí để đáp ứng quy định. Doanh nghiệp cần lựa chọn những vấn đề có ảnh hưởng lớn đến hoạt động kinh doanh, đặt mục tiêu đo lường được, bố trí ngân sách và phân công trách nhiệm triển khai.

Không phải mọi dự án xanh đều mang lại hiệu quả tài chính ngay lập tức. Mỗi phương án cần được cân nhắc về vốn đầu tư, lợi ích dự kiến, thời gian hoàn vốn và rủi ro. Tuy nhiên, việc giảm lãng phí, tiết kiệm năng lượng và nguyên vật liệu, cải thiện sản phẩm có thể góp phần tạo giá trị dài hạn nếu được triển khai phù hợp.

Khi Quyết định 46 sắp có hiệu lực, bài toán đặt ra với doanh nghiệp không chỉ là hoàn thiện hồ sơ mà còn là xây dựng năng lực đo lường và chứng minh kết quả. Theo nhiều chuyên gia, tiêu chí cần đi cùng các giải pháp hỗ trợ để doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm quy mô nhỏ, có khả năng đáp ứng yêu cầu mà không làm giảm tính nghiêm túc của quá trình chuyển đổi xanh.