Reuters: Iran củng cố quyền kiểm soát eo biển Hormuz

Để làm rõ cách Iran củng cố quyền kiểm soát eo biển Hormuz trong những tuần gần đây, Reuters đã phỏng vấn 20 người am hiểu về cơ chế đang phát triển này, bao gồm một số nguồn tin vận tải biển châu Á và châu Âu, quan chức Iran và Iraq, xem xét những tài liệu của Iran liên quan đến quy trình kiểm tra an ninh, và phân tích sự di chuyển của các tàu. Tất cả các nguồn tin đều yêu cầu giấu tên vì tính nhạy cảm của vấn đề.

Tính đến đầu tháng 5, khoảng 1.500 tàu với khoảng 22.500 thủy thủ trên tàu đã bị mắc kẹt ở Vịnh Ba Tư. Việc Iran kiểm soát eo biển Hormuz đã biến cuộc xung đột Iran thành điều mà người đứng đầu Cơ quan Năng lượng Quốc tế mô tả là cuộc khủng hoảng năng lượng tồi tệ nhất thế giới từ trước đến nay. Hải quân Mỹ đã đáp trả bằng cách áp đặt lệnh phong tỏa riêng đối với tàu thuyền và hàng hóa của Iran bằng một vành đai bên ngoài eo biển.

Chỉ một số ít tàu thuyền có thể đi qua eo biển Hormuz. Từ ngày 18/4 đến ngày 6/5, chưa đến 60 tàu đã đi qua điểm nghẽn chiến lược này - theo phân tích chưa được công bố của công ty SynMax Intelligence (Mỹ). Trước chiến tranh, trung bình mỗi ngày có khoảng 120 đến 140 tàu đi qua eo biển Hormuz, khoảng một nửa trong số đó là tàu chở dầu.

Cơ chế mới của Iran bao gồm một hệ thống phân cấp, ưu tiên các tàu có liên hệ với các đồng minh Nga và Trung Quốc, tiếp theo là các quốc gia có quan hệ mật thiết với Tehran như Ấn Độ và Pakistan. Sau đó là các các tàu được Iran cấp phép theo thỏa thuận giữa chính phủ xuất xứ tàu với nước Cộng hòa Hồi giáo.

Iran đã tuyên bố rằng các tàu có liên hệ với Mỹ hoặc Israel - hai nước đã tiến hành các cuộc không kích vào Iran vào cuối tháng 2 - không được phép đi qua eo biển Hormuz.

Hai nguồn tin vận tải biển châu Âu cho biết một số tàu không thuộc thỏa thuận với chính phủ Iran đang trả cho chính quyền Tehran hơn 150.000 USD để được lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz. Hai quan chức cấp cao của Iran nói với Reuters rằng các tàu đôi khi phải trả phí an ninh và phí điều hướng, mức phí này thay đổi tùy thuộc vào loại hàng hóa. Cả hai quan chức đều không cung cấp con số cụ thể, nhưng một người nói rằng không phải tất cả các quốc gia đều phải chịu những khoản phí này.

Iran hiện chưa bình luận về báo cáo của Reuters.

Tuy nhiên, Iran cho biết đang xem xét một đề xuất hòa bình mới do Mỹ đưa ra, thông qua vai trò trung gian của Pakistan. Động thái trên diễn ra trong bối cảnh các nỗ lực ngoại giao nhằm hạ nhiệt căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục được thúc đẩy, đặc biệt liên quan tới an ninh tại eo biển Hormuz.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei hôm 20/5 xác nhận Tehran đã nhận được các quan điểm mới từ phía Mỹ. Iran cũng tái khẳng định các yêu cầu trong tiến trình đàm phán, bao gồm việc giải phóng các tài sản của Tehran đang bị phong tỏa ở nước ngoài và chấm dứt lệnh phong tỏa hàng hải của Mỹ.

Theo phía Iran, Tehran đang phối hợp với Oman và các tổ chức quốc tế để xây dựng cơ chế bảo đảm an toàn hàng hải tại eo biển Hormuz, đồng thời sẵn sàng hợp tác với các quốc gia ven biển nhằm duy trì an ninh lâu dài cho tuyến vận tải chiến lược này.

Truyền thông khu vực cho biết vòng đàm phán mới giữa Iran và Mỹ có thể được tổ chức tại thủ đô Islamabad của Pakistan vào cuối tháng 5 này, sau khi lễ hành hương Hajj của cộng đồng người Hồi giáo kết thúc.