Rối loạn lo âu tuổi học đường: Khi áp lực âm thầm trở thành bệnh lý

Sau kỳ thi vào lớp 10, N.T.H., 16 tuổi, bắt đầu xuất hiện đau đầu, chóng mặt và khó ngủ. Dù đỗ vào ngôi trường mong muốn, tình trạng lo lắng không giảm mà ngày càng rõ rệt.

Bước vào năm học mới, nữ sinh thường xuyên hồi hộp, bồn chồn, bất an. Em lo sợ bạn bè không thích mình, sợ trở thành gánh nặng tài chính cho cha mẹ dù kết quả học tập vẫn tốt và gia đình không gặp khó khăn về kinh tế.

Tình trạng mất ngủ kéo dài, có những đêm em thức đến 2-3 giờ sáng nhưng không chia sẻ với bố mẹ vì sợ họ lo lắng. Thiếu ngủ khiến nữ sinh mệt mỏi, dễ cáu gắt, chán ăn và kết quả học tập giảm sút.

Sau đó, em xuất hiện thêm một số thay đổi về sức khỏe. Gia đình đưa em đi khám và thực hiện các xét nghiệm, chụp cộng hưởng từ sọ não nhưng không phát hiện bất thường thực thể. Sau khi được chuyển đến chuyên khoa Tâm thần, em được các bác sĩ chẩn đoán rối loạn lo âu.

Theo ThS.BS. Nguyễn Kim Anh, Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, trẻ vị thành niên đôi khi chưa biết cách diễn đạt những khó khăn tâm lý bằng lời. Lo âu có thể biểu hiện thông qua các triệu chứng cơ thể như đau đầu, mất ngủ, rối loạn tiêu hóa hoặc những thay đổi về chức năng cơ thể.

H. được điều trị phối hợp thuốc và liệu pháp nhận thức - hành vi. Sau sáu tháng, tình trạng của em cải thiện, ngủ tốt hơn, các triệu chứng cơ thể giảm và khả năng học tập được phục hồi.

Theo các bác sĩ, lo âu là phản ứng tự nhiên trước những tình huống thử thách như thi cử, thuyết trình hoặc thay đổi môi trường học tập. Tuy nhiên, nếu cảm giác lo lắng quá mức so với hoàn cảnh thực tế, kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng và ảnh hưởng đến học tập, sinh hoạt, các mối quan hệ, trẻ có thể đang gặp rối loạn lo âu.

Áp lực học tập không phải yếu tố duy nhất. Đặc điểm tính cách, lòng tự trọng, kỳ vọng của gia đình, môi trường cạnh tranh tại trường học và áp lực so sánh bản thân trên mạng xã hội đều có thể góp phần làm gia tăng căng thẳng tâm lý ở trẻ.

Một số trẻ không trực tiếp nói rằng mình đang lo lắng mà biểu hiện thông qua thay đổi về giấc ngủ, ăn uống, kết quả học tập, hành vi hoặc các triệu chứng cơ thể. Vì vậy, cha mẹ cần chú ý những thay đổi kéo dài và khác biệt rõ rệt so với thói quen thường ngày của trẻ.

PGS.TS.BS. Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết đưa trẻ đi khám tâm lý hoặc tâm thần không có nghĩa là "gắn nhãn" cho trẻ mà giúp phát hiện vấn đề và can thiệp phù hợp.

Cha mẹ nên lắng nghe, tôn trọng cảm xúc của con, tránh phủ nhận những lo lắng bằng những câu như "Có gì đâu mà phải lo". Kỳ vọng về học tập cũng cần phù hợp với khả năng của trẻ, đồng thời ghi nhận sự nỗ lực thay vì chỉ tập trung vào điểm số.

Trẻ cần duy trì sinh hoạt lành mạnh, ngủ đủ, ăn uống đầy đủ, vận động thường xuyên và hạn chế sử dụng điện thoại vào ban đêm.

Khi trẻ lo âu kéo dài, mất ngủ thường xuyên, kết quả học tập giảm sút đột ngột, thu mình khỏi gia đình và bạn bè hoặc xuất hiện các triệu chứng cơ thể kéo dài nhưng chưa tìm thấy nguyên nhân thực thể, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa tâm lý hoặc tâm thần để được đánh giá.

Các bác sĩ khuyến cáo sức khỏe tâm thần là một phần quan trọng của sức khỏe toàn diện. Việc gia đình, nhà trường và cơ sở y tế phối hợp phát hiện, hỗ trợ trẻ từ sớm có thể giúp hạn chế ảnh hưởng của rối loạn lo âu đến học tập, sinh hoạt và sự phát triển của trẻ.